Een fluctuerende toon weerklinkt door de donkere ruimte, hij klinkt zuiver en toch moet je ook aan overvliegende drones denken.  Vonken verlichten kort een lasser in een blauwe werktenue en een tweede man, helemaal in jeans gekleed. Hoe het gaat, vragen ze aan elkaar. “Good, good, apart from… You know…,” klinkt het wat ontwijkend. Maar hoe gaat het écht, vraagt Haider Al Timimi, choreograaf en artistiek leider van Antigone aan zijn vriend, danser Lucius Romeo-Fromm. De Amerikaanse cowboy van dienst voor de avond antwoordt opnieuw onrechtstreeks. Zijn houvast de laatste weken was een video: ‘How to go home for the holidays and meet with your fascist family’. Erg vrolijk klinkt hij niet. Met Al Timimi is het niet veel beter gesteld, die geeft na wat aandringen toe dat hij een uitzonderlijk bloederige droom heeft gehad: hij klopte iemand zo hard in elkaar dat zijn vuist vergroeide met de gaten in het lichaam van zijn anonieme slachtoffer.

Het mag duidelijk zijn: het gaat niet bijster goed met de twee mannen in Wavelength. De twee vrienden zijn bezorgd om de staat van de wereld en dat zorgt voor onderhuidse spanningen. Ietwat onevenwichtig is Romeo-Fromm de grote slechterik in het verhaal. Hij is niet alleen een Amerikaan in Trump-tijden maar zijn grootvader leverde ook nog eens het koper voor de atoombommen op Hiroshima en Nagasaki. Doorheen het stuk prijst hij zijn vaderland als een cultuur waar veel waardevols uitkwam (van schilderkunst en films tot nieuwe technologie), maar hij verdedigt evengoed sommige praktijken die wij hier resoluut afkeuren (een vriend van hem vermoordde iemand die dat verdiende, vertelt hij zonder verdere uitleg).  Maar eigenlijk is Romeo-Fromm ook zelf slachtoffer van het Amerikaans geweld. Hij koos er niet voor om Amerikaan te zijn en wil tegelijkertijd ook wel fier zijn op zijn afkomst, zijn cultuur maar dat wordt hem ontzegd. En ook hij is als ‘zachte’ man met eyeliner en oorringen bang van de hypothetische ICE-agent in hun rollenspellen.

“Romeo-Fromm is niet alleen een Amerikaan in Trump-tijden maar zijn grootvader leverde ook nog eens het koper voor de atoombommen op Hiroshima en Nagasaki.”

Al Timimi is dan weer woedend op het kolonialistische Amerika. Hij kon door de Amerikaanse invasie niet terug naar Irak als kind. Amerika zou niet komen voor hem, maar doorheen hem, zegt hij, verwijzend naar de eindeloze bommenregen in het Midden-Oosten. Burgerslachtoffers waren niet meer dan spijtige maar noodzakelijke bijzaak. Zijn passages zitten vol tomeloze woede. Jezus reikte zijn andere wang als schijnmanoeuvre, zegt hij, om een goeie vuistslag terug te kaatsen.

Telkens proberen de twee vrienden elkaars standpunten te begrijpen, zich in elkaars situatie in te leven. Als twee slingers die op een ander ritme bewegen, zoeken ze elkaar de hele voorstelling op, ze resoneren even samen, en groeien dan terug uit elkaar. Eerst weerleggen ze elkaars gedachten of vertellen ze elkaars verhaal. Afwisselend dansen ze traag en proberen ze soms uit te beelden wat de andere vertelt, maar daarin stuiten ze telkens op onbegrip. Beetje bij beetje evolueren Al Timimi en Romeo-Fromm naar een moment waarin ze elkaar even lijken te begrijpen en ontstaat er een gemeenschappelijke choreografie. Meestal worden ze het in hun teksten eens over de onderdrukking door Amerika, de gruwel van de oorlog in Irak of Gaza, en eindigen ze door ofwel samen een lied zingen of al dansend onder luid sirenegeloei opnieuw en opnieuw neer te vallen. Maar toch groeien ze elke keer weer uiteen.

