© Kris Dewitte

Ilona Roesli

Leestijd 3 — 6 minuten

Calculated Risk – Kasper Vandenberghe/MOVEDBYMATTER

Het Almost Summer Festival, georganiseerd door Kortrijkse Kunstencentrum BUDA, is dit jaar aan haar tweede editie toe. Klein kun je het festival niet noemen. Dit jaar gingen er elf voorstellingen in Belgische première, waaronder Calculated Risk van Kasper Vandenberghe/MOVEDBYMATTER, die vorig jaar in residentie was bij BUDA. Het driedelige traject van het werk eindigt een ‘ritueel’ –  een val van een hoogte van 4 meter 20 die Vandenberghe maakt in een pak van bubbeltjesplastic en IKEA matrassen.

Een indrukwekkende stellage voor die val staat gereed aan de Broelkaai, maar wordt voorlopig enkel nog gadegeslagen door nieuwsgierige Kortrijkzanen op terrasjes aan de overkant van de Leie. Het is nog even afwachten, want voordat The Ritual aanvangt, moeten we naar een broeierige Broeltoren voor de eerste twee delen van het werk, The Installation en The Story.

The Installation is een tentoonstelling verspreid over twee verdiepingen van de toren die inzicht biedt in het werkproces van Vandenberghe. De val staat daarin centraal. Dat de mens een zekere aantrekkingskracht voelt tot vallen is niet nieuw. Kunstenaar Bas Jan Ader, wiens werken een belangrijke inspiratiebron vormden voor Calculated Risk, verhief in de jaren zeventig het vallen tot een kunst. Zo klom hij op een huis om zijn stoel op een schuin dak te plaatsen, erop te gaan zitten en langzamerhand naar beneden te schuiven en te vallen (Fall 1) of bungelde hij zo lang mogelijk aan een tak tot hij in een sloot viel (Fall 2).

Liefdesrisico

Terwijl homo ludens Bas Jan Ader semi-nonchalant zijn vallen leek te construeren – wat de 16 mm filmopnames van zijn acties hun karakteristieke humor en lichtvoetigheid meegaf – gooit Vandenberghe het over een andere boeg. Hij onderzocht op nauwgezette wijze de meest ultieme val die net berekend genoeg is om alle denkbare gevaren zoveel mogelijk te voorkomen zonder volledige veiligheid te garanderen. In The Installation zien we formules die de g-kracht berekenen, een crashtest dummy, een medische analyse, verzekeringspapieren en Playmobil-figuurtjes gewikkeld in bubbeltjesplastic. Daarnaast is er een bescheiden bibliotheek met daarin onder meer Brené Browns De kracht van kwetsbaarheid, Ode aan de liefde van Alain Badiou en de monografie Please Don’t Leave Me over Bas Jan Ader.

In The Story, een soort lecture performance, vertelt Vandenberghe dat hij na zijn mislukte verloving – een relatie die na zijn huwelijksaanzoek bergafwaarts ging en Vandenberghe in ‘een stationsromannetje’ deed belanden – besluit om enkel nog ingecalculeerde risico’s te nemen. Met een bovenmatige interesse in het proces van vallen en opstaan bleef Vandenberghe vooral hangen in het vallen. Een greep uit de mensen met wie hij tijdens zijn onderzoek sprak toont hoe Vandenberghe gedreven was door de wens om zijn val te optimaliseren – videofragmenten van gesprekken met een hypnotherapeut, een circusartiest en een productontwikkelaar belichten hoe zij antwoorden geven op de uitdagingen die Vandenberghe tegenkomt in zijn zoektocht: hoe kom ik af van mijn hoogtevrees? Welke valtechniek pas ik toe? Hoe maak ik een veilig pak waardoor ik mijn val zal overleven?  Het resultaat is een optimale val, een optimale hoogte en een optimaal bubbeltjesplastic pak om de val te breken. Blijft er dan nog ruimte over voor kwetsbaarheid en risico?

Omgaan met vrijheid

Ja, lijkt filosoof Marc De Kesel te zeggen, een van de specialisten waar Vandenberghe ook mee sprak. Hij betoogt dat de moderniteit een enorm probleem met zich heeft meegebracht: leven in fundamentele vrijheid betekent nog niet dat we weten hoe we in vrijheid moeten leven. Met andere woorden, er is geen begeleiding meer bij ons vallen en opstaan. Kunstenaars als Vandenberghe kunnen alleen maar pogen om risico boven berekening, die absoluut dominant is geworden volgens De Kesel, te verkiezen. Jezelf te pletter storten op het beton symboliseert de omarming van dat grondeloze gevoel dat gepaard gaat met vrijheid. Maar Calculated Risk trekt bijna uitsluitend de aandacht naar het proces achter de val, dat voornamelijk draait om optimalisatie en perfectie. Zelfs dat klein beetje risico dat de val met zich meebrengt neemt niet weg dat kwetsbaarheid niet gelijk staat aan waaghalzerij.

In Calculated Risk navigeert Kasper Vandenberghe samen met experts door de moderne samenleving, waarin kwetsbaarheid het veld heeft geruimd voor berekeningen en perfectie, op zoek naar de optimale val. Het is een gewaagde poging om de metaforische kracht van vallen beter te begrijpen maar Vandenberghe slaagt er niet geheel in om het spektakel-karakter van zijn val te overstijgen. In de lange aanloop naar de val blijft het narratief een collage van concepten die van de val een stunt maakt en weinig meerlagig is. Dat is jammer, want Vandenberghes persoonlijke verhaal dat aan bod komt in The Story ontroert. Misschien ligt de kracht van kwetsbaarheid meer in The Story, in het vertellen van zijn aanleiding voor Calculated Risk dan in zijn poging om die naar de achtergrond te drijven.

recensie
Leestijd 3 — 6 minuten

#157

15.05.2019

14.09.2019

Ilona Roesli

Ilona Roesli is literatuurwetenschapper en schrijfster van fictie en non-fictie.

recensie