Up Your Ass begint in stilte met korte zinnen die op het ondertitelingsscherm aan de rechterkant van het podium verschijnen. We worden ingeleid tot Solanas’ wereld: de oprichting van de Society for Cutting Up Men (ofwel SCUM), de beproevingen die ze ervaarde bij het schrijven van het toneelstuk en haar uiteindelijke wraakactie op Andy Warhol die haar beloofd had het stuk te produceren, maar uiteindelijk zijn aanbod introk en haar trachtte te paaien met een bijrol in een van zijn eigen producties. 

De sérieux waarmee de feiten gebracht worden, wordt achter ons gelaten wanneer de spots aangaan. Het hoofdpersonage Bongi Perez (Sophia Bauer) staat voor het centrale decorstuk, een stelling op een vierkant platform omgeven door witte verkeersstrepen en bekleed met een rolluik waarop een afbeelding van een archetypische New Yorkse brownstone geprint is. Met een lichtjes snerpende uitdrukking kijkt Bongi vanop het verhoog het publiek aan. Zonder haar chagrijnig oogcontact te verbreken stapt ze de trede af en gaat zitten, haar benen spreidend en onbedekte vulva aan het publiek tonend. Ze blijft onverstoord zitten terwijl de band die bovenop het appartementsgebouw staat (Jailbait, ofwel Demey Gallagher en Siddiki) hun luidruchtig spel inzetten en haar medespelers in speelgoedauto’s en op fietsen scheldend en schreeuwend over de straat rond de toren razen. 

“Dit is geen oppervlakkige komedie, maar een doorleefde kritiek waarbij elk woord een doel heeft en dat ook steeds opnieuw treft.”

Bongi’s ruwe gedrag en de chaos die haar omringt, vormen de rode draad door het stuk. In een opeenvolging van zes scènes zien we verschillende ontmoetingen tussen Bongi en de eigenaardige stadsbewoners, die steeds opnieuw een andere maatschappelijke disbalans belichamen. Deze reeks wordt ingezet door Bongi’s ontmoeting met de onzekere Alvin Koontz (Lucas van der Vegt), een man met kreeftenscharen in plaats van handen die initieel niet lijkt te merken dat Bongi een sekswerker is en dus niet voor haar eigen plezier met hem uit eten gaat. Uit hun interactie blijkt al snel dat, ondanks zijn schijnbare terughoudendheid, Koontz alsnog geen gêne voelt wanneer het aankomt op het afdingen van Bongi’s tarieven. Hun onderhandelingen worden echter onderbroken door de serveerster die, nadat Bongi het te bont heeft gemaakt, hen met een geweer uit het restaurant verjaagt.

In de daaropvolgende scène maken we kennis met enkele van Bongi’s collega’s: Miss Collins (Bavo Buys) en Scheherazade (Lucie Plasschaert), twee drag performers die elkaar niet kunnen uitstaan. Door grapjes en schijnheilige complimentjes heen beledigen ze elkaar tot ze uiteindelijk lachend op de vuist gaan. Deze vechtpartij wordt onderbroken door een halfnaakte politieagent op kousenvoeten, die vervolgens ook door Miss Collins in elkaar geslagen wordt.

Vooral in de vierde scène krijgen we een diepgaande inkijk in de hypocrisie en (geïnternaliseerde) misogynie van de middenklasse. Na een toevallige ontmoeting op de stoep wordt Bongi uitgenodigd naar een etentje door creative homemaking enthousiasteling Ginger, die hoopt Bongi te kunnen koppelen aan haar collega Russel Fizzelbaum. Al gauw blijken noch Ginger of Russel fijn gezelschap te zijn. Zodra Russel komt aanrijden in zijn rode speelgoedauto (boys and their toys), brengt hij overtuigd verslag over zijn aangeboren kwaliteiten en uitmuntende mannelijkheid, een superioriteitsgevoel dat Ginger gretig beaamt. Uiteindelijk wordt Ginger volledig tot waanzin gedreven door Bongi’s onverschilligheid in het bijzijn van Russel en de vage stratenloper White Cat.

