Louis Vanhaverbeke

Leestijd 7 — 10 minuten

Pluriversum

Een kunstenaarsbijdrage van Louis Vanhaverbeke

Wanneer ‘begint’ een kunstenaarsoeuvre? Vanzelfsprekend, zo lijkt het, met het eerste werk. Meestal gaat het daarbij niet om de letterlijke eerste worp, maar om een bewuste beslissing: hiér ligt het symbolische begin. Hedendaagse kunstenaars worden met die vraag geconfronteerd wanneer ze aan hun website bouwen. Op www.louisvanhaverbeke.be vond je even terug nog een rijke verzameling foto’s, teksten, tekeningen en filmpjes rond het werk van de voorbije jaren. Op het moment waarop ik dit schrijf is de site afgekalfd tot een enkele pagina met wat oude speeldata van Kokokito. Is deze solovoorstelling, die werd geselecteerd voor Circuit X, een programma dat jonge podiumkunstenaars aan een tournee helpt in Vlaanderen en Nederland, dan Vanhaverbekes symbolische eersteling? En Multiverse, die deze zomer in première gaat op Theater Aan Zee, bijgevolg de nummer twee, waarmee de ‘jonge belofte’ zichzelf bevestigt (of niet)? Aan zijn plots sterk toegenomen zichtbaarheid in het podiumkunstenlandschap gaat echter een lang traject vooraf, waarvan ik de afgelopen tien jaar meer dan eens getuige kon zijn. Aan de hand van enkele annotaties bij deze twee collages, waarin Vanhaverbeke een deel van zijn poëtica ontvouwt, hoop ik u wat te kunnen inwijden in zijn artistieke ‘voorgeschiedenis’.

Lijstjes 1

Maak nog eens een lijst.
Een lijstje dat verwijst
naar wat opeenvolging vereist.
Vol van wat niet mag
vergeten worden, de neerslag.
Bijvoorbeeld noteren wij zeker en vast
het allerbelangrijkste wat men best toepast
deze century te overleven, zonder te veel last.
Zoals een lijst de sterren tonend per raket
wat ons planeet hier bezighoud en al die tijd bezet.
Zelfs zo hard over nagedacht,
dat die lijst niets anders niet verwacht:
Van d’opsomming van datgeen,
in vervolg en allen tesamen, zo algemeen,
naar lijstjes zelfs slechts refereren kan,
van puntjes maken en vervolgens gans in de ban.
Een lijst waarvan d’opsomming eig’lijk frapant
goesting om verder te doen aanwakkert en opspant.

Zondagsdenken

Op zondag, maak ik aquarel, durf ik wel eens
brieven schrijven, doe ik aan filosofische
kattebelletjes, bak ik veel te weinig taart, eet ik
teveel chocola, durf ik eens rechtuit zelf-
referentieel te zijn… En dat alles als katallisator
van wat mij maatschappelijk positioneert tijdens
de week.

Spiralfret

Ik heb een keer een week tang enkel ronde dingen proberen bekijken en voor ik het wist begon ik in draai en rolbewegingen te assembleren. Gelukkig moest ik na een week weer naar huis en is op die manier het rollement stopgezet.

Ik heb en keer grondig beseft dat een spiraal de meest alomvattende vorm in het universum en daarbuiten is. Wat onze planeet betreft heb ik toen een spiraalvormige schelp verkauwd en naar binnengewerkt en toen was de beweging niet meer te stoppen. Van buitenaf leek dat circulair te zijn, maar uiteraard was er weI degelijk een richting en was circulariteit slechts de tooi om de zo verst mogelijke afstand duurzaam te bereiken.

Vergeetachtigheid

Iets overdekken en het dan weer vergeten, is dat niet ronduit klote! Er was tens een heel gelukkige man die me toen ik hem om eer balpen vroeg ow vervliegende gedachten neer te pennen zei: laat ze toch gewoon gaan-Ik keek hem verbijsterd aan en wilde zijn levensstijl wel aangaan, maar heb doorgaans beseft dat ik misschien eerder weggelegd ben voor ‘via veelheid baggeren’ ipv gericht adhv essentie te wijzen. Volgens mij sluit de ene wijze de andere niet uit, maar bestaat de radicaliteit er hier uit op een moment het meest relevante gevoel te hanteren zonder zelfs te moeten nadenken over een houding.

Geloof 1

Lot of toeval is voor ons niet interessant.
Wat we geloven en praktiseren, dat is important.
Laat ons durven spreken in debat.
Over ‘t onzegbare, dat abstract gapend gat.
Niet louter doelend op noodzaak.
Maar vanuit metier vertaald naar spraak.
Want intuïtie dat is voelen soms nog ver,
zoekend naar middelen voor comprehensie-transfer.
Slechts door geloof in de praktijk
wordt de ondefinieerbare kunde al doende rijk.
Stapsgewijs en op doel goed gemikt,
multi is veelvuldig maar in betekenis heel strikt.

