© Kim Snauwaert & Anyuta Wiazemsky Snauwaert

Leestijd 7 — 10 minuten

A number of contradictions, ignorances and oddities – Kim Snauwaert & Anyuta Wiazemsky Snauwaert

Yes, we do have photographs!

De populariteit van het huwelijk neemt al jaren af. Toch besloten Anyuta Wiazemsky Snauwaert en Kim Snauwaert te trouwen. Ze doen dat niet uit liefde of romantiek. Maar hoe creëer je dan een duurzame levensgemeenschap, zoals de wet voorschrijft? Op vaak ludieke, soms ook ontroerende wijze documenteren en verbeelden ze elke stap in het proces naar die levensgemeenschap. Zo ontstaat een dubbelzinnige en meeslepende balanceeroefening tussen feit en fictie die soms wel een kritisch kantje mist.

Links op het podium ligt een rij alledaagse spullen. Ik zie een elektrisch vuurtje, een fles wijn, een houten plak, een keukenmes, twee groene stoelen, een metalen waskom. Op een witte achtergrond staan woorden van de Franse kunstenaar Pierre Huyge geprojecteerd: ‘I occupy both sides of a divide: I build up a fiction and then I make a documentary of this fiction. The point is: We should invent reality before filming it.’

A Number of Contradictions, Ingnorances and Oddities vliegt er meteen in met een vreemd ritueel. Afwisselend slaan Kim en Anyuta met een vis op elkaars voetzool. Het vult de zaal met een repetitieve, doffe klop. Het gaat een tijdje door, klop na klop, tot Kim melodramatisch begint te wenen. Datzelfde moment richt haar partner in crime zich tot ons in het Engels, dat voor de rest van de avond de voertaal blijkt te zijn. Na wat uitleg over het hoe en wat van deze bizarre scène roepen de dames samen uit: ‘We present to you A number of Contradictions, Ignorances and Oddities.’ Meteen krijgen we politiedocumenten op het beeldscherm te zien.

Tussen ons

Die officiële documenten kaderen binnen het grotere artistieke project Between us, dat beide dames opgestart hebben in 2016 toen Kim weet kreeg van Anyuta’s precaire situatie. De Russische Anyuta wilde graag in België blijven wonen, maar haar studentenvisum liep bijna af. Om dat euvel op te lossen,  stelde Kim voor om te trouwen. Niet uit liefde of romantiek, eerder uit artistieke en juridische overwegingen. Het Belgische wetboek schrijft namelijk voor dat een huwelijk draait rond het scheppen en onderhouden van een “duurzame levensgemeenschap” zonder die nader te definiëren. Een schijnhuwelijk daarentegen is een huwelijk dat enkel en alleen bestaat om papieren te verkrijgen.

Een op zijn minst dubbelzinnige situatie

Terwijl ze samen de genesis van dit bijzondere huwelijk – of gaat het over hun artistiek project? – uitleggen, fileren ze eerdergenoemde vis die ze vervolgens bakken in witte wijn. Nadien bouwen ze een tafel. Een gezellig dinertje volgt. Het voelt, klinkt en ruikt allemaal erg huiselijk. Het is een op zijn minst gezegd een dubbelzinnige situatie. Kijken we hier naar een schijnhuwelijk? Het doel lijkt op het eerste zicht toch vooral te zijn dat Anyuta de juiste papieren kan bemachtigen. Of is hier toch sprake van een oprecht huwelijk? En wat is dan de duurzame levensgemeenschap die dit ‘echte’ huwelijk uitmaakt?

De hele opzet voelt alsof Kim en Anyuta met hun project een fictieve band – de dames waren niet bijster enthousiast toen ze elkaar voor het eerst ontmoetten – verzinnen die dan reële effecten moet teweegbrengen, namelijk dat Anyuta kan blijven. Er ontstaan zo een interessante spanning tussen feit en fictie. Je kijkt als toeschouwer naar een bedacht – of doordacht? – relaas over een relatie die ergens schijn blijft omdat ze is opgezet als artistiek project, en toch ook een realiteit is met gevolgen voor hun bestaan. Zo wonen én werken beide wel degelijk samen.

