© Shirin Rabi

Liesbeth De Clercq

Leestijd 3 — 6 minuten

Zero For Conduct – Haider Al Timimi / fABULEUS & Kloppend Hert

Jeugd spelt de les

In Zero For Conduct schetst Haider Al Timimi samen met tien jongeren het onderwijs anno 2019. Wat volgt is een vurig betoog van jongvolwassenen die het beu zijn om hun broek te verslijten op de schoolbanken van een vastgeroest systeem.

Al Timimi ontleent de titel aan de Jean Vigo’s gelijknamige film uit 1933 waarin vier jongens in opstand komen tegen hun school. Bij het binnenkomen wordt onmiddellijk duidelijk dat het onderwijs sindsdien weinig vooruitstrevende veranderingen onderging. Op automatische piloot schrijft een actrice op de balletvloer zo’n tien keer ‘I will not instigate revolution’, terwijl een andere speler haar en het publiek nauwlettend in de gaten houdt. Vervolgens rollen de overige acteurs stukken decor, props en kostuums de scène op en vuren ze elk om beurt opmerkingen als ‘ik zal niet ver komen met deze houding’ en ‘ik zal geen ongepaste kledij dragen’ af.

Dan lukt het hen niet langer om op de tanden te bijten, vol ongeduld breken ze los. Schoolkleren gaan uit, keurige kostuums, mantelpakjes en werkplunjes aan. Ze meten zich een nieuwe persoonlijkheid aan: ze worden de gedroomde volwassenen die het onderwijs van hen wil maken. De prachtige maskers uit papier-maché, die de jongeren een doffe, verveelde blik geven, vervolledigen hun opgelegde personaliteit. Aan een stevig tempo volgen scènes, met tekst in Nederlands of Engels, dans, projecties en beelden elkaar op. Een geprojecteerde ‘time-out’, begeleid door een hevige knal, bouwt rust in na elke scène. Tot ergernis van de jongeren die tijdens hun relaas niet onderbroken willen worden.

De scènes leggen bloot hoe ons schoolsysteem op angst gebouwd is. Elke generatie wil zijn kinderen behoeden voor ongeluk, puders hopen dat hun kind iemand wordt die het voor elkaar heeft. Ze geloven dat een diploma garant staat voor geluk en maatschappelijk succes. Een aanname die bij jongeren vrees voor de toekomst voedt en waar het onderwijs gretig op inspeelt. Treffend hoe Al Timimi die overdracht van angsten tussen generaties verbeeldt door te refereren aan De schepping van Adam van Michelangelo. Twee jongeren liggen op de grond met uitgestrekte armen en reiken elkaar de vinger. Een speler verbindt hen door tussen hen in het woord ‘fear’ te schrijven.

Volgens het onderwijssysteem is er slechts één manier om niet te falen: discipline. Wie hard genoeg werkt, geraakt overal. Enkele sterke beelden geven weer hoe dat rigide denken in het schoolsysteem, daterend uit de 19de eeuw, nog steeds van kracht is. Tekenend is de scène waarin ze op handen en knieën de balletvloer ritmisch schoonboenen tot ze er een voor een bij neervallen. Ze blijven zichzelf moed inspreken om toch maar niet te moeten opgeven. Al geloven ze er zelf geen bal van. Ook het ballet met houten tutu’s, toont hoe het onderwijs hen in een keurslijf wil dwingen. Een houten blad met gat waar ze zich doorheen wurmen blijft steken rond hun middel en belemmert hen om vrij te bewegen.

Opstandigheid wordt de kop ingedrukt omdat het niet te rijmen valt met tucht en orde. Als de jongeren hun aangeleerde doorzettingsvermogen inzetten voor hun eigen idealen, worden ze de mond gesnoerd. Dat maakt hen, de jeugd die onvermoeibaar acht te zijn, moe. Die tegenstrijdigheid komt tot een hoogtepunt tijdens de monoloog van een van de jonge speelsters. Ze wil een beweger zijn, geen uilskuiken dat haar plaats hoort te kennen in de pikorde. Ze weet geen blijf met haar woede, kookt over, slaat de deur achter zich toe en trapt het af. Wat zoveel betekent als een leerling die afhaakt.

De nadruk ligt sterk op de aanhoudende tegenstand van de jonge spelers. Daardoor krijgen hun ideeën over non-conformistische onderwijsvormen weinig plaats. Al Timimi pleit voor liefde als fundament van het schoolsysteem in plaats van de ingeprente angst. Terloops brengen de acteurs verschillende interpretaties van dat alternatief. Ze eisen hun recht op ontdekking van creativiteit en volle ontwikkeling van elk talent. Elke leerling moet ruimte krijgen om zijn passie te kunnen volgen. Er volgt een pleidooi voor divergent denken. Hun verontwaardiging over het magere percentage jongeren dat beschikt over de vaardigheid om out of the box te denken, is immers groot. Door de te vluchtige en versnipperde verdediging van hun betogen en redes, die vaak voor de hand liggend zijn, verliest de liefdevolle aanpak echter aan daadkracht.

Een wij-zij-denken tekent zich doorheen Zero For Conduct steeds duidelijker af. De voorstelling stelt het onderwijs aan de kaak op een erg vanzelfsprekende manier: door het met de grond gelijk te maken als eenzijdig disciplinerend instrument. Maar de onstuimigheid van de tien jongeren maakt die eenduidige benadering ruimschoots goed. Heerlijk hoe ze elkaar opzwepen, elkaar vinden in een strijd en samen ‘schoolbashen’. Hun verzet is oprecht en werd niet ingefluisterd. Dat hun stem wel degelijk telt, bewijst Al Timimi door hen ongetemperd, soms zoekend of stuurloos, te laten rebelleren op scène. En laat dat nu net een van de belangrijkste redenen zijn om theater te maken met jongeren.

recensie
Leestijd 3 — 6 minuten

#158

15.09.2019

14.12.2019

Liesbeth De Clercq

recensie