Ondanks dat humor een van de grootste troeven van Up Your Ass is, verwatert in het stuk nooit het belang van de inhoud. Elke dialoog bestaat uit een woordenwaterval boordevol dubbelzinnigheden, doordachte kritiek en culturele referenties. De slapstick-achtige scènes, buitensporige kostumering en grofgebekte dialogen zijn misleidend. Dit is geen oppervlakkige komedie, maar een doorleefde kritiek waarbij elk woord een doel heeft en dat ook steeds opnieuw treft. Deze vlijmscherpe combinatie van humor, lichamelijkheid en breedsprakigheid is ontzettend lastig te vatten zonder het hele stuk na te vertellen, een moeilijkheid die Up Your Ass des te meer siert.

Demey Gallagher en Siddiki slagen er ook in, zonder Up Your Ass te reduceren tot een didactische geschiedenisles, Solanas’ eigen leven, de tijdsgeest van de tweede feministische golf en van de Amerikaanse post-Stonewall queer-beweging te vatten. Zo wordt anti-porno activist Andrea Dworkin, die pas na 1970 een spraakmakende figuur werd, opgevoerd als de (ideologische) tegenspeler van de neurotische Marriage and Family Institute lesgeefster die Ginger onderwees in creative homemaking. De lesgeefster probeert haar klas de ogen te openen voor de wonderen van creative fucking die in porno getoond worden. Dworkin, een student in de les, houdt een vertoog tegen deze tips, wat ertoe leidt dat de lesgeefster haar neerschiet en haar lijk achter een struik verbergt. Ook de pruik en jurk van drag queen Scheherazade zijn een verwijzing naar cultfiguur Divine in de John Waters film Pink Flamingos (1972). Andy Warhol wordt met drie kogels neergeknald door Jailbait voor hij zijn inzichten kan delen met Bongi, Ginger en Russel. Verwijzingen naar uitspraken van actrice Vanessa Hudgens en het werk van filosofe Judith Butler situeren Up Your Ass ook in een tijdperk ver na 1965.

© Helena Verheye

© Helena Verheye

De rijkdom in het script wordt eveneens weerspiegeld in de weelde aan kunsthistorische referenties. Zo zijn de Heinz ketchupflessen die tijdens de ontspoorde dinner party op Russels tafel staan en de bruinende banaan die de overenthousiaste instructrice uit de vijfde acte eet, referenties naar Warhols oeuvre. Warhol is echter niet de enige kunstenaar die geciteerd wordt. De centrale referentie is Aktionshose: Genitalpanik een reeks zwart-wit foto’s uit 1969 door Oostenrijkse kunstenaar Valie Export, waarin Export met een norse blik en een geweer in de hand zoals Bongi haar vulva aan de lens toont. 

Bovendien werd er ook bijzonder slim omgegaan met de aanwezigheid van het ondertitelscherm aan de rechterkant van de scène. Russel gebruikt, bijvoorbeeld, de vertalingen op het scherm als een geheugensteun wanneer hij Bongi’s taalvaardigheid probeert te ondermijnen en het scherm fungeert als Powerpoint slides voor de lesgeefster wanneer ze de taken van een creative homemaker opsomt. 

Siddiki en Demey Gallagher slagen erin een ontzettend boeiende en intelligente voorstelling te brengen die niet enkel oplettendheid van haar publiek verwacht, maar deze oplettendheid ook absoluut verdient. Dit wordt enkel in de hand geholpen door het veelzijdige en charmante ensemble van acteurs dat de voorstelling brengt. Bauer, van der Vegt, Buys en Plasschaert zijn elk charismatische en aangrijpende aanwezigheden op het podium, die zo kameleontisch met de inhoud van het stuk omgaan dat het af en toe leek alsof een vijfde acteur de cast vervoegd had. Hun performances maken van de voorstelling een spannend en onverwachts gebeuren waarbij je als kijker niet enkel verrast wordt door de wendingen in het verhaal, maar ook door de vertalingen ervan.  

Up Your Ass herwaardeert de productie van een maker die, zelfs in feministische overzichten, afgeschreven wordt als een radicale gek, zonder haar te verheerlijken tot verlicht denker of miskend genie. Up Your Ass is er om Solanas recht aan te doen en slaagt daarin door de hedendaagsheid en relevantie van haar gedachtegoed aan te tonen.