hi baubo, © Dries Segers

Jana De Kockere

Leestijd 3 — 6 minuten

Wortelen in water

Jana De Kockere over Hannah De Meyer

In een aanklacht uit 1662 tegen de corrupte staat van de filosofie op dat moment schreef de Brusselse arts J. B. van Helmont: ‘the Philosopher… is never admitted to the Root, or radical knowledge of natural things…’

Ik kwam het citaat van Van Helmont tegen in een tekst over chemie tijdens de renaissance. Het bracht me terug bij de vraag van Etcetera om iets te schrijven over radicaliteit en theater, en dit indien mogelijk gelinkt aan het werk van Hannah De Meyer. Ik had de vraag naar mijn achterhoofd verbannen omdat ik niet wist hoe ik theater en radicaliteit in woorden met elkaar kon verbinden, laat staan met betrekking tot het werk van Hannah De Meyer. Hoe meer ik er grip op probeerde te krijgen, hoe meer het me ontglipte.

De klacht van Van Helmont was typerend voor een groeiende groep filosofen op dat moment. Zij vonden dat de filosofie zoals ze die kenden fundamentloos was, want niet geworteld ‘in de dingen zelf’. Ze verzetten zich tegen het eindeloze disputeren over het juiste gebruik van woorden, de precieze definities van concepten, de correcte indeling in categorieën. De oude filosofie werd vergeleken met spinnenwebben. In de woorden van de vader van het empirisme, wetenschapper Francis Bacon: ‘Admirable for the fineness of thread and work, but of no substance or profit’.

De ‘nieuwe filosofen’ (zoals ze zichzelf noemden) wilden de menselijke geest weer in contact brengen met de wereld. Ze probeerden de filosofie te wortelen in de natuur. Dat deden ze aan de hand van wat ze ‘feiten’ begonnen te noemen: kleine stukjes wereld, onwankelbaar en onbetwistbaar. Uit die wortels groeide wat wij nu herkennen als de moderne wetenschap, een radicale filosofie zoals Van Helmont ze voor zich zag: van ‘radix’, Latijn voor ‘wortel’.

Ik verbaasde me over deze betekenis van ‘radicaal’. Ik dacht dat radicaal iets als ‘extreem’ of ‘vernieuwend’ betekende en begreep niet meteen wat dat met wortels te maken had. En toen dacht ik het werk van Hannah De Meyer erbij. Ik dacht aan hoe haar werk radicaal wordt genoemd, wat me plots, gezien mijn nieuwe inzicht in de betekenis van het woord, paradoxaal leek.

you’re in a body now a body with hands arms
a chest

a belly
hmm no legs, though
oh no wait, you do have legs

Haar theatertaal is ‘extreem’ of ‘vernieuwend’ omdat ze voortdurend vervormt. Zij weigert de dingen vast te zetten, haar schepsels zijn niet identificeerbaar. Ze spreekt en breit beelden met woorden aan elkaar, doet een vloeibare wereld rond zich opdoemen. Ze is dus allesbehalve radicaal, in de Van Helmont-zin van het woord. Haar wortels verschrompelen nog voor ze zich stevig kunnen vastzetten, elders duiken nieuwe wortels op, verschrompelen weer.

you crawl outside
you crawl outside of the hole you’ve been

sleeping in
and you
you start digging
you dig into the ground
you dig
and at a certain point, the rocks
start to behave less and less like rocks and more and more like glue
rubber
yoghurt

milk
and then burning liquid

Misschien is ze toch radicaal à la Van Helmont. Want nadat het modernistische bouwwerk dat aan de feitelijke wortels ontsproot door de postmodernistische hamer tot brokken werd geslagen – met wortel en al uitgerukt – probeert zij weer te aarden. De radicaliteit van Hannah De Meyer is paradoxaal, geworteld ongeworteld: ze biedt houvast zonder zelf onwankelbaar te willen zijn.

En zie, daar dook plots op, in zwakke, flikkerende contouren: een ode aan de radicaliteit, de paradoxale radicaliteit. Terwijl de postmodernist zich nog twijfelend en beteuterd staat te excuseren, de uitgedroogde en verlepte feiten in zijn hand, probeert de paradoxale radicaal zich te wortelen in water. In dat wat is en niet is tegelijkertijd. Radicaal transparant en toch ongrijpbaar, vervloeiend, wegglippend, maar zonder aarzeling of excuses.

it takes a long time being born
before shapes
before form
I wonder how things were before I got here

(De citaten komen uit New Skin)

Je leest onze artikels gratis omdat we geloven in vrije, kwalitatieve, inclusieve kunstkritiek. Als we dat willen blijven bieden in de toekomst, hebben we ook jouw steun nodig! Steun Etcetera.

special
Leestijd 3 — 6 minuten

#161

15.09.2020

14.12.2020

Jana De Kockere

Jana De Kockere is doctoraatsstudent wijsbegeerte aan de UGent en theatermaker in wording aan het KASK. In haar onderzoek focust ze op de verschuivingen in wat het betekende om kennis te hebben over de wereld in het 17de-eeuwse Europa.