© Luiz Zerbini

Leestijd 3 — 6 minuten

Outrar – Lia Rodrigues

Leave your expectations at the door. Het is een van de meest waardevolle raadgevingen die je als theatertoeschouwer kan krijgen. Verwachtingen sturen je kijkervaring te vaak in de war. Bij Outrar is het bijzonder moeilijk om ze niet mee binnen te smokkelen. Lia Rodrigues’ Fúria, dat ik miste, was namelijk hét hoogtepunt van de vorige editie van het Kunstenfestivaldesarts in 2019.

In een poging om desondanks zo onbevangen mogelijk Rodrigues’ nieuwe voorstelling bij te wonen, beslis ik om het interview met de Braziliaanse choreografe in het programmaboekje niet op voorhand te lezen, noch de korte aankondigingstekst van Outrar, dat Rodrigues maakte op uitnodiging van het Kunstenfestivaldesarts. Daardoor mis ik toch cruciale kaderende informatie om het werk echt naar waarde te kunnen schatten.

Een duet en een solo

Is Outrar wel een voorstelling?, vraag ik mij al kijkende af. Op de binnenplaats van Gemeenschapscentrum De Kriekelaar is met een doorschijnend zwart doek een cirkelvormige ruimte afgebakend waar een kleine groep gemaskerde toeschouwers op anderhalve meter van elkaar op krukjes plaats heeft genomen. Boven ons twijfelt het grijze uitspansel wat treiterend tussen nat en droog. In het midden van de ruimte bevindt zich een klein ovalen houten podium, dat vanuit vier hoeken wordt belicht door felle lampen. Naarmate de avond valt doet hun mooie blauwwitte en rozige schijnsel de lichamen van de dansers steeds scherper aftekenen tegenover de verduisterende omgeving.

De ‘voorstelling’ bestaat uit een duet van Luyd Carvalho en Marllon Araújo en een solo van Volmir Cordeiro – die beide gechoreografeerd zijn in confrontatie met tweemaal identiek dezelfde geluidsscore. Tussen de twee dansen in komt iemand kort het podium schoonboenen. De geluidscompositie begint met lang aangehouden diepe bastonen, die je organen doen meetrillen. Het indringende klankenspectrum verandert op een onregelmatige manier, zoals een hevige wind die wispelturig heen en weer zwiept. Na een tijdje rafelt dit abstracte sonore landschap uiteen in verschillende concretere geluiden. We horen kinderstemmen, een nonchalant-atonale piano, een zingende zaag, een meubel dat kraakt binnenshuis. Onvermijdelijk klinkt ook de omgeving mee: het ruisen van de grote boom op de binnenplaats, het getjilp van een vogel. Al overheerst van begin tot eind een gevoel van dreiging, toch worden er ook andersoortige affectieve lagen aangeboord. Opzwepend wordt het bijvoorbeeld wanneer metalige drumslagen plots een scherp ritme binnenbrengen in wat tot dan toe een eerder atmosferische geluidsomgeving was.

De twee dansen lijken niet direct gecomponeerd op basis van de score, want de tonen, geluidsgebeurtenissen en ritmes vertalen zich niet zichtbaar in bewegingen of bewegingskwaliteiten. Soms heeft de combinatie iets weg van een harde, dialectische collage. Neem bijvoorbeeld het moment waarop Cordeiro – gekleed in een weelderig kostuum bestaand uit tientallen dunne lagen textiel bovenop elkaar, een kakofonie van kleuren en patronen – zijn beschilderde gezicht plooit in een overdreven theatrale glimlach en een enthousiaste, energieke showdans laat zien; het contrast met het sombere klankenpalet kan nauwelijks groter zijn. Dankzij de ritualistisch aandoende, pulserende cadans en de afwisseling tussen opwaartse en neerwaartse, inwaartse en uitwaartse blikken en bewegingen beklijft Cordeiro’s dans meer dan die van Carvalho en Araújo.

Toch fascineert hun duet ook wel, in de eerste plaats omwille van de onvoorspelbare switches in performativiteit: nu eens lijken de twee op voetballers die snel passen op de plaats zetten, anticiperend op een fictieve bal die hun richting uitkomt, dan weer voeren ze netjes synchroon een entertainend dansje uit. Plots breken ze een bewegingssequens abrupt af en kijken ze elkaar aan. Op dat moment zijn ze volledig ‘daar’, aanwezig in de werkelijke situatie op de binnenplaats van De Kriekelaar. En zo slaat het nog een paar keer om. 

Een voorstelling?

Als je de twee dansen van Outrar optelt, krijg je dan een voorstelling? Ze delen een scenografische setting en een geluidscompositie, maar daar houdt het min of meer bij op. Moet een voorstelling – zelfs een slechte – niet altijd getekend zijn door (een poging tot) een interne, vorminhoudelijke logica? Een dramaturgie? Je hoeft die niet per se te kunnen ontraadselen, maar toch moet ze het werk op een of andere manier doordesemen. In Outrar – als voorstel tot voorstelling – blijft ze zoek.

Het interview in het programmaboekje leert dat het werk eigenlijk meer dan een voorstelling is. Gedwongen door de Covidcrisis en in gesprek met het directieduo van het Kunstenfestivaldesarts ontwierp Rodrigues een creatieproces waarbij individuele lichamen vanop afstand met elkaar konden uitwisselen. Zo was er de idee van een ‘collectieve brief’: ‘Elke kunstenaar kwam met een voorstel van instructies. De brief is een som van hun bijdragen, met in totaal 27 opdrachten: pauw zijn, gorilla zijn, koffiepauze, manipuleren van een voorwerp, trillen, vogelvleugels, constelleren, turbulent worden, verschijnen en verdwijnen, etc.’ Ook de soundtrack ontstond dankzij ingezonden bijdragen van verschillende verwante kunstenaars. Dat materiaal werd dan weer doorgegeven aan Braziliaanse artiesten die in Europa leven, zoals Carvalho, Araújo en Cordeiro. Ik merk dat er de dag nadat ik Outrar bijwoon, een andere set-up is met andere dansen. Het werk van Rodrigues en co. is dus een experimentele, voor het publiek grotendeels verborgen praktijk van uitwisseling, gebaseerd op concepten die zich misschien interessant verhouden tot dit bijzondere tijdvak, maar waarvan het zichtbare resultaat toch te mager uitvalt – als minder dan een voorstelling.

JE LEEST ONZE ARTIKELS GRATIS OMDAT WE GELOVEN IN VRIJE, KWALITATIEVE, INCLUSIEVE KUNSTKRITIEK. ALS WE DAT WILLEN BLIJVEN BIEDEN IN DE TOEKOMST, HEBBEN WE OOK JOUW STEUN NODIG! Steun Etcetera.

recensie
Leestijd 3 — 6 minuten

#163

15.03.2021

31.05.2021

Sébastien Hendrickx

Sébastien Hendrickx is lid van de kleine redactie van Etcetera, schrijft over podiumkunsten en beeldende kunst, doceert in het KASK en en werkt als dramaturg en podiumkunstenaar.

 

NIEUWSBRIEF

Elke dag geven wij het beste van onszelf voor steengoede podiumkunstkritiek.

Wil jij die rechtstreeks in je mailbox ontvangen? Schrijf je nu in voor onze nieuwsbrief!