In Fuifzaal Elysée zitten de toeschouwers tussen grote betonnen blokken, terwijl een felle spotlight een deel van de ruimte verlicht. Vliegensvlug verschijnt Sander Deckx in zijn rolstoel vanuit de rechter ingang achter de betonnen zuilen. Hij begint op zijn smartphone te scrollen en legt zonder te kijken uit dat dit ook bij de voorstelling hoort. Als hij klaar is, verkondigt hij vol trots: ‘Ik ben de eerste student met een beperking ooit die afstudeerde aan het Conservatorium in Antwerpen. Ik ben een mijlpaal.’ Vervolgens zegt hij ‘Ik ben hier om de hele culturele sector inclusiever te maken.’ Maar dan volgt een krachtige vraag: ‘Hoe kunnen we zeggen dat de sector inclusief is als ik hier alleen in ben?’ Deze vraag hangt in de lucht tussen de koude betonnen zuilen en dringt diep door. Er is geen groot decor of complexe verlichting, maar de wisseling van trots naar frustratie in emoties is genoeg om het publiek diep te raken. Dit is precies waar de festival-manifest ‘Raak Me’ betekenis krijgt. 

“Het enige verschil tussen kijken en zien ben jij.”

Na deze aangrijpende scène, legt hij uit hoe de rest van de performance zal verlopen. Hij kiest een album op Spotify op zijn smartphone als achtergrondmuziek, en de voorstelling zal net zo lang duren als dat album. Zijn keuze valt op Yellow Submarine van The Beatles uit 1969, dat precies 39 minuten duurt. Op dat moment wordt het duidelijk waar de naam van de voorstelling vandaan komt. Hij verontschuldigt zich ondertussen humorvol bij degenen die niet van The Beatles houden, en tot het einde van zijn performance met een reeks van zulke sarcastische interacties weet hij zelfs lachen op te wekken. Zijn scherpzinnige humor en improvisatietalent houden de toeschouwers intens betrokken bij zijn verhaal. 

Nadat hij het album opzet, staat hij in de spotlights en zegt: ‘Kijk maar. Doe maar. Ik zweer je, het is helemaal oké.’ Hij blijft daar, wachtend, totdat hij er zeker van is dat alle ogen op hem gericht zijn. Daar komt het academische artikel Bodies That Matter van filosoof Judith Butler om de hoek kijken. In die tekst biedt Butler inzicht in haar concept van performativiteit waarbij sociale identiteiten ontstaan door het naleven van normen binnen discursieve sferen. De tekst toont dat lichamen die voldoen aan bepaalde normatieve lijnen en ‘productive constraints of regulatory schemas’ erkennen, maatschappelijk geaccepteerd worden. Andere lichamen daarentegen nemen onder, achter of aan de andere kant van de samenleving een plaats die niet wordt gezien of onzichtbaar wordt gemaakt. Daarom is dat Zonderzeeër onze ‘enige kans,’ zoals Deckx het benoemt, om hen te zien.

© Wannes Cré

In een andere scène verdiept hij dit verder met de vragen die hij stelt. ‘Als je naar me kijkt, zie je dan mijn vuile vingers?’ ‘Of mijn krullende haar?’ Als je deze niet ziet, ben je een  ‘blinde ziel’, een concept van de 13e eeuwse filosoof Rumi. Hij zei: ‘Iedereen kijkt naar waar jij naar kijkt; maar kan iedereen zien wat jij ziet? Het enige verschil tussen kijken en zien ben jij.’ Aan de andere kant worden wij als individuen ook gevormd volgens de discoursen en normen die Judith Butler noemt, en kijken of zien we dienovereenkomstig. Voor onze normatieve gerichte ogen trekt Deckx later ook zijn t-shirt uit. Dan zegt hij nog een keer ‘Kijk maar. Doe maar. Dat is helemaal oké.’

Naast deze performatieve contacten met de toeschouwers die leiden tot een reflectief denkproces, reizen we langs intrigerende fragmenten uit het leven van Sander Deckx. Hij heeft zijn levensverhaal verweefd met het verschil tussen kijken en zien, gebaseerd op zijn persoonlijke ervaringen. Het publiek luistert zeker geschokt naar deze ervaringen, maar hij onderbreekt meestal deze sfeer op een speelse manier. Hij laat daar eens hen All you need is love voor meezingen. Met zijn interactieve, sarcastische en slimme aanpak aan zijn eigen verhaal confronteert hij het publiek constant met de manieren waarop de samenleving hem onzichtbaar maakt. Hij vertelt spannend volgende anekdote ‘Ik zie een man op station en de man kijkt naar mij. Ik kijk terug. Twee keer.’ Hij benadert dan naar Deckx en geeft hem 50 cent, wat Deckx weigert. Heeft die man hem echt gezien?

Deze recensie werd geschreven in het kader van de Summer School Kunstkritiek van rekto:verso en Etcetera, mogelijk gemaakt door Theater Aan Zee en Het TheaterFestival. De illustraties zijn van Catalina Strauss.