Leestijd 3 — 6 minuten

Te veraf en te dichtbij

Er was het voornemen om het R-woord in dit redactioneel niet te laten vallen. De discussie van de afgelopen maanden rond repertoire was soms zinnig, soms onzinnig. Er werden heel veel zaken op een hoopje en door elkaar gegooid. Soms uit onnadenkendheid – daar kun je nog begrip voor opbrengen. Maar soms gebeurde dat ook bewust, en dat is minder fraai. Het is nu vooral afwachten welke conclusies de Vlaamse Regering bij de toekenning van de subsidies voor 2010-2012 uit dit alles zal menen te moeten trekken.

Goed, dat voornemen dus. Maar waarom eigenlijk? De discussie over de omgang met repertoire is niet iets voor even, en dan passons. In een volwassen theatercultuur is ze permanent aan de orde. In Etcetera werd het afgelopen jaar geschreven over recente opvoeringen van oude of moderne klassiekers van Goethe, Frayn, Brecht, Feydeau, Duras, Büchner, Kushner, en Shakespeare. Dat was niet omdat we vonden dat er opeens hoognodig over repertoire moest worden geschreven. Het is gewoon de realiteit van een landschap die in een tijdschrift als dit weerspiegeld wordt.

Naar aanleiding van de eerste verjaardag van de dood van Hugo Claus was op Canvas een documentaire te zien met als titel De veelvraat Claus. De focus lag eerder op de persoon dan op het oeuvre. Over zijn omvangrijke toneelwerk viel nauwelijks wat te vernemen. Wel was er even Ivo Van Hove die kwam zeggen dat Claus toch eigenlijk onze eigen Shakespeare is, in die zin dat hij een schrijver was die als een spons allerlei invloeden opzoog en er iets nieuws mee maakte.

Het verschil is natuurlijk wel dat je op zowat elk moment van het seizoen hier te lande een stuk van Shakespeare kunt gaan zien. Naar het toneel van Claus is het lang zoeken. Zijn catalogus vermeldt tientallen oorspronkelijke stukken, bewerkingen en vertalingen. Op de planken is daar niet veel van te merken. Momenteel spelen De geruchten, een bewerking door het Toneelhuis van een roman van Claus, en De versie Claus, een monoloog voor Josse De Pauw die Mark Schaevers distilleerde uit interviews met Claus.

Terecht of onterecht? Om die vraag te kunnen beantwoorden, zullen we de stukken in de eerste plaats moeten (her)lezen. Maar blijkbaar zien we meer in het vierhonderd jaar oude werk van Shakespeare dan in het recente repertoire van een auteur uit eigen land. Is het werk van Claus gedateerd? Gedateerder dan dat van de Engelse bard? Misschien is het probleem wel dat zijn werk niet zozeer te ver van ons af staat, maar integendeel te dichtbij is. Er is niet genoeg afstand. Niet alleen in tijd, maar ook in ruimte.

Het is dit jaar twintig jaar geleden dat Thomas Bernhard overleed. Zie daarover Geert Sels, verderop in dit nummer. Van Bernhard is er altijd wel iets te zien. Vinden we de inhoud van zijn werk interessanter dan dat van Claus? Of is het eerder een vormkwestie?

Claus heeft de toets van de theatervernieuwing sinds de jaren tachtig maar met moeite doorstaan. Het werk van Bernhard heeft die vernieuwing mee gedragen. Claus’ toneelwerk was een kritiek op het oude Vlaanderen. Naarmate de tijd verstreek, leek zijn werk steeds meer als niet langer ter zake doend bij dat oude Vlaanderen te worden bijgezet.

Misschien speelt ook een rol dat een omvangrijk deel van zijn toneelwerk in Nederland werd gecreëerd en hier niet zichtbaar is geweest. Voor het volgende nummer van Etcetera schrijft Xandra Knebel een stuk over de betekenis van het werk van Claus voor Nederland.

Erwin Jans begint in dit nummer met een reeks bijdragen over de vernieuwing van de Vlaamse toneelliteratuur. Ik ben benieuwd welke plaats hij Claus daarin zal geven.

JE LEEST ONZE ARTIKELS GRATIS OMDAT WE GELOVEN IN VRIJE, KWALITATIEVE, INCLUSIEVE KUNSTKRITIEK. ALS WE DAT WILLEN BLIJVEN BIEDEN IN DE TOEKOMST, HEBBEN WE OOK JOUW STEUN NODIG! Steun Etcetera.

artikel
Leestijd 3 — 6 minuten

#116

01.04.2009

31.05.2009

Johan Reyniers

Johan Reyniers is schrijver en dramaturg. Hij was de directeur van de Leuvense organisatie voor hedendaagse dans Klapstuk (1993-1998) en artistiek directeur van het Kaaitheater (1998-2008). In 2008 werd hij hoofdredacteur van Etcetera. Sinds 2014 is hij hoofddramaturg bij Toneelgroep Amsterdam.

NIEUWSBRIEF

Elke dag geven wij het beste van onszelf voor steengoede podiumkunstkritiek.

Wil jij die rechtstreeks in je mailbox ontvangen? Schrijf je nu in voor onze nieuwsbrief!