© Clara Hermans

Leestijd 7 — 10 minuten

Wij de Wijken – fABULEUS & Het Kwartier / Carl von Winckelmann

Opgroeien in drijfzand

Het Kwartier en fABULEUS slaan opnieuw de handen ineen voor Wij de Wijken. Onder leiding van Carl von Winckelmann schreven enkele jongeren een tekst die door een andere groep jongeren wordt opgevoerd. De opzet: hoe hou je je als jongere staande in een wereld die onder je voeten wegzakt? Het resultaat: een aangename brok jongerentheater.

Het wereldnieuws is weinig hoopgevend, zeker voor jonge mensen. Uit recent onderzoek blijkt dat vier op de tien kinderen er droevig van wordt, en je zou voor minder. Tegelijkertijd bewijzen de recente studentenprotesten dat de jeugd van tegenwoordig haar strijdvaardigheid allesbehalve verloren heeft. Ze komen op straat omdat ze naar hun gevoel nauwelijks iets te verliezen hebben. Ze willen een betere toekomst voor een brandende wereld die wereldleiders vertikken te blussen. 

Hoe vind je houvast op deze losse schroeven? Hoe geef je die zoektocht op scène weer zonder te vervallen in sloganesk theater of clichés? Het zijn vragen waar Carl von Winckelmann van het Kwartier een groep jongeren het bos mee in stuurde voor een nieuwe samenwerking met fABULEUS. Het Kwartier draagt het ontwikkelen van nieuw theaterrepertoire hoog in het vaandel, dus werd er met zorg een nieuwe tekst samengesteld. Bij fABULEUS is het dan weer de bedoeling dat jongeren kunnen proeven van theatermaken in een professionele setting. Zo trok von Winckelmann in het voorjaar van 2025 met zes jonge schrijvers tussen 17 en 22 jaar op schrijfresidentie. 

Vertrekkend vanuit klassiekers als A Clockwork Orange (1971) en Elephant (2003), maar ook Kae Tempests Brand New Ancients (2014), ontwikkelden ze via een gezamenlijke schrijfpraktijk een tekst die uiteindelijk Wij de Wijken werd. Een jaar later droegen ze deze tekst over aan zeven andere jongeren tussen 13 en 21 jaar die hem nu op de vloer tot leven brengen. Zowel het schrijftraject als de regie werden door von Winckelmann geleid. 

“Hoe vind je houvast op deze losse schroeven? Hoe geef je die zoektocht op scène weer zonder te vervallen in sloganesk theater of clichés? Het zijn vragen waar Carl von Winckelmann van het Kwartier een groep jongeren het bos mee in stuurde voor een nieuwe samenwerking met fABULEUS.”

Zinkende stad

Paul van Ostaijens stad was bezet, de stad waarin Wij de Wijken zich afspeelt, zinkt. Al is het maar een millimeter per jaar, genadeloos zakt ze verder weg. Zeker in de lager gelegen wijken wordt het ene huis na het andere met te veel barsten leeggehaald en moeten de inwoners opkrassen. Wie het kan betalen hogerop te emigreren heeft nog kansen, de rest wordt aan z’n lot overgelaten. In deze naamloze wegzinkende stad komen we zeven personages tegen. Ze heten Jongere en Oudere of Moeder en Begeleider. Hun echte namen doen er niet toe. Ze zijn verbonden door hun aftakelende wijk en door hun persoonlijke trauma’s. 

Wij de Wijken vangt aan met een monoloog van Begeleider, hij legt ons uit hoe de steden plots begonnen te zinken, en hoe men eerst zo hard mogelijk wegkeek van het probleem. “Alsof de aarde wegvlucht van onder onze voeten en weigert ons nog langer te dragen”. Hij vertelt over een familie die de wijk moet verlaten, de barsten in hun huis waren te groot. Zijn familie en zijn huis, leren we later. “Ben jij nu de vluchteling waar je ooit wel eens over las?” vraagt hij zich af. Even later wordt ingebroken in het pas vrijgekomen huis, blijkbaar een gewoonte telkens wanneer een huis onbewoonbaar wordt verklaard. Door een stom ongeluk vat het huis vuur en een van de jongeren overleeft de brand niet. Als Blijver spookt hij heel de voorstelling rond op scène. Hij zal de wijk nooit meer kunnen verlaten. 

“Het is duidelijk dat de actualiteit meespeelde bij zowel de auteurs als de spelers. Toch is Wij de Wijken geen uitgesproken pamflet of aanklacht.”

Een jaar na deze tragedie keert de andere jongere die betrokken was bij de brand naar de wijk terug. Hij bracht het afgelopen jaar door in een voorziening. De komst van Terugkeerder zet de wijk weer in rep en roer. Samen met Blijver, Oudere en Jongere vormde hij een groepje van vier. Vooral bij Oudere rijt zijn terugkomst de wonde van het overlijden van Blijver weer helemaal open. Begeleider, de sociaal werker die Terugkeerder opvolgt, verklaart hem zot dat hij naar dit “gat vol gaten” is teruggekomen. Beter had hij hogerop zijn heil gezocht. 

Niet veel later komt er nog een tweede katalysator de wijk binnen: Nieuwe. Hij woont tijdelijk bij zijn oma. Via Jongere, die meteen een boontje voor hem heeft, leert hij de anderen kennen. Hij is niet in de wijk opgegroeid, zijn verleden is duidelijk minder getroebleerd. Wanneer hij Blijvers plaats lijkt in te nemen in de groep, duurt het even voor iedereen dat aanvaardt. Maar uiteindelijk blijkt zijn optimistische kijk op het leven net hetgene wat de andere personages nodig hebben om een uitweg uit hun malaise te zien.

