Ruth Mariën

Leestijd 4 — 7 minuten

The Farewell

Claire Croizé heeft iets met Gustav Mahler. Dat is het minste wat je kan zeggen van de danseres en choreografe die in 2000 afstudeerde aan P.A.R.T.S. met het veelgeprezen Blowing Up en zich ondertussen ook liet opmerken als performer bij Kris Verdonck. Na Affected, waarin ze drie solo’s voor vrouwen choreografeerde op muziek van Mahler, besloot Croizé zelf de beslissende confrontatie met de man en zijn muziek aan te gaan. The Farewell, een afscheidsdans. Opnieuw een drieluik.  

Croizé lijkt aanvankelijk klein ten opzichte van de impressionante muziek van ‘Der Abschied’, de apotheose van Mahlers symfonische liederencyclus Das Lied von der Erde. In dit eerste gedeelte van de voorstelling waagt ze zich aan een uitputtend gevecht tegen de grenzen van de muziek. Om het ontroerende vaarwel van Mahler te vertolken, schijnt haar natuurlijke bewegingstaal niet te volstaan. Gefrustreerde bewegingen zijn dan ook veelvuldig aanwezig, als verwoede pogingen om uit haar eigen lijf te breken. Kort en fel rukkend met haar hoofd of als een draaierige spil zoekt Croizé de limieten van haar eigen lichaam op. Bovendien dwingt de muziek van Mahler, waar alt en tenor alle mogelijke gemoedstoestanden verklanken, Croizé om ook alle grenzen van de ruimte tot in detail te verkennen, van op het voorste randje van de scène tot in de hoeken achteraan. De grensverkenning lijkt echter een pijnlijke sensatie: nooit is Croizés houding omarmend of liefdevol. Veelal wordt ze meegesleurd in een wervelende golf van emotioneel geladen bewegingen waartegen geen weerstand mogelijk blijkt. Croizé balanceert tussen dergelijk controleverlies en weerbarstigheid, meegaandheid en verzet. Passages waarbij ze zich laat meevoeren door de muziek worden afgewisseld met krampachtige pogingen toch in te gaan tegen Mahlers dwingende tonen. Reddeloze frustratie en onontkoombare overgave kleuren het eerste duet tussen de prille Croizé en de machtige Mahler.

Hoewel, The Farewell is niet zomaar een dialoog tussen dans en muziek. Het licht van Jan Maertens intervenieert en gaat een eigen relatie aan met het lichaam van Croizé. Waar wisselende machtsverhoudingen haar dans tegenover de symfonieën van Mahler typeren, is de verhouding tussen bewegingen licht gelijkwaardiger. Croizé laat zich door de lichtwijzigingen leiden: de kleur en intensiteit van de dans wordt sterk bepaald door de kleur en sterkte van de lichten. Op andere momenten echter, stuurt Croizé de schijnsels die op scène vallen. Door zich voor de lampen te bewegen, tovert ze dansende schaduwen op de vloer. Ze speelt ook een manipulatief spel in haar positionering ten opzichte van het publiek. Ze maakt de toeschouwers doorheen The Farewell tot deelgenoot of voyeur, verleidt hen, sluit hen buiten. Wanneer ze achter op de scène met haar rug naar het publiek danst, is de afstand groot en voelt haar dans als een afwijzing aan. Als ze zich echter tussen de delen door te midden van de kijkers begeeft, en daar rustig van T-shirt, kapsel en mood wisselt, staat ze op een lijn met het publiek. Zo biedt Croizé op een spitsvondig simpele manier weerstand tegen een eenzijdige kijkhouding en perceptiemodus.

Ook de dramaturgische ontwikkeling in de opeenvolging van de drie voorstellingsluiken verrast en verfrist. Deel twee, op de muzikale kwinkslagen van het ‘Rondo-Burlesque’, de derde beweging van Mahlers negende symfonie, vormt een radicale stijlbreuk met het eerste deel. De breekbare Claire Croizé transformeert zichzelf tot een vurige en uitdagende vrouw die de scène met korte, scherpe bewegingen beheerst. Herkleed in rood, met de handen op de heupen en met felle hoofdbewegingen meet ze zich een meer open attitude aan. Demonstratieve blikken naar het publiek worden daarbij niet geschuwd. Croizé wordt niet meer door Mahler in de hoeken gedrumd, maar begeeft zich voluit in het midden van de lege scène. Toch lijkt ze af en toe nog richtingloos. Als Sneeuwwitje verdwaald in het bos, waar stokoude bomen en lieftallige konijntjes monsters worden, wordt ze ogenschijnlijk heen en weer gejaagd, belaagd langs verschillende kanten. Haar flamboyante en gedurfde houding lijkt bij momenten een misleidende defensieve dekmantel voor haar intrinsieke angst.

