Sébastien Hendrickx | Etcetera

Sébastien Hendrickx

Sébastien Hendrickx was van 2014 tot 2022 kernlid van de redactie van Etcetera. Hij schrijft over podiumkunsten en beeldende kunst, doceert in het KASK en en werkt als dramaturg en podiumkunstenaar.

Muette – Boris Charmatz/terrain

Een geluidloze schreeuw [NL]

Met zijn nieuwe, briljante solo, die onlangs in wereldpremière ging op het Kunstenfestivaldesarts, doet Boris Charmatz een speculatief voorstel voor een nieuw soort dans.

NÔT – Marlene Monteiro Freitas

Doordouwen met de moed der wanhoop [NL]

Er is maar weinig podiumwerk dat frontaler is, meer in your face dan dat van Marlene Monteiro Freitas. In haar overdonderende Gesamtkunst, waarin hedendaagse dans, muziektheater, mime, fanfare en clownerie naadloos samensmelten, richten de performers zich doorgaans direct tot het publiek, bruggen slaand met uitzinnig groteske gebaren en gelaatsuitdrukkingen.

Borda – Lia Rodrigues

Wolken lezen

Op de bijzonder geslaagde editie van Kunstenfestivaldesarts kon je dit jaar heel wat nieuwe namen leren kennen. In het slotweekend stonden een paar KFDA-getrouwen centraal, zoals de Zuid-Afrikaanse totaalkunstenaar William Kentridge (die voor de zesde keer langskwam) en de Braziliaanse choreograaf Lia Rodrigues. Met het oogverblindend mooie Borda, Rodrigues’ jongste voorstelling die tijdens het festival in wereldpremière ging, staat haar teller intussen op zeven.

The Truthful – Lieselot Siddiki/CAMPO

De Amerikaan in onszelf

Met Up Your Ass creëerde theatermaker-speler-vormgever Lieselot Siddiki (samen met Nona Demey Gallagher) een van de meest bejubelde voorstellingen van het vorige theaterseizoen. De mooie, verrassend verstilde opvolger The Truthful keert terug naar dat verdoemde land waar we maar niet van kunnen wegkijken: de Verenigde Staten.

Let’s Not Get Used to This Place – Meg Stuart/Damaged Goods

There’s always a track to follow

Let’s Not Get Used to This Place, een nieuwe publicatie samengesteld door Julie De Meester, Astrid Kaminski en Jeroen Versteele, nodigt de lezer uit tot een caleidoscopisch en spannend overzicht van vijftien jaar Meg Stuart.

Florentina Holzinger – Ophelia’s Got Talent

Florentina’s Got Talent

Florentina Holzinger draait al een tiental jaar mee aan de top van de Europese live arts, en ondertussen snelt haar reputatie haar vooruit. Van de ‘Weense hemelbestormer van de podiumkunsten’ verwacht je niets minder dan een overdonderend, transgressief totaalspektakel, dat het multimediale theaterapparaat voluit inzet. Ook haar laatste worp, het twee-en-een-half uur durende Ophelia’s Got Talent, is een wilde mix van performance, circus, dans en theater, met halsbrekend stunt- en vliegwerk, functioneel naakt, automutilatie en verbale provocaties.

Maria Hassabi – On Stage (Kunstenfestivaldesarts)

Een slijpsteen voor je aandacht

Met de typerende extreem trage choreografieën situeert het oeuvre van Maria Hassabi zich op het spectrum tussen beeldhouwkunst en dans. Het wordt zowel getoond in theaterruimtes als in musea en kunstgalerijen verspreid over verschillende continenten. On Stage geeft met de titel alleen al weg in welk soort ruimte het werk dit keer plaatsvindt. De danssolo thematiseert de frontale verhouding tussen publiek en performer, kenmerkend voor het theater of de concertzaal. Dit soort van doorgedreven performatief onderzoek klinkt behoorlijk droog, en ervaringen met eerder werk van Hassabi kunnen dat vooroordeel nog versterken. Toch is On Stage een ronduit indrukwekkende voorstelling.

Romeo Castellucci – Das Rheingold

Wagner als probleem

Wanneer Romeo Castellucci aan de slag gaat met een monument uit de muziekgeschiedenis als Richard Wagners tetralogie Der Ring des Nibelungen (1876), dan is het knap lastig om je niet met héél hoge verwachtingen neer te vleien in het rode pluche van de Muntopera. De radicaliteit waarmee de Italiaanse sterregisseur het operarepertoire naar zijn hand kan zetten, doet niemand hem na. En toch bestaat het: een middelmatige Castellucci-voorstelling. Das Rheingold, de eerste van de vier Ring-producties die Castellucci de komende jaren in Brussel maakt, is er zo eentje.

Nauw luisteren

Over Nocturnes for a Society

In mei ging Nocturnes for a Society van Myriam Van Imschoot en Lucas van Haesbrouck in première tijdens het Kunstenfestivaldesarts. Een tachtigtal mensen verzamelde toen kort voor zonsondergang in een vrijstaand gebouw aan de oever van het Brusselse kanaal, om er deel te nemen aan een geluidsperformance die een half etmaal later eindigde, kort na zonsopgang aan de overkant van het water. Een groot deel van die tijd kon het publiek slapend doorbrengen. Hoe was deze mooie, ingetogen nocturne precies gecomponeerd in tijd en ruimte? En welke maatschappelijke verbeelding riep ze op?