Vriendschap als houvast

Wij de Wijken gebruikt een sobere scenografie (Jarne Bossaerts en Renée Faveere). Met blauwe matten en houten blokken wordt een abstract stadsbeeld geschetst, inclusief enkele gaten. De blokken worden meermaals van plaats veranderd, wat de scène breekt en de personages in nieuwe verhoudingen plaatst. Centraal op scène en in de vertelling staat de machine waar Oudere voortdurend aan zit te prutsen. Het is een soort orgeltje, gefabriceerd uit onderdelen die ze op de schroothoop van haar vader vindt. Af en toe krijgen we wat klanken te horen, maar hij is nog niet klaar. Net als Penelope en haar weefgetouw, is het nooit klaar. Zolang ze aan de piano werkt, houdt ze de herinnering aan Blijver, de enige van hen die muziek kon spelen, in stand. Maar het bindt haar ook aan de wijk. Dankzij Nieuwe en het gespook van Blijver weet ze toch het laatste stukje voor de machine te vinden en verlost ze zichzelf van de verplichting om te blijven hangen in de zinkende wijk.

“Wij de Wijken is puik jongerentheater waar jeugdig enthousiasme efficiënt wordt ingezet binnen een strakke regie. Het is duidelijk niet de eerste keer dat von Winckelmann jonge spelers begeleidt.”

De symboliek in Wij de Wijken is weinig subtiel. Zo zeggen de namen van de personages letterlijk wat ze moeten voorstellen en is de metafoor van het wegzinken een nogal duidelijke verwijzing naar zowel de klimaatramp als het gebrek aan toekomstperspectief voor jongeren die in kwetsbare socio-economische situaties opgroeien. Het is duidelijk dat de actualiteit meespeelde bij zowel de auteurs als de spelers. Toch is Wij de Wijken geen uitgesproken pamflet of aanklacht. Door de focus op de interne wereld van de personages te leggen, blijft het voortdurend een boeiende inkijk in het tienerbrein en hoe zij zich een weg proberen worstelen.

Ook het feit dat een groot deel van Wij de Wijken zich op een schroot afspeelt, sluit hier mooi bij aan. Uit de puinhoop en de stort die het zakken van de stad met zich meebrengt, toont Oudere hoe je toch iets noemenswaardig bijeen kunt knutselen. En dat door de hulp van je omgeving te aanvaarden. We zijn hier nu, wat doen we ermee? 

Jeugdige oprechtheid en oprechte jeugdigheid

Wij de Wijken is puik jongerentheater waar jeugdig enthousiasme efficiënt wordt ingezet binnen een strakke regie. Het is duidelijk niet de eerste keer dat von Winckelmann jonge spelers begeleidt. Door ze heldere, strakke richtlijnen mee te geven, geeft hij hen tegelijk de meeste kansen om zich binnen dat kader volledig uit te leven. Een snelle tekstzegging was bijvoorbeeld een duidelijke regieaanwijzing. Wij de Wijken voelt zo af en toe wat vol en druk aan, maar een paar schoonheidsfoutjes daargelaten, zoals het soms iets te gretig in elkaars tekst zitten, komt het het spel alleen maar ten goede. En het moet gezegd, ondanks de jonge leeftijd van de spelers op de vloer worden er wel wat pannen van het dak gespeeld.

“Straf hoe deze zeven (jonge) jongeren deze tekst vanop het papier tot leven krijgen.”

De tekst zelf is een kunststukje dat politieke noodzaak weet te verzoenen met de persoonlijke binnenwereld van haar personages. Al had hij hier en daar misschien wat ruiger of minder letterlijk mogen zijn, staat hij als een huis. Straf hoe deze zeven (jonge) jongeren deze tekst vanop het papier tot leven krijgen. Hopelijk laten binnenkort heel wat dramadocenten hun studenten, die leeftijdsgenoten zijn van de jonge makers, er hun tanden in zetten.

En dan word ik als jonge ouder weer de kille nacht in gestuurd met enkele vragen over welke wereld ik voor mijn eigen nakomeling wil nalaten. Antwoorden geeft Wij de Wijken niet, dat zou ook maar wat prekerig zijn. Maar gelukkig toont het wel dat wat voor een kutzooi de wereld ook is, dat als je elkaar hebt je wel nog steeds verder kan. En voor wie zich nu verslikt in z’n koffie van de cringe: Wij de Wijken slaagt erin om dit niet te melig te maken, daarvoor spat de jeugdige oprechtheid te hard van het werk. Voor een tiener zijn betekenisvolle vriendschappen zowat de belangrijkste houvast, in een wegzinkende wereld des te meer. 

 

JE LEEST ONZE ARTIKELS GRATIS OMDAT WE GELOVEN IN VRIJE, KWALITATIEVE, INCLUSIEVE KUNSTKRITIEK. ALS WE DAT WILLEN BLIJVEN BIEDEN IN DE TOEKOMST, HEBBEN WE OOK JOUW STEUN NODIG! Steun Etcetera.

recensie
Leestijd 7 — 10 minuten

#183

08.09.2026

—

14.01.2027

Simon Knaeps

Simon Knaeps studeerde acteren aan het conservatorium van Antwerpen en theater- en filmwetenschappen aan de UA. Momenteel is hij werkzaam in het jeugdwerk. Hij is tevens lid van makerscollectief ilBrigata.

NIEUWSBRIEF

Elke dag geven wij het beste van onszelf voor steengoede podiumkunstkritiek.

Wil jij die rechtstreeks in je mailbox ontvangen? Schrijf je nu in voor onze nieuwsbrief!