Het hele spel van dissonante ritmes die elkaar vinden en weer kwijtraken wordt meesterlijk ondersteund door de muziek van Dimitri Andreas en het sound design van Niels Vanherpe. Fluctuerende tonen barsten uit tot sirenes, helikopters, of ongemakkelijk, bijna misselijkmakend achtergrondgeluid.  Ook de scenografie verwijst de hele tijd naar golflengtes, met lasers die reageren op geluid, of naar het idee van reflectie/zelfreflectie wanneer Romeo-Fromm een groot spiegeloppervlak op de vloer onthult.

© Kurt Van der Elst

© Kurt Van der Elst

De verraderlijk obsessie met Amerika

De hele tijd lang blijft het me wat onduidelijk waarom Al Timimi met zo veel aandrang een voorstelling over Amerika wil maken. Hij heeft duidelijk een hekel aan de alomtegenwoordigheid van het land. Is er in België niet genoeg materiaal om je over op te winden, om te tonen dat we massaal achteruit aan het gaan zijn? Denk maar aan de groeiende vreemdelingenhaat, de idolatrie van de Vlaming voor grote rijkdommen (denk aan alle miljonairs op televisie), een ongeleid en groeiend neoliberaal ideaal (wie niet werkt, is niets waard) en de afbouw van onze zorgstaat. Is Wavelength dan niet meer dan een voorstelling over een persoonlijke woede? De geografische afstand sust de kijker bij momenten. Dit gaat niet om ons, wij treffen hier geen schuld maar zijn toeschouwers van een publieke discussie tussen twee vrienden, waarvan één toevallig Amerikaan is en de andere Irakees. Al Timimi komt daarbij soms over alsof hij moreel superieur is, terwlijk Romeo-Fromm de boksbal van dienst is. Dat ze zich daar ook van bewust zijn, is duidelijk wanneer Romeo-Fromm de choreograaf toeroept dat hij geen boze mens is, maar een gewonde.

“Is Wavelength dan niet meer dan een voorstelling over een persoonlijke woede? De geografische afstand sust de kijker bij momenten.”

En toch toont Al Timimi waar we allemaal mee worstelen. In een interview met Bruzz over zijn vorige voorstelling HAVOC riep Al Timimi nog op om niet verlamd te raken door termen als culturele appropriatie, dat zou nieuwe ontdekkingen en hybride ideeën in de weg staan. In Wavelength draait hij de rollen om. Amerika ramt zijn cultuur door onze strot, toont Al Timimi woedend. We worden volledig door hen gekoloniseerd: we spreken hun taal, we kijken naar hun films, zijn bezorgd om hun volk, hun douanetarieven, hun Taylor Swift. Wat daar gebeurt heeft dagelijks repercussies voor België. Irakezen werden nauw in het oog gehouden en opgepakt door de Belgische geheime dienst tijdens de Amerikaanse Golfoorlog, maar je zou evengoed de verhoging van ons defensiebudget, het falend klimaatbeleid of de opkomst van Trump-achtige figuren dichter bij huis daaraan kunnen linken.  De focus op Amerika vervreemt het publiek bij momenten, maar toont dan weer keihard hoe ook wij de dupe zijn van hun beleid.

Misschien is de hele Amerikakwestie maar een aanleiding om het over iets veel belangrijker te hebben. Achter alle haat en schaamte, achter alle onderhuidse en expliciete spanningen schuilt ook een belangrijke boodschap. Het gaat niet goed met de wereld, maar we kunnen ons al bij al verzetten tegen elk onrecht door naar elkaar te luisteren, elkaar op te blijven zoeken. De twee dansers zingen op het einde samen een poppy versie van Henry Purcells ‘Music For A While’. Het lied komt uit een 17e-eeuwse opvoering van Sofocles’ Oedipus en moet Alecto, de furie van de onverzoenlijke wraak, kalmeren. Al Timimi en Romeo-Fromm halen al zingend twee gelaste metalen zitjes boven, steken hun voeten erin en het lijkt alsof ze eindeloos vallen, of eindeloos zweven.

Ondanks hun onoverkomelijke conflicten en geschiedenissen blijven de twee zoeken, twijfelen, denken. In zijn veelgelezen werk On Tyranny beschrijft Timothy Snyder dat empathie een van de krachtigste manieren is om je te verzetten tegen opkomende tirannen. Houd vrienden dichtbij, blijf investeren in fysieke ontmoetingen. In tijden van verlammend nieuws blijft het een wonder dat we hier toch nog altijd, in stilte en concentratie, bijeenkomen in een theaterzaal.

De voorstelling gaat volgend seizoen terug op tournee.