Lake Life – Kate McIntosh

Rigide vloeibaarheid

Kate McIntosh maakte al eerder interactieve performances en installaties zoals Worktable (2011) en het wondermooie In Many Hands (2016). Met Lake Life, een werk in opdracht van het Kunstenfestivaldesarts, is ze dus niet aan haar proefstuk toe. Toch trapt de sciencefiction-voorstelling in een klassieke val van interactieve kunst.

Room With a View – RONE X (LA) HORDE / Ballet national de Marseille

Grootschalige leegte

Je vertrekt wat vroeger uit de actievergadering van Extinction Rebellion om naar ‘Room With a View’ te gaan kijken, een groots opgezette dansvoorstelling rond ‘klimaatcatastrofes, wereldwijde conflicten en de algemene ineenstorting van de beschaving’. Binnen milieuactivistische middens wordt soms gezocht naar ‘positieve boodschappen’ – er heerst namelijk de overtuiging dat het catastrofisme een van dé redenen is waarom zoveel potentiële deelnemers wegblijven van acties. De onheilspellende communicatietekst van ‘Room With a View’ blijkt alvast geen negatieve impact te hebben gehad op de toeschouwersaantallen: de enorme zaal van het Brusselse Théâtre National loopt helemaal vol.

Moddertong

Een kortverhaal van Sébastien Hendrickx

And then it got legs. Notes on dance dramaturgy – Jeroen Peeters

Een elegante collectie verhalen en beschouwingen over samenwerken

Met And then it got legs schreef Jeroen Peeters een inspirerend boek rond dansdramaturgie. Het is geworteld in Peeters’ eigen ervaringen als dramaturg en artistiek medewerker van Meg Stuart, Martin Nachbar, Philipp Gehmacher, Eleanor Bauer en andere choreografen. De ideeën, vragen en praktijken die erin aan bod komen, zijn ook relevant voor podiumkunstenaars en -liefhebbers buiten de wereld van de hedendaagse dans.

Een theaterstudent met een zesde zintuig

Armin Mola zet dialecten en registers op speelse wijze in de spotlight

Is de Nederlandse taal op zich niet al ‘meertalig’? KASK-dramadocent Sébastien Hendrickx gaat in gesprek met student Armin Mola. Die lijkt wel over een zesde zintuig te beschikken, dat hem bijzonder sensitief maakt voor de complexiteit van dialecten en sociolecten, zowel binnen als buiten de grenzen van het Nederlands. Als geen ander kan hij schakelen tussen verschillende vormen van taalgebruik, dikwijls met hilarisch effect. ‘We springen nog niet bewust genoeg om met taal op de scène.’

APHASIA – Jelena Jureša

De achilleshiel van documentair theater

APHASIA van Jelena Jureša ging onlangs in première op het Kunstenfestivaldesarts. De voorstelling begint niet zoals je zou verwachten van de doorsnee documentaire productie – denk: vertellend spel, projecties van archiefbeelden, het occasionele streepje muziek. Dé dramaturgische steen des aanstoots van het documentaire theater is informatie. Hoe de toeschouwer inwijden in ‘het onderwerp’, zonder die het gevoel te geven op de schoolbanken te zitten in plaats van in het theater?

The city theatre of the past

On Luk Perceval’s Ghent Manifesto 2.0

The day after the premiere of Red – the final chapter in a trilogy produced by NTGent – the director Luk Perceval dropped a bomb in De Standaard’s opinion pages. Together with actors Bert Luppes and Oscar Van Rompay, he published a manifesto ‘against the arbitrariness of Milo Rau’. The text came some four years after the Ghent Manifesto that heralded Milo Rau’s artistic directorship at NTGent.

Stadstheater van het verleden

Naar aanleiding van het Ghent Manifesto 2.0

Daags na de première van Red, zijn laatste voorstelling in een reeks van drie geproduceerd door NTGent, dropte regisseur Luk Perceval een bommetje op de opiniepagina’s van De Standaard. Samen met acteurs Bert Luppes en Oscar van Rompay schreef hij, ongeveer vier jaar na de lancering van het Ghent Manifesto door NTGent na het aantreden van Milo Rau als artistiek leider, een eigen manifest ‘tegen de willekeur van Milo Rau’.

Le Maillot – One Size Fits All – Ahilan Ratnamohan/Globe Aroma

Eenvoud als in-een-gevouwen veelvoud

Ahilan Ratnamohan maakte op uitnodiging van Globe Aroma Le Maillot – One Size Fits All, in co-creatie met een groep performers met een achtergrond als nieuwkomer. De choreografische voorstelling demonteert een aantal elementen uit de complexe wereld van het voetbal en stelt ze anders terug samen. Soms overtuigt een podiumkunstwerk omwille van het grootse esthetische gebaar; hier blijken eenvoud en bescheidenheid de voornaamste kwaliteiten.

Behoefte tegen het leven

Over het werk van Anna Franziska Jäger en Nathan Ooms

Vorige zomer gingen The Honey House en Bartlebabe in première, de tweede en derde creatie van Anna Franziska Jäger en Nathan Ooms, na hun debuut Some Things Last A Long Time uit 2019. Zowel performatief als dramaturgisch zijn het volgens Sébastien Hendrickx ronduit verbluffende voorstellingen. Welk wereldbeeld spreekt er uit hun werk?