Het inventieve spel van manipuleren en gemanipuleerd worden, bewegen en bewogen worden zet zich voort. Na het (schijnbaar?) zelfverzekerde ‘Rondo-Burlesque’, waar een ravissante Croizé de toeschouwer hooghartig verleidt, maakt ze – net als na ‘Der Abschied’ – een beweging in de zaal, naar het publiek toe. De danseres doorprikt haar eigen mysterieuze aantrekkingskracht en kleedt zich wederom zonder gêne om op dezelfde hoogte als het publiek. In het laatste gedeelte van The Farewell vervolgens, staat ze op de dansvloer in een dun, haast doorschijnend huidkleurig onderhemdje. Bijna naakt, nog nahijgend van haar twee vorige ontmoetingen met Mahler, laat ze zich in haar weerloosheid en kwetsbaarheid aanschouwen. Ze danst. Op het geluid van haar eigen adem, het gekraak van de vloer, de knakjes van haar tenen, het getik van de lichten, de concentratie van het publiek. Tot zichzelf teruggebracht, zoekt ze naar evenwicht en houvast. Naar een eigen taal, niet meer gestuurd door de dominante muziek van Mahler. Reikhalzend, als in een onbevredigbaar verlangen, tast ze met grijpende, voelende bewegingen in de hoogte, diepte, verte. Liggend op haar zij met haar rug afwijzend naar het publiek gekeerd of deerniswekkend opgerold in een hoekje beweegt Croizé zich bovendien ook voor de eerste maal in de voorstelling over de vloer. De vaste grond onder haar lichaam lijkt haar behoefte aan stabiliteit echter niet te vervullen. In een plotse beweging, haast onverwacht, wijkt Croizé van het toneel. Ze verdwijnt en laat het publiek even beduusd achter, onder de indruk van de maturiteit van deze jonge vrouw, in dapper dansend gesprek met de imposante Mahler.

De sobere voorstelling laat ruimte voor verschillende interpretaties. Op microniveau lijken de bewegingen in The Farewell de ervaring van verschillende stadia van rouw te exploreren: ontkenning en weerstand, overrompeling door emoties (1); de krampachtige wens het leven terug voluit te omarmen, de angst die daaronder verdrukt huist (2); de zoektocht naar troost en de herontdekking van zichzelf (3). Op macroniveau kunnen Croizés verschillende verhoudingen ten opzichte van Mahlers muziek beschouwd worden als metafoor voor verschillende mogelijke levenshoudingen, variërend van ultieme afhankelijkheid tot volstrekte autonomie. Croizé toont grosso modo drie opeenvolgende attitudes: ze laat zich door Mahler meevoeren, poogt vervolgens een sterkere, dominantere positie in te nemen, en laat hem ten slotte los om haar eigen stem te verbeelden. Het meest interessant echter is The Farewell in de subtiele interactie tussen de verschillende voorstellingsparameters en de bevraging van geijkte conventies daaromtrent. Onder de pure zelfexploratie van Croizé schuilt de dramaturgische doordachtheid van een veelzijdige danseres die het aandurft klassieke verhoudingen voorzichtig te verschuiven. In het brandpunt van een zorgvuldig opgebouwde driehoeksrelatie tussen muziek, dans en licht, gadegeslagen door het publiek dat als vierde speler gemanipuleerd wordt, biedt Croizé met haar grillige, ingenieuze dansparcours een eerlijk en krachtig antwoord op Mahler.

www.actionscenique.be

KRIJG JE GRAAG ALTIJD ONS MAGAZINE IN JOUW BRIEVENBUS?
Abonneer je dan hier.

artikel
Leestijd 4 — 7 minuten

#119

01.12.2009

30.06.2008

Ruth Mariën