Suiker speelt een bijzondere rol in de tradities rond gastvrijheid van veel Arabische en Noord-Afrikaanse landen. Het aanbieden van suiker weerspiegelt die diepe waarde. Suiker is meer dan alleen een zoet product; het symboliseert een warm welkom, een gevoel van gemeenschap en een genereuze attitude. Dit eenvoudige gebaar gaat verder dan het tastbare; het is een uitnodiging om deel te nemen aan de ritmes van gastvrijheid, in de hoop dat het leven net zo zoet mag zijn als het gebaar zelf.

De oorsprong van zowel het gebaar als het product ligt diep geworteld in Iran. In de vroege middeleeuwen waren het Perzische wetenschappers en handelaren die de kunst van suikerraffinage naar de Arabische wereld brachten, waarmee ze de basis legden voor de bloei van de suikerproductie in het Midden-Oosten. In het Perzische rijk, dat het huidige Iran omvatte, werd suiker een essentieel handelsproduct en kreeg het een cruciale plaats in de economie. Het land, gezegend met uitermate vruchtbare gronden, bleek geschikt voor de teelt van suikerriet. De Arabieren verfijnden de technieken om dit riet te verwerken. Suikerproductie werd niet alleen een commercieel succes, maar ook een culturele praktijk die zich over de regio verspreidde.

Na de Tweede Wereldoorlog, toen Iran begon te industrialiseren, speelde België een rol in de oprichting van suikerraffinaderijen in het land. Belgische bedrijven en ingenieurs deelden hun technische kennis en introduceerden moderne raffinageprocessen die het fundament legden voor de verdere ontwikkeling van de suikerindustrie in Iran. 

Van Tienen naar Kahrizak

Op de theatervloer hangen witte kegels als luchters aan het plafond, terwijl op de vloer een berg suiker ligt – een symbolische verbinding tussen verleden, heden en de fysieke handelingen van de kunstenaar in het nu. Ghobbeh neemt ons mee in haar onderzoek aan de hand van drie centrale elementen: de suiker, haar stem en haar gebaren. Het strooien van suiker, het delen van persoonlijke verhalen en de suiker zelf – die deel uitmaakt van de scenografie – komen afwisselend aan bod en versterken elkaar op een diepgaande manier. 

Al pratend vertelt Ghobbeh over haar bezoek aan het Tiense Suikermuseum. Tot haar verbazing ontdekt ze bij aankomst dat het museum al geruime tijd gesloten is. Geconfronteerd met deze tegenslag zoekt ze haar toevlucht in Museum het Toreke, een voormalig gevangenisgebouw dat nu de geschiedenis van Tienen vertelt. Daar stuit ze op enkele voorwerpen en brieven, verborgen in een kast, die verwijzen naar de lange geschiedenis van de suikerindustrie in België en Iran. Deze objecten, met het embleem van Kahrizak, verwijzen naar een stad aan de zuidrand van de provincie Teheran, waar ooit een belangrijke suikerraffinaderij stond. Die was het resultaat van de bijzondere samenwerking tussen België en Iran. Het idee was dat de Belgen suiker zouden maken uit suikerbieten, terwijl Iraniërs dat gewoonlijk doen op basis van suikerriet. Het innovatieve idee hield niet lang stand. Na een paar jaar sloot de suikerfabriek en werd Kahrizak omgevormd tot een grote begraafplaats. Het stadje ademt sindsdien een kille sfeer en de ruïnes worden tot op vandaag gemeden door de lokale bevolking.

Rituele handelingen

De brieven die Ghobbeh in Tienen vond spelen een belangrijke rol in de voorstelling. Het gaat om de correspondentie tussen een Belgische vrouw, de echtgenote van een hoge medewerker van de suikerfabriek in Kahrizak, en haar vriendin. Terwijl Ghobbeh de verhalen vertelt, live of via een voice-over, strooit ze de suiker van de berg op de vloer. Haar bewegingen zijn doordrenkt van sereniteit: ze zakt langzaam door haar knieën, neemt de suiker voorzichtig op om te voorkomen dat die tussen haar vingers doorglipt en strooit de korrels vervolgens met bedachtzame rust op de grond. Langzaam maar zeker ontstaan er visuele patronen – cirkels, vierkanten en andere vormen – die de sporen van deze rituele handelingen weerspiegelen, een symbolische vertaling van de verhalen die zich ontvouwen.

“These Roots Never Blossomed intrigeert door de verfijnde manier waarop Ghobbeh een sobere benadering combineert met een diepgaande historische lading.”

Wanneer Ghobbeh de voorstelling afsluit met een kwetsbare serenade in het Farsi, terwijl de lichten langzaam doven, lijkt veel plots helder te worden. We bevinden ons in een collectieve rouw. Rouw om wat ooit bestond en nu vervormd is. Rouw om de vernietiging van plekken die ooit van betekenis waren, ten gevolge van de industriële revolutie.

© Navid Fayaz

© Navid Fayaz

These Roots Never Blossomed intrigeert door de verfijnde manier waarop Ghobbeh een sobere benadering combineert met een diepgaande historische lading. Ze slaagt erin om een complex verhaal te vertellen met minimale middelen, zonder concessies in inhoud of emotie. Op geen enkel moment is de toon belerend. Ghobbeh nodigt ons veeleer uit om te delen in haar kennis, verhalen en onderzoek. 

De geschiedenis van de suikerfabriek biedt een fascinerend inzicht in de vroege industrialisatie van Iran en de invloed van Westerse technologie en ‘expertise’ op dat proces. De ruïnes van Kahrizak blijven tot vandaag een stille getuige van de vergane industriële en culturele connectie tussen de twee landen.

In mei nog te zien, klik voor de speeldata.