Alledaags verlies lijkt dan ook in eerste instantie een afscheid van een publiek dat al veertig jaar met hen is meegegroeid. Een publiek dat hen leerde kennen, maar dat zonder het misschien door te hebben ook door de spelers werd herkend. Het publiek, dat zichzelf misschien massaal en anoniem waant. ‘Maar hoeveel mensen zitten hier nu werkelijk?’ merkt Rijxman op. Uiteindelijk zijn we als publiek met niet zo veel. De band is intiemer dan je zou denken. ‘Als u ons herkent op straat, of in een kroeg, zien we aan uw blik dat wij u ooit iets hebben verteld. We herkennen de herkenning in uw blik.’

Herkennen, bewaren, vertellen en vergeten. Het is het fundament waarop deze voorstelling is gebouwd. Tijdens een paar heerlijke openingsminuten proberen Rijxman en De Wolf een gesprek te voeren, ondanks het feit dat ze de namen van de restaurantjes, de mensen en de films telkens vergeten. Willem vertelt dat hem werd gevraagd om een necrologie te schrijven over een gewaardeerde collega; de redactie had niemand anders gevonden die nog herinneringen had. Hij schreef het stuk, het werd nauwelijks gelezen. Wie zelf begint te vergeten, realiseert zich dat het leven bestaat uit vergeten en vergeten worden.

Gemiste kansen

Maar met een herinnering alleen ben je nog nergens, lijkt het adagium van Alledaags verlies te zijn. ‘Spreek met iedereen met wie je herinneringen deelt, die herinneringen ook uit’, maant Willem ons. Zo zal ook deze voorstelling een aaneenschakeling worden van anekdotes en vooral van gemiste kansen. Want waarom is het eigenlijk nooit iets geworden tussen Lien en Wim? De vraag loopt als een onopgelost mysterie door de voorstelling. Vooral Willem vraagt zich telkens hardop af waarom er eigenlijk nooit wat is gebeurd tussen hen. Of één keertje misschien, toen kwam het er heel even van. In een taxi, na een voorstelling. We zien hoe de twee een herinnering in hun hoofd naspelen en hoe het lijf daarbij niet kan achterblijven. Maar ‘Het is niet gebeurd, toch?’, ‘Nee, het is niet gebeurd.’ Zo krabbelen de twee uiteindelijk toch weer terug. Continu schakelt Alledaags verlies tussen een hilarische lichtvoetigheid en het angstige besef dat alles misschien toch voor niets was.

“Continu schakelt Alledaags verlies tussen een hilarische lichtvoetigheid en het angstige besef dat alles misschien toch voor niets was.”

Voor Willem lijkt het vergeten moeilijk te verdragen. Hij heeft een haast neurotische drang om zijn herinneringen levend te houden. Hij is bezig met nalatenschap. En dat doet hij door te praten, alsmaar door te praten. Zo horen we hem mijmeren over de manier waarop het jasje van zijn vader bewoog wanneer hij opsprong tijdens het voetbal kijken. Hoe hij de bewegingen van zijn kokende moeder na veertig jaar nog altijd herkent, ze zijn niet veranderd. Lineke moet hem bij de les houden: ‘Daar ga je weer Wim.’ ‘Er is nog zoveel te vertellen,’ zegt Wim, ‘ik moet het nog hebben over de straten uit mijn jeugd.’

In zijn drang om deze ‘laatste keer’ alles nog uit te spreken lijkt Willem niet te stoppen. En dus brengt hij een ode aan het publiek. Een liefdesverklaring aan Lineke. Een spijtbetuiging aan zijn moeder. Een gesprek met een ongeboren kind. Lineke is terughoudender. Haar herinneringen gaan vooral over wat ze met Willem deelt. Ze kruipt in de rol van Willems moeder en verwoordt het verlies dat zij ervoer toen ze haar zoon op het podium zag staan, maar niet meer begreep. Nog een verlies. Over zichzelf deelt ze minder. Later in de voorstelling zal blijken dat dit geen vorm van bescheidenheid is.

© Bart Grietens

© Bart Grietens

© Bart Grietens

© Bart Grietens

Geen mopperaars

Was vroeger alles beter? Het is een vraag die in Alledaags verlies hardop wordt gesteld. Vroeger was dat in linkse kringen nog een verboden vraag. Nu is het een pijnlijke vraag, voor progressieven met de tijd tegen. In de vormgeving van Shane Van Laer ligt dat ongemak besloten. Hij plaatst de spelers tussen een verzameling designerstoelen uit vervlogen tijden, ooit symbool voor modernistisch optimisme. Maar Rijxman en de Wolf zijn geen mopperaars geworden. Melancholisch, dat zeker. Maar ‘melancholie is links’, aldus de Wolf. ‘Melancholie is terugkijken, en zien dat het allemaal nog zoveel beter had gekund.’ In tegenstelling tot angstig de toekomst tegemoet zien.

Tegen het einde van de voorstelling stelt Lineke Rijxman de term ‘alledaags verlies’ in een ander licht. Tot nog toe was het vooral gegaan over de kleine nederlagen waarmee ieder mens dagelijks wordt geconfronteerd. Maar Rijxman heeft haar hele leven moeten omgaan met een pijn die haar al vroeg werd aangedaan en overkwam. ‘Kun je een zelfportret maken van alles wat je bent verloren?’ Ook dat is alledaags verlies, de pijn die alledaags wordt, omdat die er simpelweg altijd is. ‘Ik ben alledaags, ondramatisch, ontroostbaar.’

Nog tot 21 juni op tournee door Nederland en Vlaanderen.