abonneer

#182

15.04.2026

—

14.09.2026

Nieuwsbrief

Advertenties

#145
15.06 — 14.09.2016

download pdf

print

Schijndiversiteit

De kleine redactie (ed. 142-147)

Algoritme, compostie en metafoor

De Amerikaanse theatermaakster Annie Dorsen werkt sinds enkele jaren aan een reeks voorstellingen die ze kenmerkt als ‘algoritmisch theater’. Etcetera vroeg Dorsen om deze term toe te lichten. Wat zijn haar inspiratiebronnen? En op welke vragen en problemen stoot ze bij het werken met algoritmes?

Annie Dorsen

Twintig jaar P.A.R.T.S.

Een interview met oud-student en docent Salva Sanchis

Twintig jaar geleden ontstond de dansschool P.A.R.T.S., een initiatief van choreografe Anne Teresa De Keersmaeker. Het werd een school met een ongeziene invloed op de danswe-reld en op het educatieve veld. Danser en choreograaf Salva Sanchis was er vanaf het begin bij, eerst als student, later als docent. Lieve Dierckx sprak met Sanchis naar aanleiding van de publicatie 20 years – 50 portraits een boek dat vijftig portretten van ex-studenten bundelt. Etcetera neemt dit interview integraal over.

Lieve Dierckx

400 jaar Shakespeare: drie statements

To perish or not to perish

Waarom blijft Shakespeare 400 jaar na zijn dood nog steeds de meest gespeelde theaterauteur van de Lage Landen? Koen van Kaam en Jorgen Cassier van Zuidpool, toneelauteur Paul Pourveur en regisseur Mokhallad Rasem laten hun licht schijnen over het hedendaagse belang van the bard. Of het gebrek eraan. Of niet. Uit hun statements spreken drie heel verschillende visies over de omgang met het toneelrepertoire.

Mokhallad Rasem, Koen van Kaam, Jorgen Cassier, Paul Pourveur

Het ‘verlangen Abattoir Fermé’

Stef Lernous en de goddelijke decadentie

Op 27 maart opende in het Kasteel van Gaasbeek Divine Decadence, een tentoonstelling gecureerd door Stef Lernous. Het is niet de eerste keer dat de bezieler van het Mechelse gezelschap Abattoir Fermé zich naast zijn eigen theaterproducties waagt aan een vreemd medium: eerder ensceneerde hij onder meer een opera (Tristan und Isolde, 2013) en een televisie­serie (Monster!, 2010). Vast gegeven is het feit dat het resultaat baadt in eenzelfde weerbarstige, contraire esthetiek. Het thema van Divine Decadence lijkt Lernous op het lijf geschreven: decadentie is bij uitstek het exces van een smachtend maar ontspoord schoonheidsideaal. Aangezien Abattoir Fermés producties vaak lijken te draaien rond het zelden onproblematische verlangen, rijst de vraag: welke verlangens structureren hun werk zelf?

Jan-Jasper Persijn

Een paleisevolutie

Een interview met kersvers directeur van HETPALEIS Els De Bodt

Op 1 augustus 2016 komt er een eind aan een tijdperk van pioniers: na Eva Bal (KOPERGIETERY, Gent) en Oda Van Neygen (BRONKS, Brussel) neemt ook Barbara Wijckmans, de laatste van de drie grandes dames van het jeugdtheater, afscheid van ‘haar’ HETPALEIS. Deze doorstart van het Koninklijke Jeugdtheater vervelde in 1997 onder impuls van Wijckmans tot Vlaanderens grootste jeugdtheaterhuis. Opvolger Els De Bodt krijgt een ferme boîte in handen van zo’n vijftig werknemers (waarvan sommigen al meegaan sinds de tijd van het KJT), gesitueerd in het zo stilaan behoorlijk verouderde gebouw van de Antwerpse Stadsschouwburg aan het Theaterplein. Gebouw, ploeg en geschiedenis nopen De Bodt tot ‘temporiseren’, zoals ze het voorzichtig uitdrukt-nog voor de officiële aanvang van haar mandaat blijkt dat een modernisering van de bedrijfscultuur zich niet zomaar laat afdwingen.

Evelyne Coussens

De kunst van de schoolvoorstelling

Opinie van een maker

Podiumvoorstellingen tijdens de schooluren zijn een uitdaging voor makers en programmatoren. Er zijn voor- en tegenstanders, maar er is vooral veel vraag en te weinig aanbod. Schoolvoorstellingen zouden een essentiële pijler van het podiumkunstenbeleid moeten zijn, meent Marc Maillard, artistiek leider van Theater FroeFroe.

