de kleine redactie

Leestijd 2 — 5 minuten

Redactioneel Etcetera 158

Het ruisen van de zee

Excelleren. Ergens met kop en schouders boven uitsteken. In de merkwaardige titel van haar artikel, De excellente pralines van Zijne Excellentie de ambassadeur, verbindt Leïla Cukierman het begrip met het oppervlakkig-fijnzinnige oordeel van de culinaire kritiek, en met de macht van een (witte) maatschappelijke elite. ‘Excellentie’ speelt volgens haar een belangrijke rol in het bestuurlijke discours over kunst in Frankrijk. Sommige kunstenaars worden als zo uitmuntend gezien dat zij als ‘culturele topambassadeurs’ van hun land kunnen optreden op het internationale toneel. Heel wat anderen vallen door hun vermeende gebrek aan excellentie uit de boot.

Welke concrete opvattingen van artistieke kwaliteit schuilen er eigenlijk onder die term? Op het eerste gezicht lijkt hij wel zo hol dat je er de zee in kunt horen ruisen. Misschien kunnen we de vraag stellen aan Bart De Wever, die ‘de top’ en ‘excellentie’ in onderwijs, kunst en cultuur een prominente plek toedichtte in zijn nationalistische ontwerpnota voor de Vlaamse regering. Bruegel en Rubens en andere befaamde doden daargelaten, over welk soort exclusieve, levende kunstpraktijken heeft hij het eigenlijk? En welke kunstenaar, welke cultuurinstelling in het reëel bestaande kunstenlandschap van vandaag zou zich willen inschrijven in zo’n fundamenteel xenofoob discours? Welke troepen tovert De Wever uit zijn hoed voor de komende cultuurstrijd?

Op de planken zelf zien we de omgekeerde beweging: een groeiend verlangen naar inclusiviteit. Zo leeft er het besef dat verschillende kunstenaars, kunstwerkers en publieken er sterk verschillende kwaliteitscriteria op na kunnen houden. Grassroots- en andere bottom-up-initiatieven kruipen dan weer waar ze door een top-downbeleid niet gaan kunnen. Lichamen die niet voldoen aan dominante schoonheidsidealen, oudere lichamen, andersvalide lichamen, krijgen in toenemende mate een plek op onze podia. Binnen sommige poëtica’s maken vormen van klassieke, conventionele virtuositeit plaats voor de authenticiteit van de dilettant: in zijn voorstellingen maskeert Louis Vanhaverbeke zijn beperkingen als rapper bijvoorbeeld niet. Verderop in dit nummer bespreken Sébastien Hendrickx en Rudi Laermans Alexander Vantournhouts recente voorstelling Screws. Daarin gaan acrobaten op een fascinerende manier niet voluit: hun spectaculaire luchtbuitelingen vervangen ze door een ingehouden, meer aardse onderhandeling met de zwaartekracht.

Deze verschillende inclusieve manoeuvres confronteren podiumopleidingen met hun eigen curricula. Het academisme van weleer maakte een tijd terug plaats voor pedagogisch begeleide zoektochten naar de ‘unieke stem’ van elke kunststudent. Nu volgt stap voor stap een meerlagige verbredingsoperatie. Welke podiumkunde, welke vakkennis moet vandaag nog worden doorgegeven van leermeester op leerling?

Volgens Zinnema-directeur Jan Wallyn bieden de vervagende grenzen tussen ‘amateurspelers’ en opgeleide, ‘professionele performers’ dan weer nieuwe mogelijkheden voor podiumkunstenaars die vanwege hun niet-dominante culturele referentiekaders moeilijk voet aan de grond krijgen in het reguliere gesubsidieerde veld. In het gesprek dat Charlotte De Somviele en Ciska Hoet met hem voerden, neemt hij geen blad voor de mond. Zijn scherpe inzichten tonen aan hoe beperkend zelfs een pleidooi voor inclusiviteit is. Eerder dan opgenomen te worden in het bestaande podiumkunstenveld gaat het erom dat hele veld om te woelen.

Daar, in dat verbeelde kunstenlandschap, zijn de virtuositeiten van de slam, de breakdance, de derwisj of de zouk geen versieringen meer binnen heersende kaders, maar kaders op zichzelf.

En wat met het publiek? Laten we het maar beter over publieken hebben. Er bestaan verschillende artistieke geletterdheden en die bepalen welke ‘kundes’ we kunnen lezen en waarderen. Hoeven deze publieken elkaar te ontmoeten? Hoe dan? De vraag naar wat ‘podiumkunde’ vandaag betekent, sluit aan bij de vraag die samenlevingen over de hele wereld proberen te beantwoorden: sluit ik me op in mezelf, of durf ik naar het inzicht te leven dat dat ik zich enkel ontwikkelt in relatie tot anderen?

artikel
Leestijd 2 — 5 minuten

#158

15.09.2019

14.12.2019

de kleine redactie

De kleine redactie van Etcetera bestaat uit Kristof van Baarle, Charlotte De Somviele,  Sébastien Hendrickx en Ciska Hoet.

artikel