The Third Reich – Romeo Castellucci & Societas

Romeo Castellucci’s installatieperformance The Third Reich duurt niet meer dan veertig minuten, maar die volstaan voor een overdonderende ervaring. Niet iedereen kan de volledige rit uitzitten – best wat toeschouwers verlaten vroegtijdig de zaal. Het werk is dan ook een regelrechte aanslag op je zintuigen.

Behoefte tegen het leven

Over het werk van Anna Franziska Jäger en Nathan Ooms

Vorige zomer gingen The Honey House en Bartlebabe in première, de tweede en derde creatie van Anna Franziska Jäger en Nathan Ooms na hun debuut ‘Some Things Last A Long Time’ uit 2019. Zowel performatief als dramaturgisch zijn het ronduit verbluffende voorstellingen. Welk wereldbeeld spreekt er uit hun werk?

The Time of Our Singing – Kris Defoort/De Munt

Zwarte muziek in een witte operatempel

Hoe de opera de 21e eeuw binnenloodsen? Het lijkt wel een mission impossible. De tijd tikt nochtans want de koppen in het publiek worden snel grijzer… Met het indrukwekkende familie-epos The Time of Our Singing zet De Munt alvast een gedurfde stap in de goede richting. De nieuwe compositie van Kris Defoort, gebaseerd op de gelijknamige roman van Richard Powers, transporteert ons naar de 20e-eeuwse Verenigde Staten. Om pijnlijke onderwerpen als racisme en wit privilege aan te snijden spring je met Mozart natuurlijk niet erg ver.

Ontsnapping uit de safe space

Cascade – Meg Stuart/Damaged Goods

‘Welcome back after the break,’ zegt Davis Freeman in Cascade, Meg Stuarts nieuwste voorstelling en de opener van het Kaaitheaterseizoen na de ‘pauze’ van de lockdowns. De choreografe krijgt het toch steeds weer voor elkaar: met abstracte podiumkunst krachtige emoties losmaken, ‘gut feelings’.

Podcast De Werkplek – Aflevering 3 Jan Joris Lamers

Deze zomer gaan onze redacteurs op bezoek bij een kunstenaar. En jij luistert mee! Samen met podcaster Luc de Groen maakt Etcetera de podcastreeks De Werkplek. Uit nieuwsgierigheid naar de plek waar makers werken en op ideeën broeden, bezoeken we een atelier, een thuis, een ruimte die inspireert.

‘Maybe in winter we will need to perform with gloves’

Speculating with Boris Charmatz on his project [terrain]

After his pioneering work in Rennes with Musée de la danse, Boris Charmatz began developing his ideas for [terrain]. The choreographer imagines a dance institution-to-come without walls and without a roof, located in a green area in a city and bustling with activities: performances, lectures, workshops, dance classes, and so on. [terrain] opens up the imagination about possible institutional futures for the performing arts in times of ecological breakdown.

The Wake – The Living and the Dead Ensemble

The Living and The Dead Ensemble is een collectief van kunstenaars, spelers en dichters uit Haïti, Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk. Het Kunstenfestivaldesarts zag zich genoodzaakt om hun live voorstelling te annuleren. Gelukkig bood de online versie toch enigszins toegang tot het werk. The Wake is een absolute vorminhoudelijke triomf.

Repertoirebubbel

Over de grenzen van representativiteit op en naast de scène

Tussen de twee lockdowns van 2020 in ging Happiness van Camping Sunset in première. Na de voorstelling kreeg elke toeschouwer bij het buitengaan een brief. Die riep vragen op over hedendaags repertoiretoneel en het streven naar een grotere maatschappelijke representativiteit.

Outrar – Lia Rodrigues

Leave your expectations at the door. Het is een van de meest waardevolle raadgevingen die je als theatertoeschouwer kan krijgen. Verwachtingen sturen je kijkervaring te vaak in de war. Bij Outrar is het bijzonder moeilijk om ze niet mee binnen te smokkelen. Lia Rodrigues’ Fúria, dat ik miste, was namelijk hét hoogtepunt van de vorige editie van het Kunstenfestivaldesarts in 2019.

De president als personage op het wereldtoneel (annex 2020)

De reële fictie van het Trumpoceen

Hoe kon een man zonder bestuurlijke ervaring, met een onsamenhangend politiek discours en een labiel psychisch gestel de machtigste man ter wereld worden? Velen bogen zich de voorbije maanden over deze vraag. Het antwoord is dan ook meervoudig. Een analyse van de aantrekkingskracht van het personage dat hij al enkele decennia vertolkt, kan een deel van de verklaring bieden. (Dit artikel verscheen oorspronkelijk in februari 2017, kort na het begin van Trumps presidentschap. Naar aanleiding van de huidige Amerikaanse verkiezingen komt er nu een annex bij.)

Samen in het donker

Over live arts, activisme en artivisme

Eind mei versoepelde in ons land de lockdown. De Coronacrisis wierp zowel voor de podiumkunsten als voor de meeste vormen van politiek activisme serieuze obstakels op. Sébastien Hendrickx, zelf dramaturg en milieuactivist bij Extinction Rebellion, stelde zich vragen bij de verhouding tussen de twee praktijken.

