© Kurt Van der Elst

Leestijd 3 — 6 minuten

Vijand van het volk – Olympique Dramatique / Toneelhuis

Een inhoudelijk brave maar visueel prikkelende Ibsen

In Vijand van het volk beweegt er altijd wel iets: het grote lichtscherm dat diagonaal door de scène kan schuiven, mondhoeken waaruit een dense tekst floept of het scène-licht dat bij een scène van fluoroze naar fluogroen schakeert. Door die onophoudelijke stroom aan prikkels houdt de voorstelling twee uur lang je aandacht. Maar aandacht vasthouden is niet altijd hetzelfde als aandacht prikkelen.

Het is intussen een boutade geworden: wanneer een stuk uit ‘het repertoire’ wordt herwerkt en geprogrammeerd in het ‘nu’, onderlijnt de programmatekst welke hedendaagse potentie de voorstelling bezit. Dat discours appelleert aan een essentialisering van de menselijke aard – dat politici nu en toen ontvankelijk zijn voor corruptie, bijvoorbeeld. Of in de woorden van het programmaboekje van Vijand van het volk: “Onbuigzaam idealisme en plat pragmatisme, publieke schijn en politieke corruptie, algemeen belang en persoonlijke berekening, economisch profijt en pijnlijke waarheid: het zijn spanningen die niet alleen de maatschappij van 1882 beschrijven, maar ook die van 2022. Zo burgerlijk zijn we dus nog steeds.” Maar de nadruk leggen op die essentie – datgene dat niet veranderd zou zijn – brengt ook een heel statisch karakter voort. Wat is dan de urgentie, als er toch niets veranderd is? Wat kan de tekst van Ibsen ons vandaag nog bijbrengen?

De voorstelling vangt aan met de aankomst van een journalist bij Katrien Stockman, de vrouw van dokter Stockman en zodoende de schoonzus van de burgemeester. Dokter Stockman heeft ontdekt dat het dorpswater, en dus ook het water dat het kuuroord bedient, vergiftigd is. Het vergiftigde water is het gevolg van politiek wanbeleid, en dus mede de verantwoordelijkheid van burgemeester Peter Stockman. Het kuuroord is echter de beloofde economische redding van het dorp, dus een grondige renovatie van de waterleidingen ligt bij verschillende partijen, waaronder de burgemeester, moeilijk. De personages vertolken een breed palet van mogelijke reacties: een losjes marxistisch geïnspireerd anti-systeemdenken passeert de revue, maar ook populisme, conservatisme en technocratie. 

Geen Ibsensiaanse Erin Brockovich

Vijand van het volk is geen Ibseniaanse Erin Brockovich. Het plot ontspint zich immers niet rond het sociaal-ecologisch drama ten gevolge van vergiftigd dorpswater, zoals het geval is de film uit het jaar 2000 waarin Julia Roberts de rol van activiste Erin Brockovich vertolkt. De (ethische) standpunten die de situatie voortbrengt, zijn minder uitgediept dan wie die vraagstukken vertolkt. Het verhaal vindt bovendien plaats in een wazig nu. Een van de weinige hints die het verhaal in het ‘nu’ situeert, is een voice-over die een drietal keer voorkomt in het stuk. In die auditieve flard prijst een keurige stem het kuuroord aan – geheel volgens het genre van gespeeld enthousiaste reclame-jingles. Die temporele wazigheid zou nog boeiender kunnen zijn geweest, indien het meer was uitgediept en ingezet als dramaturgische strategie die verleden en heden door elkaar haalt

De bevreemdende visuele elementen van het stuk brengen het, ietwat voorspelbare, plot in balans. Zo zijn de kostuums van de zeven acteurs gemaakt van dezelfde, zwarte, synthetische stof. De spelers declameren grotendeels frontaal: ze kijken naar het publiek, ook wanneer ze zich aan elkaar ‘richten’. Hun mimiek is van plastic: letterlijk, want elke speler draagt een silicone masker. Door hun kostuums zien ze de acteurs er allemaal, grosso modo, hetzelfde uit. Dat contrasteert met hoe eclectisch (en idiosyncratisch) het crisis-management van de personages is. Onder twee van de siliconen maskers, zitten tevens beloftevolle acteurs die met een indrukwekkende maturiteit op scène staan in Vijand van het volk. Ogenschijnlijk moeiteloos belichamen Joeri Happels en Lucie Plasschaert de ambiguïteit van hun karakters. Ook de rest van de cast vervalt niet in een te gestileerd, te gestereotypeerd spel. Het is zodoende grotendeels de verdienste van de acteurs om hun personages om te vormen tot meer dan ‘de idealist’ of de ‘laffe journalist’. 

Hulde aan de schouders achter de schermen

Hoe egocentrisch de karakters bijwijlen ook zijn, Vijand van het volk belicht dat de schoonheid in theater steunt op vele schouders. Alle verschillende theatrale parameters zijn kundig en bedachtzaam uitgevoerd. Zo is het lichtontwerp (door Frank Hardy, Ward Vandenbossche en anderen) een welkome bron van spanning, tussen discursieve sfeer en podiumlicht: wanneer dokter Stockman een half raaskallende speech afsteekt, baadt de scène bijvoorbeeld in een bijzonder, velours fluoroze licht. Ook de kostuumontwerpers (Inge Büscher en Louis Verlinde) en de scenograaf (Stef Stessel) ondersteund door de technici (Kris Depuydt, Maarten Dockx, Brian Doms, Sam Geerts, Raf Joossens, Antoine Maes, Filip Van Berendoncks, Lies Van Loock, Monique Van Hassel, Kathleen Van Mechelen, Kasia Mielczarek, Tanya Maldonado, Niels Antonissen, Kobi Gruyaert, Patrick Jacobs, Jasper Janssen, Friedemann Koch, Chris Reijnen, Karl Schneider, Senne Suls) verdienen lof. In de spanning tussen die visuele elementen en de tekstuele laag, ligt de grootste durf van Vijand van het volk. Dat stuwt de voorstelling en de aandacht – en verhult ook dat het plot soms wat kwakkelt.

Vijand van het volk is een vermakelijke voorstelling. Zonder te vervallen in overdaad blijft de voorstelling stimuli afvuren op de toeschouwers. Maar het is een brave herwerking, waarbij de (bescheiden) spanning meer gesitueerd is in interpersoonlijke relaties  dan in diachronische, ideologische beschouwingen. Zo burgerlijk, dixit het programmaboekje, zijn we dus nog steeds.

JE LEEST ONZE ARTIKELS GRATIS OMDAT WE GELOVEN IN VRIJE, KWALITATIEVE, INCLUSIEVE KUNSTKRITIEK. ALS WE DAT WILLEN BLIJVEN BIEDEN IN DE TOEKOMST, HEBBEN WE OOK JOUW STEUN NODIG! Steun Etcetera.

recensie
Leestijd 3 — 6 minuten

#169

15.09.2022

14.12.2022

Sixtine Bérard

Sixtine Bérard studeert straks af als theaterwetenschapper aan de Universiteit Gent. Ze schrijft poëzie, proza en essays en gaat deze zomer op schrijfresidentie met DeBuren.

NIEUWSBRIEF

Elke dag geven wij het beste van onszelf voor steengoede podiumkunstkritiek.

Wil jij die rechtstreeks in je mailbox ontvangen? Schrijf je nu in voor onze nieuwsbrief!