Fictie wordt feit

De rest van de voorstelling ontdekken we hoe deze fictie meer en meer realiteit wordt. We kijken naar het aanzoek van Kim aan Anyuta in het Gentse cultuurhuis Croxhapox. Vervolgens moeten ze de migratiedienst overtuigen, de juiste trouwjurken vinden, en volgt het ondertussen roemruchte trouwfeest op Theater aan Zee in 2018. Afwisselend worden deze sleutelmomenten van hun huwelijk nagespeeld, naverteld of geprojecteerd met archiefmateriaal op het videoscherm. Ze doen dat bovendien op een erg vermakelijke wijze. De zaal wordt regelmatig gevuld met het gelach om hun anekdotes, al heb ik meer dan eens het gevoel dat die lichtvoetigheid de ernst en complexiteit van het onderwerp soms in de weg zit. Krijg je als toeschouwer zo niet wat te weinig ruimte om kritisch mee te denken met dit experiment, dat de grenzen van een concept aftast?

Opvallend: we zien vooral momenten die bestempeld kunnen worden als authentieke, belangrijke momenten van een huwelijk. Ze zijn bovendien allemaal erg goed gedocumenteerd. Ze bestaan niet alleen in de hoofden en herinneringen van Anyuta en Kim, vrienden en familie en eventueel theaterpubliek. Ze worden ook gefilmd en zoveel mogelijk vermeld in officiële documenten. Zo zien we het ja-woord in het Gentse stadhuis en het gooien van de trouwboeketten door de newlyweds. Het relaas wordt bovendien zo meeslepend verteld dat je als toeschouwer soms lijkt te vergeten dat je niet echt tot de familie en vrienden van Anyuta en Kim behoort en slechts in een voorstelling zit. Sommige toeschouwers gaan er zelfs zo in op dat ze met hun gsm foto’s beginnen nemen van de videobeelden van het ja-woord en de re-enacment van de openingsdans. Wordt fictie hier feit? En wie zegt dat dit allemaal waar is? Luister maar eens naar de ‘Please buy parsley’-aflevering van hun Framing is a luxury of the outside eye-podcast over dit project1.

De vertelling gaat bovendien erg snel en focust meer op de gebeurtenissen zelf dan hoe de dames hiermee omgaan. Ik krijg hierdoor het gevoel dat de twee ons op het verkeerde been zetten. Je verwacht een inkijk in hun huwelijk, maar mag alleen kijken naar dat wat aantoont dat hun huwelijk ‘duurzaam’, ‘echt’ is. Kijk ik hier naar leuke herinneringen of zijn het eerder bewijsstukken? Deze inzage in hun huwelijk toont vooral de manier waarop Kim en Anyuta de fictieve band van hun duurzame levensgemeenschap tot realiteit maken. We zien hoe documentairemateriaal de fictie onderbouwt die leidt tot een reële situatie, waarvan wij dan vervolgens weer getuige zijn. Plots voel ik me weer veel meer toeschouwer, en zelfs voyeur, en veel minder ‘deel van de familie’.

Daar is de fictie weer

Als toeschouwer ervaar je hoe je rol als getuige keer op keer verandert. Vaak kijk je erg vertederd, alsof je echte situaties meemaakt, maar soms word je ook achterdochtig en kijk je afstandelijker. Iedere keer drijft de fictie opnieuw naar boven in deze realiteit. Zo zien we Kim en Anyuta lampen aansteken om intieme scènes te spelen of vertellen ze dat de trouwjurken met onverwachts veel te diepe decolletés maar net op tijd uit China geleverd werden, waardoor ze in de coulissen van de Grote Post nog snel worden aangepast door een costumière voor de ‘voorstelling’ – of feest? – begint. Deze ingrepen, vaak op speelse manier gebracht, drukken je met de neus op de feiten en wijzen je op de flinterdunne lijn tussen feit en fictie die door deze voorstelling en het bredere project waart.

Een mooi voorbeeld van deze dunne lijn is de scène die de eerste contacten met de migratiedienst behandelt. Anyuta en Kim zitten gezellig tegenover elkaar aan tafel. Ze eten de vis die Kim bakte en drinken gezellig een glaasje witte wijn. Je kan toch niet anders dan denken dat deze twee vrouwen een duurzame levensgemeenschap vormen? Maar het gesprek doet iets anders vermoeden. Geen alledaags gekeuvel over koetjes, kalfjes, huisjes en tuintjes, we horen enkel doodserieuze vragen: ‘When did your partner come to Belgium?, Who proposed to marry and when?, What are the names of your parents and do they still live together?, What is the occupation of your parents?, What are the names of your partner’s parents and do they still live together?, What is the occupation of your partner’s parents?, How many siblings does your partner have and what are their names?,…’.

