PIEDESTAL – Het Scheldeoffensief

(De recensent zag de avant-première van de voorstelling. De première vindt plaats op 21 juli tijdens Miramiro in Gent.)

PIEDESTAL gaat over zeven pulcinella’s, de oerclowns uit de commedia dell’arte. Elk van hen heeft een beperking, maar collectief delen ze het verlangen om letterlijk en figuurlijk te vliegen en het mysterieuze ‘iets’ te vangen: dat wat niet is, misschien zelfs niets is. Energieke ambitie en ondernemingszin spelen in hun zoektocht haasje-over met realisme en teleurstelling. Deze clowns zijn Icarus en Daedalus in één, maar ze doen ook denken aan de personages uit De Tovenaar van Oz. Ze wonen in een soort werkatelier, bezaaid met houten blokken en een rondslingerende, verloren trommel. In een hoekje zit gitarist Geoffrey Burton, die zich met pedalen bedient van allerhande elektronisch alaam. Hij speelt vervormde circusmuziek, de perfecte soundrack voor de absurde gebeurtenissen op het podium.

“Deze clowns zijn Icarus en Daedalus in één, maar ze doen ook denken aan de personages uit De Tovenaar van Oz.”

Onder de zeven acteurs bevindt zich artistieke omnivoor Fleur Perneel die thuis is in circus, dans, performance, theater, beeldende kunsten en muziek. Daarnaast staan er vijf mensen met een beperking en een begeleider op de bühne. De beperkingen die de acteurs performen zijn niet steeds de beperkingen die ze in het dagelijks leven meedragen, een uitzondering daargelaten. De een speelt een blinde, de ander een dove, nog iemand een harteloze. Ze dragen allemaal de typerende halfmaskers van de pulcinella (van de hand van Pepijn Ronaldo), waardoor hun gezichten grotendeels worden geneutraliseerd, hoewel de stem en lichaamstaal van elk personage een onmiskenbare identiteit creëren.

Irrationaliteit koning

In een opflakkering van uitbundigheid neemt het olijke septet een transistorradio ter hand en danst het op klassieke muziek, swingjazz en hiphop. Zulke momenten van fysiek theater injecteren het absurde verhaal met een extra dosis surrealisme, vaak als bindmiddel tussen verschillende scènes die een eigen logica opbouwen en wars staan van conventioneel narratief. Zijn de pulcinella’s eerst nog aan het bouwen, vormen ze later een fanfare of beoordelen ze nog later een onzichtbaar schilderij. Als toeschouwer stap je vanzelf mee in de wereld die voor de personages klopt en vergeet je snel dat het leeuwendeel van de cast een beperking heeft. Wanneer ze vol overgave hun pantomimes, tableaux vivants en andere bizarriteiten opvoeren, hebben de acteurs geen beperking. Ze hebben talent.

“Als toeschouwer stap je vanzelf mee in de wereld die voor de personages klopt en vergeet je snel dat het leeuwendeel van de cast een beperking heeft.”

De zorgvuldig opgebouwde wereld waarin irrationaliteit koning is, is de belangrijkste troefkaart van PIEDESTAL. Circus vormt daarvan een onderdeel, maar de kleine toevoegingen aan acrobatie en jonglerie zijn slechts het peper en zout in het theatrale recept dat Het Scheldeoffensief voor ons brouwt (met ook nog een snuifje poppenspel). De circustechnische input komt van co-regisseur Jakobe Geens, die de virtuositeit van circus moest aanpassen aan bijzondere lichamen. Een opvallend en spannend moment is wanneer acteur Piet Van Hijfte uit zijn rolstoel wordt getild en heen en weer wordt geslingerd. Zulke ideeën zijn voorzichtige oefeningen in het herdefiniëren van circus. In de contemporaine circus-scene is die opdracht al langer bezig, met voorstellingen over kwetsbaarheid, imperfectie en – jawel – beperking, maar met de specifieke doelgroep van Het Scheldeoffensief valt er nog veel te ontdekken.

In afwachting van deze verdere evolutie bedient PIEDESTAL zich vooral van fysiek theater en bescheiden teksttheater, met geregeld rake opmerkingen over het leven met een beperking: ‘Ik ben ik, en ik vind dat toch zo raar, hé!’ Op andere momenten kiest Dierens voor metatheater. Wanneer een van de clowns een kunstkenner speelt die een leeg paneel analyseert, duurt het minuten voor de hele cast zich omdraait en roept: ‘’t Is niet echt, hé, ’t is maar voor te spelen!’ Wie is beter geplaatst dan een clown om de illusie van theater te doorprikken? Laat uitgerekend illusie de kwaliteit zijn waar het circus een hele kunstvorm op heeft gebouwd! Bovendien krijgt het typetje van de pulcinella, de komische knecht (in dit geval: van het ongrijpbaar geluk) en al van bij zijn Napolitaanse oorsprong geassocieerd met kippen en haantjes, zélf een metabehandeling wanneer een van de personages een ei legt tijdens het schaften. ‘We delen het in zeven!’

Alle slimme regiekeuzes samen zorgen ervoor dat ik het ongemak over mijn eigen blik – hoe moet ik hiernaar kijken? – nauwelijks ervaar. De verleiding om het inclusieve theater te spiegelen aan of te meten met het werk van de professionele theaterhuizen vervalt. PIEDESTAL spreekt zijn eigen taal en doet zijn eigen ding, op de snee van drama en komedie, op de snee van circus en performance. Het wijst een interessante richting aan van wat inclusief theater kan zijn, en intussen laat Dierens zijn prachtige ploeg spelers hoog vliegen.

Nog tot 12 oktober 2025 te zien. Klik hier voor de speellijst.

Tom Permentier

Dossier: Theater Aan Zee 2025