Ms. 5G & The Respiratory Machine – Irina Lavrinovic & Asher Lev

Zoom-performance voor een zieke samenleving

Hoe bouw je vandaag in godsnaam aan een voorstelling? En hoe toon je die aan een publiek? De theaters zijn dicht, voorlopig ook nog voor podiumkunstenaars die hongeren naar repetitietijd. Irina Lavrinovic en Asher Lev maakten van de nood een deugd en werkten van thuis uit aan een bizarre Zoom-performance.

Hologrammentheater

Nu de theaterzalen leeg zijn omwille van het coronavirus en theatermakers op zoek gaan naar andere manieren om hun werk te delen, halen we dit artikel over theater en holografie opnieuw vanonder het stof. Het werd in 2014 geschreven voor het 110e nummer van Courant, het tijdschrift van het Vlaams Theater instituut dat sindsdien opging in Kunstenpunt. Courant verzamelde toen ‘out of the box’ ideeën voor het podiumlandschap van de toekomst.

In de huid van een ander

Huidskleur en het doen alsof van de toneelspeler

Wie kan wat spelen? Wie mag wat spelen? De debatten woeden hevig, zowel in film en theater als in acteeropleidingen en de bredere populaire cultuur. Machtsverhoudingen werpen ethische grenzen op aan wat fictie vermag. Maar waar liggen die grenzen precies? Musia Mwankumi (M) en Sébastien Hendrickx (S), respectievelijk niet-witte* theaterstudente en een witte toneeldocent, buigen zich over de vraag, met huidskleur als invalshoek.

Balansarbeid

Over ‘Screws’ van Alexander Vantournhout

In Screws sluist Alexander Vantournhout elementen uit de wereld van het circus in die van de hedendaagse dans. Sébastien Hendrickx en Rudi Laermans waren beiden bij het maakproces van de voorstelling betrokken. Ze onderzoeken wat deze cross-disciplinaire verschuivingen teweegbrengen op het vlak van de verhouding tot virtuositeit, de omgang met voorwerpen en de fysieke inleving van het publiek.

The soil beneath the stage

The performing arts and the terrestrial attractor

According to Bruno Latour, the defining cultural-political issue of our time is not the struggle between the Left and the Right, but that between the Local and the Global attractor. In Down to Earth (2017), the philosopher tries to put his finger on a new reference point: the Terrestrial. At the centre of his reflection is the question as to how, in times of global warming and increased migration flows, we can make habitable territories together, beyond splendid isolation and beyond the abysmal globalization impulse. What do his insights mean for the connection between the performing arts and their geographic context? An attempt at coherence.

Theater in Antwerpen: een speculatief Toneelhuis in tien punten

Een niet becijferde voorzet, bedacht vanuit een onvermijdelijk gelimiteerd perspectief en bedoeld om aangevuld, omgebogen of tegengesproken te worden. De erin vernoemden werden niet geconsulteerd; het is dus goed mogelijk dat dit Toneelhuis niet strookt met hun reële wensen en ambities.

Decor as protagonist

Bruno Latour and Frédérique Aït-Touati on theatre and the new climate regime

What do we humans have in common with wales, mushrooms, bacteria or the internet? We are all networked entities. Philosopher Bruno Latour pleads for a radically different perspective on the persistent binaries of human-thing, human-environment or local-global. Latour crosses the boundaries of the academic world and brings his insights to the stage, together with researcher-director Frédérique Aït-Touati. ‘Using horror techniques to arouse strong feelings doesn’t make a work political.’

Decor is geen decor meer

Bruno Latour en Frédérique Aït-Touati over theater en het nieuwe klimaatregime

Wat hebben wij, mensen, gemeen met walvissen, champignons, bacteriën of het internet? We zijn allen vernetwerkte entiteiten. Filosoof Bruno Latour bepleit een radicaal andere kijk op vastgeroeste dualismen als mens-ding, mens-omgeving of lokaal-globaal. Latour lokt zijn grensoverschrijdende inzichten uit de academische wereld en sleurt ze het podium op, samen met onderzoeker-theatermaakster Frédérique Aït-Touati. ‘Met horrortechnieken sterke gevoelens opwekken, maakt een werk nog niet politiek.’

Thinking out loud

Essayistic figures on stage

The influence of the essay as a means of expression has long reached beyond the confines of literature. Just think of the visual essay and the rich history of the essay film. In his groundbreaking study Postdramatisches Theater (1999), theatre scholar Hans-Thies Lehmann devoted a very short chapter to the ‘scenic essay’. Lehmann saw it as one of the possible paths that theatre could pursue as soon as it decentralized or let go of the dramatic plot. Today, a lot of the work that dominates our stages possesses an essayistic slant. Why is that? And how do artists translate this form to the stage?

Playful dogmatism

Milo Rau and Joachim Ben Yakoub in conversation on the Ghent Manifesto

In May NTGent published the Ghent Manifesto. Inspired by the groundbreaking Dogma 95-manifesto for film, it consists of ten rules the artists who’s work is produced by the city theatre, will have to follow -or at least relate to- from now on. NTGent-director Milo Rau and doctoral researcher Joachim Ben Yakoub discuss some of the restrictions mentioned in the manifesto. ’It’s like dancing with handcuffs.’