Het gaat maar door en door, tot de laatste, absurde vraag die peilt of ze een wasmachine hebben. Ze spelen de situatie na op huiselijke wijze maar met reële vragen die, indien ze hun ingestudeerde antwoorden niet overtuigend genoeg brengen, het einde van hun huwelijk kan betekenen. Het brengt de absurditeit van de zaak heel invoelbaar. De vraag is plots niet of de dames op scène een duurzame levensgemeenschap hebben maar of ze het kunnen bewijzen. Maar ook of ik en de mensen die ik heel dichtbij ken eigenlijk in het oog van de wet wel een duurzame gemeenschap zouden hebben. Ik bedenk me vooral dat ik weer eens vergeten ben hoe de moeder van mijn lief heet.

Deze methodiek van balanceren op de dunne lijn tussen feit en fictie brengt ook reële risico’s met zich mee. Zo krijgen Kim en Anyuta kort na hun huwelijksfeest een telefoontje van de MEPROSCH-eenheid (wat staat voor mensenhandel, prostitutie en schijnhuwelijken) omdat een ‘brave’ burger hen heeft aangegeven. Een officiële klacht volgt en dus moeten Kim en Anyuta opnieuw bewijs leveren. Enkele spannende maanden later krijgen ze het resultaat van het onderzoek heel feitelijk en droog voorgeschoteld: ‘To whom it may concern, The aforementioned file was closed without consequence due to insufficient evidence. The investigation shows that it is likely that the subjects want to maintain a sustainable community living and that the marriage is not only intended to obtain a residence permit’. 

Mislukte of verboden ‘levensgemeenschappen’

A Number of Contradictions, Ingnorances and Oddities is een speelse en gelaagde voorstelling die op subtiele wijze doet nadenken over de betekenis van ‘echt’-relaties en zowel kern als grenzen op zoekt van wat een duurzame levensgemeenschap kan zijn. Het is mooi en meeslepend relaas dat, net als de vis op het podium, het huwelijk fileert en deconstrueert en toont dat een duurzame band tussen mensen op verschillende manieren kan ingevuld worden. Zo is er het ontroerende beeld wanneer Anyuta Kim op haar hoofd kust bij het horen dat hun huwelijk mag doorgaan. Het is dan geen romantische liefde, of welke vorm van liefde dan ook die meestal geassocieerd wordt met een huwelijk, maar je voelt hoe innig en oprecht de band tussen beide is. Kim en Anyuta – ‘Yes, we do have photographs!’ – tonen daarbij vooral dat een werkelijkheid maar bestaat wanneer hij gezien en erkend wordt door anderen.

Toch mis ik ook wat scherpte, een kritische blik op de vaak voorkomende realiteit van relaties tussen mensen van hier en niet-hier. Dit stuk documenteert het verlangen van twee mensen om samen iets uit te bouwen en zet speelsheid in om de ongetwijfeld pijnlijke, spannende, harde en moeilijke momenten in deze – overigens succesvolle – weg samen een plek te geven. En misschien net daarom is het vreemd dat twee mensen die het vermoedelijk vaak pijnlijk en stresserende proces van legalisatie meemaken eigenlijk weinig van die pijn vertalen naar de vloer. Het gaf mij soms een bitter gevoel, denkend aan vele mensen die in dit soort realiteiten gevangen zitten, van elkaar houden en bij elkaar willen zijn, maar toch uit elkaar gedreven worden, omdat vadertje staat hun realiteit als fictie bestempelt. Wat dat betreft miste ik reflectie op de menselijke tragedies die zich ook afspelen en op de mislukte of verboden ‘levensgemeenschappen’.

JE LEEST ONZE ARTIKELS GRATIS OMDAT WE GELOVEN IN VRIJE, KWALITATIEVE, INCLUSIEVE KUNSTKRITIEK. ALS WE DAT WILLEN BLIJVEN BIEDEN IN DE TOEKOMST, HEBBEN WE OOK JOUW STEUN NODIG! Steun Etcetera.

recensie
Leestijd 7 — 10 minuten

#165

03.09.2021

30.11.2021

Jasper Delva

Jasper Delva werkt als beleidsmedewerker rond kennisontwikkeling bij het Departement Cultuur, Jeugd en Media van de Vlaamse overheid en doet onderzoek naar loopbanen in het Vlaamse podiumlandschap aan de KU Leuven. Hij schrijft tevens voor diverse cultuurmedia.

NIEUWSBRIEF

Elke dag geven wij het beste van onszelf voor steengoede podiumkunstkritiek.

Wil jij die rechtstreeks in je mailbox ontvangen? Schrijf je nu in voor onze nieuwsbrief!