Doordraaien

Over doordraaien bestaat een misvatting,
men denkt tis een ter plaats staande beweging,
Maar eigenlijk is het slechts een aloude manier
ter begrip van zaken ver buiten algemeen vizier.

Spiralfret2

Luister eens hier bende mensen allemaal,
er is maar 1 belangrijke universele kracht: tis de spiraal.
Toepassing van deze manier van denken, beweging eigenlijk
verhoogt de kans op overleven van de mensheid aanzienlijk.
Mechaniek en cultuur via dit principe aangestuurd,
laat eeuv/igheid en terugloop toe, zolang een proces duurt
Dat opent onze hoofden naar dimensies buiten wat ons nu belet
te durven aan te gaan wat ons verdeeld, blind voor een natuurwet
De gouden snede is er echt niet voor het mooi of voor volmaakt,
tis de methode op zijn duurzaamst, oneindig ver geraakt.
En zelfs dat geeft er geen juist blijk van, als ik me niet vergis,
oneindigheid gaat verder, onvoorwaardelijk, rollend zonder finish.

Protestrijm

Een zoektocht op de rand tussen meester en dilletant.
Want identificatie en waarmee verwant,
maakt positionnering overbodig en ambetant.
Geen haan die kraait naar creditpunten
van uw bevoegdheden en volbrachte stunten.
Een mens wordt geschat naar het uitmunten
van wat hem leesbaar maakt in levenskunsten.
Een medium ontneem het mij,
herschep de vorm van elk te leggen ei.
Ga bevestigen van niches alstublieft opzij
en breng multidisciplinariteit zo dichterbij.

1. Een gevel in de Gentse havenbuurt, ergens in 2008. Achter twee hoge ramen staat telkens één gasbrander opgesteld. Op de ene rust een pot met kokend water. De felle blauwe lichtstraal die uit die pot lijkt te komen, maakt de omhoog kringelende stoom zichtbaar. Het andere raam toont een brander met daarboven een videoprojectie van het zachtjes kabbelende water waar het huis aan de Sassekaai op uitkijkt. De sitespecifieke lichtinstallatie GAZ zal niet het laatste werk zijn waarin gasvuurtjes opduiken en water wordt opgewarmd. Vanhaverbekes artistieke traject telt vele circulaire bewegingen. Sommige voorwerpen, handelingen of vormprincipes keren terug in verschillende installaties en performances. Onderweg gaan ze steeds nieuwe verhoudingen aan met andere objecten en gebaren tot ze op een bepaald ogenblik in een zwart gat verdwijnen of uit hun baan worden weggeslingerd. Zo gebeurde het met de gasbranders, net als met de theekopjes en de Herashekken. De werelden die deze elementen oproepen, wijzigden doorheen de tijd. Ik herinner me verwijzingen naar kamperen, moestuintjes, theeceremoniën, basketbal, bouwvakkers en urban subculturen. Nu, terugblikkend, lijkt het alsof de kunstenaar schoksgewijs opschoof van een verstilde stedelijke buiten naar het pompende hart van de stad.

2. Van alle voorwerpen die Vanhaverbekes artistieke pluriversum bevolken, is het belangrijkste vandaag misschien wel de vinylplaat, die voor het eerst verschijnt in… (ik ben de titel van die voorstelling vergeten). De kunstenaar kiest objecten niet in de eerste plaats om hun symbolische eigenschappen maar omwille van hun vermogen als katalysatoren in de energetische krachtvelden die zijn installaties en performances steeds genereren. De kleur en de vorm van een voorwerp, de geluiden die het maakt of de gebaren waar het de speler toe aanzet, spelen daarbij een belangrijke rol. Die kenmerken staan soms in een hiërarchische verhouding tot elkaar. Zo kan een popsong deel uitmaken van een werk omwille van de specifieke kleur van een vinylplaat. Vanhaverbeke bezit nooit de absolute controle over de eigen performances en installaties, noch tijdens het maken ervan, noch tijdens het presenteren. Ook de objecten beschikken namelijk over een zekere macht en autonomie, waar de kunstenaar-performer zich toe dient te verhouden.

3. Multidisciplinariteit blijft in die tien jaar een constante karaktertrek van Vanhaverbekes artistieke praktijk. Welke disciplines de kunstenaar met elkaar combineert en de manieren waarop hij dat doet, wijzigen echter doorheen de tijd. Als jonge student in het experimentele atelier van Luca School of Arts Gent (2006-2010) verhoudt hij zich in de eerste plaats tot de ruimte van de beeldende kunstgalerij, zelfs al presenteert hij zijn werk zelden effectief in een white cube. Vanhaverbekes performances uit die jaren laten zich best omschrijven als performa-tieve installaties. Anders dan ‘gewone’ installaties hebben ze een bepaalde ervaringsduur, hoewel geen doorwrochte dramaturgie. Als de kunstenaar-performer aanwezig is in het werk, dan treedt hij doorgaans op als een neutrale operator, die zorgzaam de voorwerpen ‘bedient’ en nauwelijks contact maakt met het publiek. Het verlangen om bewuster om te springen met de eigen performativiteit en fysicaliteit als speler, en met de dramaturgische boog van zijn performances, drijft Vanhaverbeke in de richting van de Amsterdamse School voor Nieuwe Dansontwikkeling, kortweg SNDO, waar hij zich verdiept in hedendaagse dans en spoken word (2010-2014). Vandaag lijkt de theaterzaal zijn natuurlijke habitat te zijn geworden. Hij vertrouwt me toe dat hij na Kokokito, waarin spoken word en muziek de bovenhand nemen over de dans en het knutselen waardoor het geheel veel weg heeft van een getheatraliseerd concert, op zoek is naar een evenwichtigere verhouding tussen die drie disciplinaire polen. Multiverse zou de uitkomst moeten vormen van die queeste.