Marc Maillard

Pluriversum

Een kunstenaarsbijdrage van Louis Vanhaverbeke

Louis Vanhaverbeke

Het theater als kerk, de voorstelling als mis?

Romeo Castellucci’s gebruik van religie in het theater

De tijd waarin kunst zich afkeerde van de kerk en alles wat religieus is, lijkt voorbij. De deconstructie van rituelen maakt stilaan plaats voor een nieuwe zoektocht naar vormen, handelingen, momenten die ons – weliswaar zonder geboden en hiernamaals – een plaats geven in de wereld. Theater als plek van gemeenschap, met zijn oorsprong in Griekse festivals die de polis moesten verenigen en confronteren met diepe vragen, lijkt de aangewezen ruimte om hierover na te denken. Iemand die dit de voorbije jaren zeker deed is Romeo Castellucci. Hoe gebruikt hij religieuze elementen in zijn werk? En vinden we dat misschien wel zo aangenaam om redenen die aan het esthetische voorbij gaan?

Kristof van Baarle

Theater als arbeid aan de boosaardigheid

Wat kan Heiner Müllers Horatiër ons over terrorisme leren?

Twintig jaar na zijn dood tonen de theaterteksten van Heiner Müller nog steeds even scherp de bodemloze valkuüen van het politieke denken. Nikolas Müller-Schöll maakt van het vergeten stuk De Horatiër (1968) een nieuwe lezing over recht, wetsystemen en terrorisme.

Nikolaus Müller-Schöll

Meningsverschillen zijn de beste voedingsbodem voor toneel

een interview met Sara De Roo

Al jaren zocht Sara De Roo naar een oversteek die haar in contact kon brengen met de diversiteit van haar stad. Met schrijver Fikry El Azzouzi vond ze er een. Hoe kan je jezelf herdenken zonder je eigen principes overboord te gooien? In Alleen probeert het duo De Roo-El Azzouzi dat ‘samen’ te denken, met inbegrip van botsende (esthetische) kaders en wereldvisies. ‘Het is hoog tijd dat mensen die naar het theater gaan een weerspiegeling zien van de wereld waarin ze rondlopen, geen luchtbel van een samenleving die niet meer bestaat.’

Charlotte De Somviele, Sébastien Hendrickx

Beeldende kunstenaars die theater maken

Over Krieg van Ragnar Kjartansson en A possibility of an abstraction van Germaine Kruip

Beeldende kunstenaars die een voorstelling maken: vaak levert het uitdagende proposities op. Zo gingen er recent twee voorstellingen in première die op uitgekiende, radicale en intelligente wijze omgingen met de theaterruimte en haar codes. Beeldend kunstenares Germaine Kruip toonde op het Kunstenfestivaldesarts haar voorstelling A possibility of an abstraction, en beeldend kunstenaar Ragnar Kjartansson creëerde Krieg, – een opera in één akt – , bij de Berlijnse Volksbühne.

Michiel Vandevelde

Niemand spreekt

Nu en dan duikt de discussie over de relatie tussen ‘het politieke’ en kunst weer in alle hevigheid op. Vaak wordt die ongenuanceerd gevoerd: kunstenaars zouden zich te veel afzijdig houden van maatschappelijke onderwerpen. De Roemeense kunstenares en theoretica Alina Popa reageert tegen dit dictaat en schetst andere manieren om over kunst en politiek na te denken. Dit doet ze aan de hand van verrassende bronnen zoals het Xenofeministisch manifest.

Alina Popa

Heeft iemand dit over het hoofd gezien?

Vorige week maakte Vlaams Minister van Cultuur Sven Gatz bekend welke kunstenorganisaties in de periode 2017-2021 werkingssubsidies zullen ontvangen van de Vlaamse overheid. Bij de groep van ‘grote’ verliezers steekt er volgens ons één met kop en schouders bovenuit: kunstenaars met een beperking en kunstenaars met een psychische kwetsbaarheid. Van de drie kunstenorganisaties die zich specifiek richten op kunstenaars met een beperking, verliezen maar liefst twee hun subsidies: Tartaar uit Lennik binnen theater en Platform K uit Gent binnen dans. Enkel Wit.h in Kortrijk hield stand. De enige organisatie in Vlaanderen die werkt met kunstenaars met een psychische kwetsbaarheid verdwijnt: Pas-sage – beter gekend als Kunsthuis Yellow Art – uit Geel binnen de beeldende kunst. De gevolgen van deze beslissing zijn zorgwekkend en dermate vergaand dat wij ons afvragen: heeft de minister dit over het hoofd gezien?