Luidop denken

Essayistische figuren op de bühne

De invloed van het essay als expressiemiddel strekt zich al langer uit over de grenzen van de literatuur heen. Denk maar aan het beeldessay en de rijke geschiedenis van de essayfilm. In zijn baanbrekende Postdramatisches Theater uit 1999 wijdde Hans-Thies Lehmann een ultrakort hoofdstuk aan het scenische essay. De theaterwetenschapper zag dat als een van de mogelijke richtingen die het theater uit kon, zodra het de dramatische handeling decentraliseerde of losliet. Vandaag heeft heel wat werk dat het mooie weer maakt op onze podia een essayistische inslag. Waarom is dat zo? En hoe vertalen kunstenaars deze vorm naar de bühne?

Ondood of levend?

Verkenningen in operaland

Het voorbije theaterseizoen besteedde Etcetera behoorlijk wat aandacht aan opera. Lange tijd was de – budgettair gezien – belangrijkste podiumkunstvorm een hardnekkige blinde vlek op deze redactie. Wat waren de esthetische obstakels, vooroordelen en (onuitgesproken) punten van kritiek? Als een soort Englishman in New York ging Etcetera-redacteur Sébastien Hendrickx op verkenning uit. Onderweg bleek de opera geregeld een intrigerende spiegel op te houden voor de andere podiumkunsten in Vlaanderen.

Talos – Arkadi Zaides

Grenschoreografieën

In de Europese Unie grijpt men op tijd en stond graag terug naar het Antieke Griekenland als wieg van de ‘Westerse beschaving’. Heel wat initiatieven in verband met de bewaking van haar grenzen dragen bijvoorbeeld namen van Griekse mythologische figuren. ‘Talos’ verwijst nu niet alleen meer naar de bronzen bodyguard die Zeus cadeau deed aan de Fenicische prinses Europa, maar ook naar een onderzoeksproject van de EU rond de robotisering van grenscontroles, dat liep van 2008 tot 2013. Samen met een groep dramaturgen en choreografen bestudeerde Arkadi Zaides dit staaltje ongerealiseerde science fiction. Het leidde tot een lecture-performance die zich vermomt als een koel-zakelijke promotalk rond Talos.

Drarrie in de nacht – KVS

In 2016 dropte het artistieke driemanschap Fikry El Azzouzi (tekst), Junior Mthombeni (regie) en Cesar Janssens (muziek) met Malcolm X een bommetje in theaterland. Hun voorstelling gaat vandaag nog steeds over de tongen. Opvolger Drarrie in de nacht, een toneelbewerking van El Azzouzi’s roman over het leven van migrantenjongeren in een fictief Vlaams dorp, blijft onder de verwachtingen.

‘Kunst zou een machine kunnen worden die situaties genereert’

Jan Ritsema: een dartele anarchist van in de zeventig

In 2005 kocht de Nederlandse regisseur Jan Ritsema een oud klooster in een afgelegen Frans dorpje en richtte er het Performing Arts Forum (PAF) op. De residentieplek groeide uit tot een belangrijk kruispunt voor podiumkunstenaars, schrijvers en filosofen, en met een duizendtal residenten per jaar tot een van de meest grootschalige experimenten in artistieke zelforganisatie. Recent opende Ritsema een nieuwe plek in de Estse bossen: Massia. ‘Daar hoef ik niets maar kan ik alles.’

Poquelin II – STAN

Veertien jaar na Poquelin maakte STAN samen met een groepje verwante spelers een vervolgvoorstelling op basis van het werk van Jean Baptiste de Poquelin. Die is beter bekend als Molière, de beroemde acteur en komedieschrijver onder Lodewijk XIV. Poquelin II slaagt er schijnbaar moeiteloos in om de Bourlaschouwburg tweeënhalf uur lang te doen schuddebuiken van het lachen met L’Avare en Le Bourgeois gentilhomme. Helpt de voorstelling ook om die 17e-eeuwse stukken een interessant licht te doen werpen op onze tijd?

André Gorz

Over Gerhard Richter van Mårten Spångberg

Titels. Altijd moeilijk. Choreograaf Mårten Spångberg gebruikte de naam van de beroemdste levende schilder als titel voor een langzame, raadselachtige dansvoorstelling, die in première ging tijdens het voorbije Kunstenfestivaldesarts. Maar wat heeft Gerhard Richter, une pièce pour le théâtre eigenlijk te maken met Gerhard Richter of zijn oeuvre? Op het eerste gezicht zo goed als niks.

Opera (van) NU!?

Hoe opera de 21ste eeuw bijbeent

Etcetera heeft een lange traditie als aanjager van het discours rond de podiumkunsten, maar opera bleef de laatste jaren wat onder de radar. Het komende seizoen willen we graag onderzoeken hoe het met het medium gesteld is. Hoe evolueert opera artistiek gezien? Wat is de maatschappelijke positie van het medium en het instituut in de samenleving van vandaag? Is er voldoende kritisch discours rond opera?

House (Lester Arias)

Egonomaden

Etcetera recenseert jong werk op Theater aan Zee!

