Omwille van die wat moeilijke start krijg je even de indruk dat dit verhaal over een clownsfamilie die de weg van de misdaad opgaat niet veel meer is dan het cynische Antwerpse equivalent van het Nederlandse Flodder. Maar gelukkig vindt de film van Luk Wyns het juiste spoor wanneer het groepje clowns/misdadigers zich klaarmaakt voor een overval op de villa van een rijk Nederlands echtpaar in Brasschaat. En wat daarvoor nogal chaotisch aandeed, krijgt langzaam maar zeker vorm en dendert naar een zinderende finale waarin de film zijn reputatie als cult- movie alle eer aandoet.

Luk Wyns speelt in Crimi Clowns de rol van Ronny Tersago, alias clown Norry, het brein achter de misdaad- familie. Wyns (Schoten, °1959) is een van de ‘unsung heroes’ van de Vlaamse amusements- en comedywereld. Hij is altijd grappig – zelfs in onnozele rollen als die van het Gamma-mannetje of de door hemzelf bedachte en gespeelde Familie Backeljau (1994-1997). Wyns is een pionier en sterkhouder van de Vlaamse stand-upcomedy: zo heeft hij nogal wat jong talent gecoacht, Wouter Deprez bijvoorbeeld. Wyns is ook een uitstekend acteur en speelde bijvoorbeeld al eerder een gangsterrol in de reeks Matroesjka’s. Maar met Crimi Clowns, de tv-reeks en nog meer de film, verlegt hij zijn grenzen. En zo hoort het: Vlaams komisch talent blijft al te vaak de gevangene van het eigen genre.

Crimi Clowns is (expliciet) schatplichtig aan de Waalse voorganger C’est arrivé près de chez vous, maar gaat een flinke stap verder. Waar Benoît Poelvoorde als krankzinnige moordenaar een heuse cameraploeg achter zich aan sleept, worden de misdaden en avonturen nu geregistreerd door de fotocamera van zoon Wesley Tersago. Op een bepaald moment vertelt Wesley aan zijn oma dat hij liefst zeven, uiteraard gestolen, fotocamera’s gebruikt, en daar zijn de bewakingscamera’s in huis en in de auto niet eens bijgerekend. Het levert een puzzelachtige manier van vertellen op die de kijker direct betrekt bij de actie en hem het geweld als het ware aan den lijve laat ondervinden. Zowel de personages als, allicht, de kijkers van Crimi Clowns zijn immers op zoek naar ‘kicks’ om hun bestaan op te fleuren. Ze worden in de vele hondsbrutale geweldscènes op hun wenken bediend. Niet in het minst in de begin- en eindscène van de film: een virtuoos gefilmde rollercoaster, een scène die indrukwekkender (en lawaaieriger) is dan een echte auto die over kop gaat.

Maar het is niet het sensationele, of de ruwe, schijnbaar onafgewerkte stijl die Crimi Clowns interessant maakt (Oliver Stone deed dat twintig jaar geleden al met Natural Born Killers). Het zijn de acteerprestaties en de ironie die deze film zo bijzonder maken.

Wat het acteren betreft, is er in de eerste plaats Luk Wyns zelf die de film draagt. Wanneer na de overval in Brasschaat de film naar een hogere versnelling schakelt, wordt Ronny het emotionele centrum. Hij probeert te redden wat er te redden valt. Hij en zijn familie zijn in een reeks onmogelijke situaties terecht gekomen: Jos den Dief (Frank Aendenboom) perst hem af, zijn verslaafde dochter Amber is in de prostitutie beland, de psychopaat Lou heeft het Brasschaatse echtpaar brutaal vermoord, enzovoort. Ronny/Wyns wordt ‘de goede’ (of minst slechte) uit het gezelschap, hij probeert de familie Tersago te laten overleven. Wat hem uiteindelijk (bijna) zal lukken.

Naast Luk Wyns schittert de Nederlandse acteur Johnny de Mol als zijn zoon Wesley. Wesley fungeert als de verteller van dit familie-epos. Tussen haakjes: Johnny is de zoon van mediamagnaat John de Mol jr. en zangeres Willeke Alberti. Al veel langer actief in Vlaanderen is Manou Kersting die zich uitleeft in de rol van Lou. Hij schakelt virtuoos over van vergeetachtige lummel naar gevaarlijke psychopaat, van plat Antwerps naar geaffecteerd Noord- Nederlands.

De vreemde eend in de rijke cast is Hilde Uitterlinden (ze trad ook al aan in de tv-reeks). Het boegbeeld van de voormalige Internationale Nieuwe Scène speelt de kranige oma Tersago. Ze toont haar droogkomisch talent onder meer in de scène waarin ze Ronny’s vriendin Katja vraagt waarom er een Gouden Gids van 2007 op de salontafel ligt. Voor Katja kan reageren, krijgt ze het antwoord: een rake klap ermee op het hoofd. Diezelfde oma toont zich een groot voorstander en beoefenaar van ‘waterboarding’, de bij het Amerikaanse leger zo geliefde marteltechniek.

Die absurde combinatie is een goed voorbeeld van wat Luk Wyns zelf beweert over de film: dat Crimi Clowns zo politiek incorrect is dat hij weer… correct wordt. Het lijkt onwaarschijnlijk, maar het klopt wel degelijk. Een oma die waterboarding beoefent, is Benidorm Bastards in het kwadraat. Maar door een boegbeeld van het geëngageerde theater in die rol te casten, maakt Wyns er bijna een ‘moral statement’ van. Of tenminste een fameuze steek onder water in de richting van de VS.

Dat is niet de enige paradox die Crimi Clowns typeert. Het filmverhaal toont hoe de ontspoorde, in de mis- daad belande familie Tersago niet desintegreert, niet disfunctioneel wordt – zoals de doorsnee, brave, niet- gewelddadige familie in Vlaanderen dat in deze neoliberale tijden wél doet. Integendeel, ondanks alle ruzies en gekrakeel hebben de Tersago’s – vader en zoon voorop – een hechte band. En op het einde wint Ronny zelfs zijn vrouw Rachel terug. In de slotscène zit de hele familie herenigd in de vluchtauto, klaar voor verdere avonturen/ misdaden. Een heus ‘happy end’ lijkt niet ver af…

Het is natuurlijk een bekende paradox: oude familiewaarden als trouw en verbondenheid vind je dezer dagen meer bij misdaadbendes en in de maffia dan in het gewone leven. Maar niettemin: het is typerend voor de virtuoze manier waarop Luk Wyns ironie hanteert dat Crimi Clowns – ‘de eerste film waarvan de hoofdrolspelers na afloop gegarandeerd levenslang krijgen’ – tegelijkertijd de traditionele familiewaarden hoog in het vaandel voert.

Crimi Clowns: De Movie van Luk Wyns met Luk Weyns, Johnny de Mol, Manou Kersting, Chris Willemsen, Veerle de Jonge, Hilde Uitterlinden, Peter Thyssen, Frank Aendenboom, Kimberley Klaver, Silke Becu, Eline De Munck e.v.a., België, 2013.