Kan je je even voorstellen?

Mijn moeder heeft mij haar naam gegeven: Disanka. Sindsdien heb ik de gewoonte om te zeggen: ‘ik ben de zoon van Disanka, de vader van Disanka.’ In Géometrie de vies, de voorstelling die afgelopen december te zien was in het Théâtre National in Brussel, stel ik me als volgt voor: ‘ik ben Michael Disanka, zoon van Kabeya Mwena-Kavula en Marguerite Disanka’, daar begint alles mee. Je zou kunnen zeggen dat ik acteur, theatermaker en auteur ben, woonachtig en aan het werk in Mbanza-Ngungu in de Democratische Republiek Congo, en mede-oprichter van Collectif d’Art-d’Art. Maar Disanka, architect van de verbeelding, volstaat evenwel.

Speelt theater een vitale rol in jouw stad?

Ik leef en werk in Mbanza-Ngungu, een stad met meer dan 130.000 inwoners. Theater in de Europese zin van het woord bestaat hier niet. Maar in de Kongo-traditie zit het dagelijkse leven vol van theater, wat ik het mooie spektakel van het leven zou kunnen noemen. De nzonzi, een meester van het woord tijdens de kinzonzi, dramatiseert het leven aan de hand van poëtische taal en uitdrukkingen die geworteld zijn in de Kongo-wijsheid. De met fanfare begeleide begrafenisstoeten zijn momenten waarop het leven gevierd wordt en waarop de dood iets moois wordt, de beleving van een moment van schoonheid met huilen, zingen en dansen, onder de betovering en harmonie van blaasinstrumenten. Er is ook het theater van de mbongi, de plek waar men samenkomt rond een nlongi, doorgever van kennis, of gewoon in gemeenschap om te leren, na te denken, samen beslissingen te nemen en het leven te vieren.

Waar heb je je meest indrukwekkende podiumervaring beleefd?

Op uitnodiging van L’Office national de diffusion artistique ben ik naar Kigali gereisd voor de eerste editie van de Triënnale, waar ik een aangrijpend moment heb beleefd, waarbij theater je zo bewust maakt dat je je blik moet veranderen. Het was een lecture-performance van Hewa Rwanda, gedragen door onze oudste Dorcy Rugamba. Hij schreef een brief aan de afwezigen, aan zijn familie die tijdens de genocide in Rwanda was uitgeroeid. Ik was nog nooit zo ontroerd en van mijn stuk gebracht. Ik had soortgelijke gevoelens toen ik de voorstelling Face à la mère van Jean René Lemoine bijwoonde in het MC93 in Bobigny, een werk over zijn moeder die in Haïti werd vermoord. Zulke opvoeringen, die gericht zijn aan de afwezigen, grijpen je bij de keel en stellen je menselijkheid in vraag in het licht van gruweldaden, verlies en herinneringen.

Welk uitzicht heb je vanuit je atelier?

Heb je een bijzondere band met de Belgische theaterwereld?

Ik werk al enkele jaren samen met de KVS, dat mijn stukken co-produceert of produceert, zoals Sept mouvements Congo (2018), Neci padiri (2023) en dit jaar mijn allereerste solostuk getiteld Je suis l’acteur de la poésie de ma mère. Ons gezelschap Collectif d’Art-d’Art is daarnaast een soort van samenwerking aangegaan met het Théâtre national Wallonie-Bruxelles.

Als we 24 uur in jouw stad zouden doorbrengen, wat moeten we dan absoluut zien of doen?

Allereerst: leer de mensen van Mbanza-Ngungu kennen, ervaar hun menselijkheid en luister naar hen. Daarna zou ik zeggen: bezoek de grotten van Mbanza-Ngungu waar de blinde vissen leven, woon een begrafenisstoet bij, en ga vooral naar een voorstelling van het Collectif d’Art-d’Art in D’Art-D’Art Le Lieu.

Michaels eerste column lees je hier.