TAL. – BOG. (c) Jan Rymenants

Leestijd 3 — 6 minuten

TAL. – BOG.

Lichtvoetig spel met taallogica en tennisballen

10 performers in tennistenue komen baan 9 van de Tilburgse tennisvereniging Quirijn op gehobbeld. Het is de ‘collectie’ van performers die zichzelf BOG. noemt, aangevuld met verschillende tweetalige gastspelers, die de voorstelling TAL. verrijken met tal van talen en dialecten: Frans, Russisch, Portugees, Papiamentu, Arabisch, West-Vlaams. 

De tennisbaan is het decor van een spel met regels die voor de performers volstrekt vanzelfsprekend lijken, maar voor de toeschouwer een komisch, raadselachtig geheel vormen. Een performer gaat bij het net zitten, een ander trekt sprintjes op het achterveld, nog een ander gooit een balletje over. Een grammatica die alleen logisch is voor de spelers van het spel, zoals een vreemde taal alleen begrijpelijk is voor degenen die haar spreken. Tal. is een voorstelling over taal als ordenend en betekenis gevend instrument. Een partituur van woorden, tennisballentechno (door Jens Bouttery), filosofie, gospel, positiespel en dada.

Oorspronkelijk had de voorstelling in première moeten gaat op Het Holland Festival, juni 2020. Na annulering wegens corona was de hoop gevestigd op Oerol 2021, dat ook niet in fysieke vorm doorgaat. De verleiding tot, zoals ze zelf schreven, ‘digi-theater of podcast-theater of luister-theater of concept-theater’ werd weerstaan. Een jaar na de oorspronkelijke premièredatum mag er eindelijk weer gespeeld worden op de tennisbanen: tennis én theater.

Taalspel

Gezeten op kneuterige plastieken bankjes, is het publiek toeschouwer van een taalspel à la Wittgenstein, de filosoof die worstelde met het definiëren van taal als complex systeem. Het spel heeft in deze voorstelling niet, zoals je zou verwachten op een tennisbaan, de vorm van competitie en strijd aangenomen, met een scheidsrechter die het geheel objectief overziet. Het is eerder een dansante choreografie, met variatie als het centrale dramaturgische motief. BOG. corrigeert hiermee de denkfout dat strijd en het recht van de sterkste onvermijdelijk de belangrijkste ordeningsprincipes zijn. Variatie en samenwerking geven evolutionair gezien meer overlevingskansen. De metaforen en woorden die we gebruiken, weet BOG. als ‘collectie van theatermakers’, zijn relevant voor de manier waarop we de wereld interpreteren en vormgeven. Diversiteit, multiperspectivisme en gezamenlijkheid vonden niet enkel hun weg in de dramaturgie van de voorstelling, ze waren eveneens uitgangspunten in het maakproces van TAL., waarin geput werd uit de input van zo’n 400 ‘BOG. leden’ die ervaringen en ideeën doneerden.

In een aansprekende scene, raakt performer Helene Vrijdag (een rode rugzak onderscheidt haar) geïsoleerd van de groep. Terwijl de andere performers overgaan in betekenisloze geluidjes, verbeeld ik me dat de vragen die de voorstelling oproept boven haar hoofd zweven. Wat als we geen woorden meer gebruiken, valt onze ervaring dan samen met de wereld om ons heen? Wat als niemand je meer verstaat? Drijft taal een wig tussen individuen, of brengt ze ze juist samen? Is het onderscheid dat taal ons leert maken tussen ik en jij, object en subject, niet juist noodzakelijk om te leven? Wat blijft er over zonder taal? Ik praat dus ik ben? Er wordt gezang ingezet ‘Ik ga iets zeggen maar wat ik ga zeggen zal niet zijn wat ik wil zeggen (…)’

Dada

Op speelse wijze vliegen filosofische thema’s over het tennisnet. Maar door de luchtige toon voelt de voorstelling geen enkel moment pretentieus of nodeloos complex. Begrip en informatieoverdracht lijken juist van secundair belang wanneer de scènes in droogkomisch absurdisme verzanden. De ondertitel van de voorstelling ‘variaties op bal’ zou zomaar eens een verwijzing kunnen zijn naar Hugo Bal, grondlegger van het Dadaïsme. Een monoloog waarin dit dat is, dat dit is en hier bovendien daar blijkt te zijn, lijkt een adaptatie van een tekst van de Russische theatervernieuwer Daniil Charms. Het is humor die de absurde grenzen van de logica als uitgangspunt heeft.

TAL. bevat geen mokerslag of samengebalde dramaturgie, maar waaiert eerder lichtvoetig uiteen als een vriendelijke, maar onverwacht gelaagde muzikale compositie. Je zou kunnen zeggen dat de voorstelling gevaar of wrijving mist, maar dan ga je voorbij aan het plezier van de ontspannen mijmering en de humor die ons wijst op de absurditeit van ons dagelijkse spreken en denken, dat zich op ontelbare manieren had kunnen ontwikkelen, maar is zoals ze is omdat het toevallig zo gelopen is. Banaliteit en poëzie liggen soms dicht bij elkaar.

In een verstild moment van de voorstelling, hoorde ik verschillende vogelgeluiden in het groen dat het tennisveld omkranst. Ik kon het niet laten me af te vragen wat de vogels tegen elkaar zeiden en hoe hún taalspel de wereld om ons heen betekenis en vorm geeft. Het zal een grammatica hebben die alleen logisch is voor de spelers van het spel, de fluiters van het lied. Ik kan het slechts aanhoren en me verwonderen over de schoonheid van hetgeen ik niet begrijp. De grenzen van de taal laten ruimte voor verwondering.

Gezien: 12 juni 2021, RTV Quirijn, Tilburg

JE LEEST ONZE ARTIKELS GRATIS OMDAT WE GELOVEN IN VRIJE, KWALITATIEVE, INCLUSIEVE KUNSTKRITIEK. ALS WE DAT WILLEN BLIJVEN BIEDEN IN DE TOEKOMST, HEBBEN WE OOK JOUW STEUN NODIG! Steun Etcetera.

recensie
Leestijd 3 — 6 minuten

#164

01.06.2021

31.08.2021

Joost Segers

Joost Segers werkt als dramaturg. Hij is artistiek ontwikkelaar bij VIA ZUID in Nederlands Limburg en hoofd van SPRING Academy, onderdeel van SPRING performing arts festival in Utrecht.

recensie

NIEUWSBRIEF

Elke dag geven wij het beste van onszelf voor steengoede podiumkunstkritiek.

Wil jij die rechtstreeks in je mailbox ontvangen? Schrijf je nu in voor onze nieuwsbrief!