Naar jaarlijkse traditie maken de Nomaden-wandelingen deel uit van de programmatie jong theater van het populaire Oostendse zomerfestival Theater Aan Zee. Het publiek gaat van locatie naar locatie en ziet op een paar uurtjes tijd een drietal voorstellingen. Het is een handig recept om ook de wat kortere stukken een plek te geven op een festival dat druk wordt bezocht door het kruim van de Vlaamse theaterprogrammatoren. Iets tonen op TAZ is dan ook een unieke kans voor studenten en pas afgestudeerde acteurs en theatermakers om de eerste institutionele steun te verzamelen voor hun prille werk.

(c) CNN

De president als personage op het wereldtoneel

De reële fictie van het Trumpoceen

Hoe kon een man zonder bestuurlijke ervaring, met een onsamenhangend politiek discours en een labiel psychisch gestel de machtigste man ter wereld worden? Velen bogen zich de voorbije maanden over deze vraag. Het antwoord is dan ook meervoudig. Een analyse van de aantrekkingskracht van het personage dat hij al enkele decennia vertolkt, kan een deel van de verklaring bieden.

Veldallochtonentheater

Omtrent Malcolm X van KVS

Op 14 oktober ging Malcolm X in première, de eerste groots opgezette productie van de vernieuwde KVS onder leiding van Michael De Cock. De onstuimige muziektheatervoorstelling, met een veelkleurige twintigkoppige cast, zoomt in op the life and times van de zwarte politieke activist en devote moslim Malcolm X (1925-1965). Het werk roept lastige vragen op over de hedendaagse strijd tegen racisme en discriminatie, die na de overwinning van Donald Trump alleen maar urgenter is geworden.

Johan Simons – Die Fremden

Twijfelen over Die Fremden van Johan Simons

Johan Simons ligt al even onder vuur, niet zozeer als regisseur maar als artistiek leider. In de State of the Union die criticus Wouter Hillaert enkele weken geleden uitsprak bij de opening van Het Theaterfestival, nam hij ’s mans schijnbaar astronomische loon en expansiedrift nog op de korrel. Simons combineert het artistiek leiderschap van NTGent en de Ruhrtriennale. In 2018 ruilt hij die toppositie bij het internationale festival voor het intendantschap van het Schauspielhaus Bochum. Zijn rol bij het grote fusieproject Theater Rotterdam werd door het opflakkerende protest een stuk kleiner dan gepland. En maar goed ook, teveel macht en middelen concentreren bij één speler blijkt zelden een gezonde zaak. Tussen neus en lippen door bazelt de verdediging nog iets over ‘peanuts’ en ‘monkeys’… Het meritocratische argument staat of valt natuurlijk met de kwaliteit van Simons’ artistieke werk. Is het nog zo goed als de aficionados beweren?

Meningsverschillen zijn de beste voedingsbodem voor toneel

een interview met Sara De Roo

Al jaren zocht Sara De Roo naar een oversteek die haar in contact kon brengen met de diversiteit van haar stad. Met schrijver Fikry El Azzouzi vond ze er een. Hoe kan je jezelf herdenken zonder je eigen principes overboord te gooien? In Alleen probeert het duo De Roo-El Azzouzi dat ‘samen’ te denken, met inbegrip van botsende (esthetische) kaders en wereldvisies. ‘Het is hoog tijd dat mensen die naar het theater gaan een weerspiegeling zien van de wereld waarin ze rondlopen, geen luchtbel van een samenleving die niet meer bestaat.’

Mount Olympus. To glorify the cult of tragedy, a 24 hour performance – Jan Fabre/Troubleyn

Regime art

‘Breathe, just breathe. And imagine something new.’ After sitting for a gruelling 24 hours you, at last, hear the closing words of Mount Olympus. A quarter of an hour earlier the audience in the Bourla Theatre in Antwerp had stood up en masse already to cheer on Jan Fabre’s ‘warriors of beauty’ who, covered in colourful layers of paint and glitter, were rhythmically shaking their backsides up and down in the direction of the audience. It’s called twerking. This dance move became world famous thanks to superstar Miley Cyrus who, in the world of mainstream pop culture, enjoys the dubious status of having pushed back even further the limits of the pornification of the human body. What does Fabre himself actually understand by ‘something new’? The aura of a heroic social resistance hangs around his ubiquitously hyped, superlative-laden ‘masterpiece’, while the performance merely reproduces the dominant ideology of our time in a heightened form.

Mount Olympus. To glorify the cult of tragedy, a 24 hour performance – Jan Fabre / Troubleyn

Regimekunst

‘Breathe, just breathe. And imagine something new.’ Na een afmattende zit van 24h hoor je eindelijk de slotwoorden van Mount Olympus. Een kwartier eerder veerde het publiek in de Bourlaschouwburg al massaal recht om Jan Fabre’s ‘krijgers van de schoonheid’ toe te juichen, die bedekt onder veelkleurige lagen verf en glitterstof, hun achterwerk ritmisch op en neer stonden te schudden in de richting van het auditorium. Twerken heet zoiets. De dansstijl werd wereldberoemd dankzij de superster Miley Cyrus, die binnen de wereld van de mainstream popcultuur de twijfelachtige status geniet de grenzen van de pornificatie van het menselijke lichaam nog verder te hebben opgerekt. Wat stelt Fabre zich eigenlijk zelf voor bij ‘something new’? Rond zijn alom gehypete en met superlatieven overladen ‘meesterwerk’ hangt het aura van een heroïsch maatschappelijk verzet, terwijl de voorstelling gewoon de dominante ideologie van onze tijd reproduceert in een verhevigde vorm.

