Wanja, Wanja!

Luk Van den Dries

Leestijd 3 — 6 minuten

Wanja, Wanja! – theaterTeater

KRONIEK – DE PAPIEREN MENSEN VAN ETCETERA

De grenzen tussen professioneel en amateurtheater zijn niet altijd even helder. Nogal wat professionele theatermensen opereren ook in de amateursector, sommige amateurprojecten zijn vanwege hun massaal karakter ondenkbaar in een professionele opzet, andere dringen zich simpelweg op ter wille van de intrinsieke kwaliteit.

Zo speelde o.a. de Elfnovembergroep zich in de belangstelling met de massaspektakels Nooit brengt een oorlog vrede en Vonk, vuur en asse, kwam de Erasmusgroep bovendrijven met de creatie voor Vlaanderen van Susn van Achternbusch, trok René van Gijsegem de aandacht met zijn picturale produkties met de Janus-groep. In Etcetera werd al bericht over het Koninklijk Landjuweel en het Victor de Ruyter-tornooi: altijd vallen naast enthousiasme en inzet, wat natuurlijk geen kwaliteit op zich is, toch ook regievisie en artistiek resultaat op.

Dirk Tanghe en Jappe Claes zijn theatermakers die beide sectoren combineren, niet als bijverdienste of om zich eens artistiek te kunnen uitleven, wel als noodzakelijke stapsteen in het leerproces, in de ontdekking van het medium. Want beschikt het amateurtoneel niet over dezelfde middelen (financieel, artistiek), het biedt wel een veel grotere vrijheid in werkmethode en er kan meestal gerekend worden op een onvoorwaardelijke inzet. Over Dirk Tanghes Sint-Rembert (Torhout) en zijn stappen naar het professionele theater kon u lezen in het vorige nummer. Jappe Claes’ theaterTeater (Mechelen) bracht met Wanja, Wanja! opnieuw een erg boeiende produktie, na Kamers en Met vuur spelen, en ook hij staat voor een nieuwe professionele uitdaging met een totaal herschikte Arcaploeg (met daarin mensen uit NTG en KVS), waarvan hij samen met Jos Verbist de artistieke leiding zal uitmaken.

Wanja, Wanja! is een uitgepuurde Oom Wanja van Tsjechow. De tekst werd stevig gereduceerd, hier en daar ook door elkaar geschud: bepaalde personages zoals de afwezige “motor” van het stuk, de geleerde Serebrjakow, en diens schoonmoeder zien hun tekst tot een minimum herleid, vele typische verkapte dialogen waarin de personages over zichzelf vertellen en daardoor zich voorstellen, worden systematisch geknipt. De tekstuele herorganisatie concentreert zich op de kromme liefdesgeschiedenissen tussen de centrale figuren. In die zin schrijft Wanja, Wanja! het vervolg op Met vuur spelen: een kwartet van twee vrouwen en twee mannen die het spel van de onbeantwoorde liefde spelen; men houdt van wie al besteld is, en/of de liefde is niet wederkerig, en/of men houdt met z’n tweeën van dezelfde vrouw. Dat is allemaal intragisch of onnozel al naar gelang van het accent.

Interessant bij deze Wanja, Wanja! is dat wat tekstueel uitgedund wordt, ruimtelijk en lichamelijk opnieuw wordt uitgezaaid. De grote concentrische cirkels waarmee de personages rond bedekte verwoording van de liefde strategeren, wordt eerst en vooral in lichamelijke eloquentie vertaald: tijdens de talloze handelingen, stiltes, nonhandelingen, anekdotische gesprekken, vertellen vooral de bewegingen, het lopen, de houding, de blikken, over de verhoudingen tussen deze mensen. In vergelijking met eerdere produkties is de personage presentatie minder uitbundig, eerder ingehouden, wat niet wil zeggen zonder reliëf: de psychologische oneffenheden worden uitgediept en ontgonnen; stemmingen kunnen omslaan, karakter kleuring is niet ééntintig. Als theatrale spelmaterie gehanteerd, wordt dat iets uitvergroot (onrust wordt gedraaf, onderhuidse jaloezie wordt een lijf-aan-lijf gevecht) en af en toe ook verduidelijkt: de liefdesverklaring van Sonja aan de dokter (“Stel dat ik eens een vriendin had, …”) wordt vooraf door Sonja gerepeteerd waardoor de replieken van de dokter harder aankomen. Eenvoudige truc, maar het werkt.

Het acteeronderzoek dat theaterTeater aflegt, is niet experimenteel, houdt zich aan een traditionele woordenschat dat het met nieuwe theatrale tekens verrijkt en opnieuw mondig maakt. Ook de regie van Jappe Claes is niet vernieuwend, maar hij bewijst ten overvloede een ruimte, lichamen, stemmen, het licht, geluid, als theatraal materiaal uit te kunnen spelen, zowel in de grove structuren (de grote ruimtelijke spanningen) als in de microcosmos (het kloppen op de deur, het geluid van een schuif, het punctueren van de belichting, enz). Wanja, Wanja! is een produktie waar hard aan gewerkt is en die, detaillistisch en expressief tegelijk, commentaar levert op de passies in een kleinburgerlijk milieu.

De belangrijkste vaststelling blijft dat de organische indruk die de produktie maakt, alles te maken heeft met het werkproces, een intensief samenwerkingsverband. Binnen het werkritme van een professioneel gezelschap is dit dus niet mogelijk.

 

WANJA, WANJA! Groep: theaterTeater; auteur: Anton Tsjechow; regie: Jappe Claes; scenografie: Guido De Smet; dramaturgie: Guy Segers, Jan Walravens; spelers: Guy Segers, Cathy Douchar, Axel Doumen, Carina Van der Sande, e.a.

Gezien in de “Usine à Vapeur” te Mechelen op 24 april.

recensie
Leestijd 3 — 6 minuten

#18

15.06.1987

14.09.1987

Luk Van den Dries

Luk Van den Dries is hoogleraar aan de Universiteit Antwerpen en redacteur van Etcetera. Hij wijdde zijn doctoraat aan de opvoeringsgeschiedenis van Heiner Müller in Vlaanderen en is gespecialiseerd in het naoorlogse Vlaamse theater.

 

recensie