Demos

Interview met Jan Goossens en Jean-Louis Colinet

Colinet: ‘Ik zie in Brussel toch een grote culturele barrage’ Goossens: ‘Ja, ondanks de cultuurpolitiek!’ Door Evelyne Coussens

Evelyne Coussens

recensies

Simon Starling and Graham Eatough – At Twilight: A play for two actors, three musicians, one dancer, eight masks (and a donkey costume)

Set in the leafy grounds of Holmwood House in Glasgow’s Southside, Simon Starling and Graham Eatough’s performance At Twilight: A play for two actors, three musicians, one dancer, eight masks (and a donkey costume) was a successful example of the Common Guild Gallery’s commitment to putting visual art and theatre into innovative dialogue. The performance, which combined dance, music and drama, was striking for its structure, for the way in which W.B. Yeats’ Noh-inspired, symbolist play At The Hawk’s Well was placed within the framework of an artist’s talk or public lecture.

Carl Lavery

Johan Simons & René Jacobs – Acerte

Alceste, een opera van Christoph Willibald Gluck in een regie van Johan Simons en onder de muzikale leiding van René Jacobs, mocht de Ruhrtriënnale van dit jaar (de tweede onder leiding van Simons) openen. Muzikaal was de voorstelling een schot in de roos, maar dramaturgisch leverde de inzet van indrukwekkende middelen teleurstellend weinig op. Misschien loont het gewoon niet om opera’s als deze te ensceneren zoals een grand opéra uit de 19e eeuw. Een concertante uitvoering zou minstens zo beklijvend kunnen zijn.

Pieter T’Jonck

AMBUSH

R’m Aharoni – AMBUSH

Bij het binnenkomen van de zaal begroet R’m Aharoni het publiek vriendelijk. Hij staat alleen in een leeg speelvlak – op een camera en een stoel na – en legt kort uit wat hij van plan is te doen deze avond. Hij wil het publiek vier redevoeringen over macht presenteren. Elke redevoering werd oorspronkelijk uitgesproken tussen 1863 en 2012, door verschillende politieke activisten. Achter Aharoni is een citaat geprojecteerd over het spreken als laatste betekenisvolle handeling die voor de verdrukten overblijft. Het is een oproep om je stem te laten horen. Hij heeft een doel met deze voorstelling en is daar ook expliciet in: inzichtelijk maken dat onze visie op politieke gebeurtenissen altijd subjectief is en vanuit een bepaald perspectief tot ons komt, vaak het perspectief van de macht. Hiermee begint een interessante oefening in verschillende vormen van communicatie.

Daan Nicolay

Bosse Provoost en Kobe Chielens – MOORE BACON!

Sculpturen in het donker

MOORE BACON! is zoals de titel het reeds doet vermoeden, sterk beïnvloed door het oeuvre van beeldend kunstenaars Henry Moore en Francis Bacon. Kersvers afgestudeerde KASK-theatermakers Bosse Provoost en Kobe Chielens – de eerste regisseert, de ander speelt – verkennen in deze voorstelling de relatie tussen het lichaam en licht. Chielens’ naakte lichaam wordt daarbij letterlijk plastisch: het neemt verschillende vormen aan en beweegt langzaam van de ene houding naar de andere. Boven of onder, schouders of bekken, armen of benen, ze zijn bij momenten niet van elkaar te onderscheiden.

Kristof van Baarle

Wild Vlees – When everything is human, the human is an entirely different thing

Tamar Blom en Francesca Lazzeri brengen op Theater aan Zee When everything is human, the human is an entirely different thing, een onderzoek naar de vraag of een mens kan samensmelten met zijn omgeving. Ze beschrijven het zelf als “een gevoel van eenwording met het universum”, waarin ze afstand nemen van hun eigen identiteit om op te gaan in een groter geheel. Deze performance toont een kruising tussen beeldende kunst en theater, waarbij een fysieke uitdaging niet wordt geschuwd.

Eline Van de Voorde

Dounia Mahammed – Salut Copain

Tussen de muren van het lege, witglanzende zwembad klinkt een schuchtere stem. ‘Gaat het?’ En dan, vertwijfeld: ‘Hoe gaat het?’ Ze staat daar alleen, in het zwart gehuld, klein en kwetsbaar te midden van het blinkende wit van het leeggelopen bassin: Dounia Mahammed, dit jaar afgestudeerd aan KASK met haar voorstelling Salut Copain. Ze nodigt ons uit tot haar wonderlijke universum en trekt ons een wereld binnen van ongerijmdheden, van verwarde ontmoetingen, absurde situaties en onbegrijpelijk gedrag. Een wereld die niet spoort, die ons in al zijn facetten verbaast, en waarvan langzaam duidelijk wordt dat het de onze is.