Rosas

Voorbij de kroniek. Over het belang van theatertijdschriften

Tijdens het voorbije Theaterfestival organiseerde Het Firmament op 10 september 2015 #DocumentingPerformingArts: een reflectiemoment rond documentatie en documentering. De centrale vraag was hoe de overdracht en de studie van vluchtige kunstpraktijken kan worden bevorderd. Aan thematafels werden uiteenlopende voorbeelden en methodieken besproken. De focus lag hierbij op het delen van ervaringen en kennis. Documenta en Etcetera hadden een boeiend rondetafelgesprek aan “tafel 4” over het belang van het theatertijdschrift in het documenteren van de podiumkunsten. In deze meerspraak geven wij u graag – bij wijze van co-creatieve inleiding op dit Documenta-nummer –inzage in onze gedachtegang van die dag.

Kunstkritiek 3.0

De positie van de kunstkritiek als publieke en onafhankelijke instantie die de waarde van kunstwerken inschat, staat onder druk. Ligt het probleem vooral bij het verkleinen van de analoge markt van dag- en weekbladen? Of doet de digitale omgeving waartoe zij haar toevlucht neemt, de kunstkritiek van zichzelf vervreemden? Volgens Sébastien Hendrickx kampt de kunstkritiek vandaag met een nog existentiëler vraagstuk.

The Greek Continuum

Performing Arts in Athens between life and survival

What state is the Athenian performing arts scene in after more than five years of debt crisis? How do artists and organizations deal with the precarious work conditions? in April 2015, Sébastien Hendrickx travelled the Greek capital for three weeks. He collected this handful of observations, snippets of conversations and images.

Nienke Scholts

Thinking-Scenography / Shifting Layers of (Dis)believe

In September 2014, Platform-Scenography (P-S) organized the two-day ‘exposium’ Thinking-Scenography | Shifting layers of (Dis)believe, in Utrecht and Rotterdam.

Platform-Scenography is both an analogue and a digital platform that aims to increase the visibility of scenography (in the broadest sense of the word) and the profession of the scenographer. P-S generates and facilitates various activities that stimulate the exchange and reflection on scenographic practices and spatial design, and is open to any initiative related to this field. Currently P-S’s artistic leaders are Sigrid Merx and Anne-Karin ten Bosch, with an editorial staff comprising Liesbeth Groot Nibbelink, Trudi Maan, Henny Dörr and Nienke Scholts. This year P-S is responsible for the Dutch national contribution to PQ 2015 In Between Realities – a quadrennial world exhibition of Performance Design and Space in Prague.

Een uitnodiging om een wandeling te maken

Heel wat kunstenaars kiezen er de laatste tijd voor om hun artistieke praktijken rechtstreeks te delen met een publiek. Maar wat houdt zo’n praktijk eigenlijk in? Hoe kan een publiek er zich toe verhouden? En vanwaar komt deze tendens?

Een uitnodiging om een wandeling te maken

Over artistieke praktijkprojecten

Heel wat kunstenaars kiezen er de laatste tijd voor om hun artistieke praktijken rechtstreeks te delen met een publiek. Maar wat houdt zo’n praktijk eigenlijk in? Hoe kan een publiek er zich toe verhouden? En vanwaar komt deze tendens?

De hemel van de verbeelding

Het Antwerps Kunstenoverleg startte in de aanloop naar de ‘Moeder aller verkiezingen’ een campagne onder de naam ‘Mijn dagelijkse portie kunst’. Dit boek is een aanvulling op de debatten die destijds werden georganiseerd.

De instelling als permanent experiment

Het Bos van Wannes Cré en Tile Vos

In mei opende Het Bos met een ‘dertigdagendurend’ festival. Het Antwerpse jeugdcultuurcentrum annex multidisciplinaire kunstenwerkplaats is de directe erfgenaam van Scheld’apen, dat in 1998 ontstond toen een groepje jonge kunstenaars de deur forceerde van een verlaten pand net buiten de stad aan de oever van de Schelde.

Pleinvrees

Lotte van den Berg/OMSK

Lacrima

Arne Sierens

Een man krijgt de vraag van zijn wanhopige ex-vriendin Cato om haar weggelopen, aan drugs verslaafde zoon te helpen opsporen. Jimmy zou zich ergens in ‘het reservaat’ bevinden, heeft ze van horen zeggen. Dat is de onofficiële naam voor de troosteloze sociale woonwijk waar de man zelf zijn jeugd heeft gesleten, als straatboefje tussen de straatboefjes, en die hij dertig jaar geleden de rug heeft toegekeerd. Zijn queeste voert hem langs woontorens, straathoeken, bars en andere vertrouwde plekken die tal van herinneringen oproepen. Wat is er in al die tijd veranderd?

Sprakeloosheid en onmacht

Over Spoken World 2011: Powers of Speech

Eind vorig jaar wijdde het Kaaitheater zijn derde Spoken World festival aan het gesproken woord zelf. Onder de noemer Powers of Speech waren er uiteenlopende optredens te zien: van performers als Kate McIntosh en Barbara Matijevic over Brusselse jongeren en politici als Pascal Smet en Gwendolyn Rutten tot de ‘Black Power’ van Amiri Baraka en Saul Williams.