4. Een mogelijke keerzijde van doorgedreven multidisciplinariteit is amateurisme. De generalist die zich met van alles en nog wat wil verbinden, bekwaamt zich in tegenstelling tot de specialist in niks in het bijzonder. Vanhaverbeke is geen virtuoze dj, danser of rapper. Zijn poëzie hult zich doorgaans in karamellenverzen. De oogverblindend mooie tekeningen die hij vroeger maakte, ruimden baan voor bijzondere, maar wat stuntelig gefotoshopte collages. Dit amateurisme wijst echter niet op een artistiek gebrek maar op een bewuste keuze voor gebrekkigheid, onvolkomenheid en onzuiverheid. Je zou dit principe kunnen lezen als een opgestoken middelvinger naar een prestatiegerichte, perfectionistische samenleving. Het kattebelletje over de dilettant heet niet voor niets een ‘protestrijm’. Ook hobbyisten van buiten het artistieke domein spelen vaak een rol in Vanhaverbekes performances en installaties. Zo herinner ik me de tuinier in… (ook deze titel is me ontglipt), de sportliefhebbers in Secured Court (2010) en de doe-het-zelver in De Constructie (2011). Behalve misschien in dat laatste werk, verschijnt de amateur nooit als een belachelijk maar als een soeverein figuur, iemand voor wie het ideaal van de excellentie buiten zijn bereik ligt (zoals dat voor de meeste stervelingen het geval is), maar die het verlangen, plezier en de levensbehoefte zichtbaar maakt die de grondslag vormen van zijn liefhebberij.

5. Een filmregisseur vertelde me ooit dat de geluidsmontage in zijn films net zo belangrijk was als de beeldmontage. Sindsdien probeer ik mijn oren even bewust te gebruiken als mijn ogen wanneer ik in het donker van de cinema zit. Bij veel van Vanhaverbekes performances maak je best dezelfde oefening. Hoewel het experimenteel atelier in Luca School of Arts een multidisciplinaire opleiding was, die in principe evenveel belang hechtte aan gelijk welke artistieke discipline, lag er onder invloed van een van de drijvende krachten EstherVenrooy toch een grote nadruk op geluidskunst. Ik herinner me dat in Teatime: 3 compositions 4 a kettle (2009), een trage performatieve installatie geïnspireerd door de Japanse theeceremonie, de versterkte geluiden soms even ‘verdund’ en subtiel waren als de smaak van de thee die het publiek kreeg geserveerd. Waar Vanhaverbeke zich eerst vooral op het grensgebied tussen geluid en muziek begeeft-de geluiden die het manipuleren van de objecten op scène teweegbrengt, worden versterkt en (soms minimaal) gecomponeerd tot muzikale texturen-steekt hij de laatste jaren die grens nadrukkelijker over. Daar zitten zijn jaren op het SNDO ongetwijfeld voor iets tussen. De school staat erom bekend dat veel van haar (ex-)studenten zich expliciet verhouden tot de popmuziek en -cultuur.

5. In Seven Brief Lessons on Physics (2016) een populariserend boekje over de adembenemend wondere wereld waar de fysica ons een glimp van doet opvangen, schrijft Carlo Rovelli: ‘We have a hundred billion neurons in our brains, as many as there are stars in a galaxy, with an even more astronomical number of links and potential combinations through which they can interact.’Volgens mij kan dit citaat een sleutel zijn om dichter te komen bij de kern van Louis Vanhaverbekes kunstpraktijk.

JE LEEST ONZE ARTIKELS GRATIS OMDAT WE GELOVEN IN VRIJE, KWALITATIEVE, INCLUSIEVE KUNSTKRITIEK. ALS WE DAT WILLEN BLIJVEN BIEDEN IN DE TOEKOMST, HEBBEN WE OOK JOUW STEUN NODIG! Steun Etcetera.

kunstenaarsbijdrage
Leestijd 7 — 10 minuten

#145

15.06.2016

14.09.2016

Louis Vanhaverbeke

kunstenaarsbijdrage

NIEUWSBRIEF

Elke dag geven wij het beste van onszelf voor steengoede podiumkunstkritiek.

Wil jij die rechtstreeks in je mailbox ontvangen? Schrijf je nu in voor onze nieuwsbrief!