Jan Dertaelen

BOG – OER. Een oefening

Niet denken!  (Verdorie, mislukt.)

Ik word altijd een beetje wantrouwig wanneer een voorstelling zichzelf een ‘oefening’ noemt – het klinkt als een voorafname op een mislukking, en zeg niet dat de makers ons niet hebben verwittigd. In het geval van OER, van de Vlaams-Nederlandse ‘collectie’ theatermakers BOG, mislukt de oefening inderdaad grandioos, maar dan bedoel ik op grandioze wijze, want de mislukking van de poging om niet te denken – dat is de inzet – leidt tot een bloedmooie en uiterst reflectieve voorstelling.

Evelyne Coussens

Studio Orka – Chasse Patate

Over een nieuwe voorstelling geeft Studio Orka op voorhand nooit veel prijs. Dit Gentse locatietheatergezelschap houdt ervan om het mysterie van het theater te bewaren. Een tactiek die haar dienst al meermaals heeft bewezen. Dit betekent echter niet dat we zonder verwachtingen naar hun voorstellingen gaan kijken. Integendeel, Orka’s reputatie gaat hen voor. We kijken uit naar goed verborgen technische hoogstandjes, speelse vertellers, humor en melancholie die oud en jong verwonderen en ontroeren.

Eline Van de Voorde

tg STAN – Alleen

Een voorstelling als een noodgreep

Moeten we het hebben over het feit dat Fikry El Azzouzi een Belgische schrijver is van Marokkaanse origine? Moeten we het hebben over het feit dat Sara De Roo een blanke actrice is bij een gevestigd Vlaams theatergezelschap? Moeten we in een recensie over de monoloog Alleen de artistieke analyse maken van het kunstwerk, of ook de sociaal-morele evaluatie van een samenwerking die blijkbaar (door het expliciet benadrukken van het culturele ‘verschil’) in de media wordt ervaren als ‘bijzonder’? De vragen zo provocatief stellen is ze natuurlijk beantwoorden. In de context van een kunstkritisch artikel vind ik de afkomst van de makers relevant noch interessant. Hopla, dat hebben we dan – weliswaar met een mooie praeteritio – ook alweer gehad.

Evelyne Coussens

Theater Zuidpool – Zieke jeugd

Onder de lijst van personages van Krankheit der Jugend staat in de heruitgave uit 1947 een opmerkelijke aanwijzing: “Die Mädchen durchwegs sehr jung, die Männer etwas älter”. (De meisjes gemiddeld zeer jong, de mannen iets ouder.) De opmerking suggereert subtiel een seksueel machtsevenwicht, of juist een gebrek hieraan. Feitelijk zijn deze leeftijdsverschillen in het stuk van de Oostenrijkse schrijver Ferdinand Bruckner immers bijkomstig, hij portretteert studenten geneeskunde, van wie sommigen bijna afgestudeerd zijn. In ieder geval gaat het in de dramatische handeling om de schijnbare zuiverheid van de seksuele aantrekkingskracht, die enkel bij de jeugd zou spelen. Het enige iets oudere personage, Alt, is seksueel neutraal, of minstens onaangenaam dubbelzinnig, en hij speelt amper een rol in het machtsspel dat Bruckner beschrijft. Bij een enscenering van Zieke Jeugd kan de vraag dus zijn hoe deze (valse) schijn van onschuld zijn glans verliest en ontaardt in een onverwachte maar, achteraf bekeken, onvermijdelijke doodsdrift. Het zou Bruckners vraag kunnen zijn, en die blijft ook vandaag relevant.

Klaas Tindemans

Adelheid Roosen (Zina/Female Economy) – Wijksafari Bijlmer

De Bijlmer, het is één van de meest beruchte wijken van Nederland. Gelegen in het Zuid-Oosten van Amsterdam, helemaal aan de rand van de stad, aan de eindhalte van de metro. Veel “blanke” Nederlanders passeren er enkel wanneer ze naar een match van Ajax gaan of een concert in de Heineken Music Hall meepikken. De Bijlmer werd 50 jaar geleden rond tekentafels bedacht en in één keer neergepoot, volgens de modernistische overtuiging dat zo’n totaalconcept dé toekomst was waar iedereen zou willen wonen.

Filip Tielens