De kunst der vermakelijkheid

Needcompany speelt de dood van Dirk Roofthooft

Het was even wachten op The Art of Entertainment. De nieuwste voorstelling van Jan Lauwers & Needcompany kwam begin maart in Wenen tot stand in samenwerking met het Burgtheater Die Kunst der Unterhaltung, zo heette het daar. Sébastien Hendrickx zag de Belgische première van deze kruising tussen een kookprogramma en een reality show in het Kaaitheater

Exote – Kris Verdonck

Kris Verdonck is een grensganger. In zijn artistieke praktijk tast hij voortdurend op experimentele wijze de schemerzones af tussen allerlei disciplines zoals theater, dans, installatiekunst, video, literatuur, kunst in de publieke ruimte, enzovoort. De procedures, codes en begrippen gangbaar in het ene veld worden dan naar een ander versluisd, vaak met een verrassend resultaat tot gevolg. Het recente Exhibition #1 vormt een mooi voorbeeld van deze interdisciplinaire smokkel.

Altijd willen weten

Kroniek

Altijd Willen Weten is het afstudeerproject van Alexander Nieuwenhuis. Deze masterstudent Woordkunst aan het Herman Teirlinck Instituut voerde een onderzoek naar de begrippen ‘vakmanschap’ en ‘duurzaamheid’, dat zijn neerslag vond in zes openbare interviews plus een voorstelling. De reeks vond plaats op een onwerkelijke locatie: in het kerkje van Oosterweel, het enige wat is overgebleven van het ondergespoten polderdorp. Het gebouw bevindt zich in een klein bos dat een zestal meter in de grond verzonken ligt, pal naast een gigantisch industriepark. Nieuwenhuis trad er achtereenvolgens in gesprek met twee filosofen (André Klukhun en Jan-Hendrik Bakker), twee kokkinnen (Lut de Clerq en Mieke Vervecken-Pieters), twee handwerkers (Dre Wapenaar en Jeroen Besems), een theatermaker (Jan Joris Lamers), een imker (Laurent Ignoul) en ten slotte een bioloog (Gauthier Chappele). In de voorstelling worden deze conversaties verknipt en gecombineerd tot een nieuw geheel dat het ganse project mooi afzoomt. Altijd Willen Weten is de ontroerende zoektocht van een jonge maker naar een zinvolle invulling van het kunstenaarschap en van het als-mens-in-de-wereld-staan. In zijn visie zijn leven en werk, ethische en esthetische keuzes onlosmakelijk met elkaar verbonden. Als Nieuwenhuis bij aanvang van zijn voorstelling zegt: ‘We gaan eraan beginnen’, dan slaat die zin niet enkel op het begin van de voorstelling, maar ook op het punt waar de kunstenaar zich vandaag in zijn leven bevindt: aan het eind van zijn opleiding en aan het begin van… ja, van wat precies?

mightysociety6: hoe ook ik de oorlog mee naar huis nam

Eric De Vroedt

Onder de noemer ‘mightysociety’ bundelt de Nederlandse theatermaker Eric de Vroedt tien voorstellingen omtrent ‘brandend actuele kwesties’. Voor de zesde in de reeks landen we in Afghanistan anno 2009. De aanstichters van de War on Terror zijn intussen roemloos van het politieke toneel verdwenen, maar ter plekke woedt de strijd nog in alle hevigheid.

René

Pol Heyvaert / CAMPO, MUHKA

Toen René Heyvaert (1929-1984) zich op gevorderde leeftijd op de beeldende kunst ging toeleggen, had hij er al een loopbaan als architect op zitten. Het onderzoek dat hij tot dan toe had gevoerd naar de relatie tussen materie, vorm en functionaliteit zette zich ook nu onverminderd voort, zij het dan met andere middelen. Heyvaert kon bijvoorbeeld op een heel elegante manier alledaagse objecten uit hun functie ontheffen. Door het blad van een lepel middendoor te splijten, een mes te perforeren of de lange tanden van een vorkje vrolijk te laten krullen, toverde hij zelfs een simpel bestek om tot ‘kunst’. Niets was hem te min. Pol Heyvaert, neef van, maakte onlangs een intrigerende voorstelling rond het leven en werk van de kunstenaar. René is naast een weerbarstig portret van een weerbarstige man ook een ontmoetingsplek voor theater en beeldende kunst.

Fort Europa – Johan Simons/NTGent

Onlangs lanceerde de Europese Commissie het voorstel om naar Amerikaans voorbeeld een databank aan te leggen met de vingerafdrukken van al wie de EU per vliegtuig binnenkomt of verlaat. Nieuwsberichten als deze versterken het beeld van Europa als een ‘fort’ dat steeds hogere muren om zich optrekt om de eigen veiligheid en welvaart te beschermen. In de theatervoorstelling Fort Europa zetten Tom Lanoye en Johan Simons dit beeld op zijn kop. Geen strenge eurocraten of wanhopige asielzoekers treden voor het voetlicht, maar een groepje vermoeide Europeanen die het oude continent de rug toekeren en andere oorden opzoeken. Fort Europa confronteert ons met de vraag of er nog leven zit in de Europese gedachte dan wel of zij op sterven na dood is… en geeft meteen ook al het antwoord prijs.