TISOVERALIETS – Günther Lesage

Aan het begin van zijn ‘lezing’ TISOVERALIETS stelt Günther Lesage de vraag: ‘Wanneer is genoeg genoeg?’ Dat is althans het plan: een lezing op een podium, met een pupiter, een onbestaand decor en een duidelijk onderwerp. Niets loopt echter zoals gepland. Een klein ongelukje bij het begin zet het concept van een lezing meteen op losse schroeven. De twijfel groeit door Lesages interactie met het publiek, die in de loop van de voorstelling nog zal aandikken. Dit is geen gewone lezing, noch een gewone theatervoorstelling.

Goed, we beginnen opnieuw. Maar eerst toch een korte disclaimer, die uitloopt tot een ketting van schijnbaar onbenullige anekdotes waarin, verhaal na verhaal, een existentiële en uitbehandelde weemoed doorschemert. Geen zorg, twee mopjes later ben je die weer vergeten. We proberen het nog eens. Waar zaten we, o ja: ‘Wanneer is genoeg genoeg?’

De vraag naar begrenzing duikt niet alleen expliciet, maar ook impliciet op. De deviaties van de eigenlijke lezing pushen zowel publiek als verteller tot het uiterste. Wanneer heb je genoeg verteld over de onderbroek die je momenteel draagt? Wanneer heb je genoeg uitweidingen gemaakt over je persoonlijke leven? Wanneer heb je voldoende structurele knipogen ingebouwd naar de genoeg-vraag? De herhalingen en uitweidingen creëren een humoristisch ‘Wachten op Godot’-effect: we lijken constant verder af te drijven van de essentie, maar in wezen is dat afdrijven de essentie. De voorstelling wapent zichzelf op die manier ook tegen de banale beschuldiging van ‘langdradigheid’. Waar trek je als publiek, acteur of recensent zelf de grens?

“De herhalingen en uitweidingen creëren een humoristisch ‘Wachten op Godot’-effect: we lijken constant verder af te drijven van de essentie, maar in wezen is dat afdrijven de essentie.”

Na de initiële ‘genoeg-vraag’ volgt een tweede vraag: ‘Wat ben je van plan te doen met je enige en kostbare leven?’ Een vraag met een ironische connotatie. Er valt, zoals de tekst al illustreerde, weinig te plannen in het leven, want het zal nooit verlopen zoals gehoopt. Lesages huwelijk loopt op de klippen, zijn carrièrekar zit in het slijk en een tweede relatie blijkt slechts een bevlieging. Het leven ging met hem aan de loop en hij kon nooit aan de rem trekken. Het resultaat is een verpauperde beroepsacteur die als bijverdienste les gaat geven op een kunstacademie, tot hij plots een belletje krijgt van een productiehuis. Het wil een serie maken over zijn leven. Allemaal uiterst ongepland. Een beetje absurd zelfs, want het duurt niet lang voor Lesages pesonage terechtkomt in een kafkaëske belronde waarin werknemers hem doorverbinden van de ene afdeling naar de andere. Het toeval van dit alles is zo allesoverheersend dat het lijkt alsof iemand hem planmatig voor de gek houdt.

Een ontspannend spel

De verhouding tussen werkelijkheid en fictie is een centrale insteek bij TISOVERALIETS. Ook in vorige solo’s van Lesage (zoals Vroeger was de toekomst beter) was dat al het geval. Verbeelding en suggestie zijn natuurlijk de favoriete instrumenten van de acteur. Spel lijkt werkelijkheid, zelfs wanneer je met je neus gedrukt wordt op het gespeelde van het spel. Dat bewijst Lesage niet louter door te spreken, maar ook door te spelen. En dat spelen gebeurt met de nodige gelaagdheid. TISOVERALIETS is een portfolio van Lesages vakmanschap: met verve zet hij een verzameling personages neer, improviseert interacties met het publiek en blijkt hij een halve cabaretier.

Het spelen maakt bovendien evenzeer deel uit van zijn zelfonderzoek als de vragen die hij letterlijk stelt. Zoals D. W. Winnicott vijftig jaar geleden zei: ‘it is in playing and only in playing that the individual child or adult is able to be creative (…) and that the individual discovers the self.’ Zolang Lesage kan blijven spelen, kan hij dichter bij zichzelf komen. Maar belangrijker nog: zolang hij blijft spelen, heeft hij alle touwtjes in handen. Al spelend kan het toeval hem niet deren.

Lesages humor dempt de zwaarmoedigheid van de existentiële vragen die hij voorbereidde als onderwerp van zijn ‘lezing’. Humor vormt een centraal onderdeel van zijn spel, in al haar verschijningsvormen: slapstick, woordspelingen, typetjes, absurde gebeurtenissen en uitgestelde punchlines. Van ongemakkelijke humor à la Wim Helsen gaat het moeiteloos naar kwade brulhumor zoals bij Alex Agnew. Toch is de humoristische lading er niet louter voor ons plezier. Na een tijd merk je dat Lesages personage humor hanteert als een verdoving tegen de angst voor het ongekende. Dat hij niet weet hoe hij op die absurditeiten moet reageren, waar hij zelf de lijn kan trekken. Verdwaasd lachen is het enige wat hem rest.

‘Anderen zullen er altijd iets van denken’. Zo luidt de derde kapstok van Lesages geplande ‘lezing’. De uitnodiging bestaat erin om zelf een oordeel te vormen, liefst voorbijgaand aan de banale uitspraak: ‘Ja jong, ’t is overal iets’. Het is een geslepen manier om het publiek uit te nodigen tot reflectie. Of het zelf wel weet waar het leven naartoe gaat, of het niet zit te lachen om dezelfde reden als Günther. Ik vraag het mij nog steeds af.