Johanna Cockx

Leestijd 4 — 7 minuten

Néstor García Díaz / Bryana Fritz

Néstor García Díaz – Nice weather for operative systems en Bryana Fritz – Indispensable blue (offline)

Bâtard is een festival waar beginnende makers en denkers een vrijplaats vinden voor hun jongste ideeën en creaties op het vlak van theater, film, dans en performance. Néstor García Díaz en Bryana Fritz sluiten de laatste avond van het festival af met een double bill. Wat deze twee jonge makers met elkaar verbindt, is hun opleiding aan de hedendaagse dansschool P.A.R.T.S., waar ze in respectievelijk 2012 en 2014 afstudeerden. Bovendien delen ze vanavond allebei het podium met een laptop. Hun performances opereren op het spanningsveld tussen mens en digitale media.

‘Nice weather for operative systems luidt de titel van Díaz’ performance, die in oktober reeds in première ging op het Kondenz Festival in Belgrado. Op de scène bevindt zich een kleine houten theaterwand, waarop een vuilbak, een keukentafel en een hoofdloze romp zijn afgedrukt, opzettelijk ondeskundig gefotoshopt. Vooraan dit ‘fake’ tafereel bevinden zich ook enkele ‘echte’ objecten: een (bijna identieke) vuilnisbak en twee laptops, waarvan één opengeklapt naar het publiek en één gemonteerd op de kartonnen tafel. Een kluwen van draden bevoorraadt de laptops. In deze gebricoleerde setting voert Díaz zichzelf op als protagonist. Nu eens prijken zijn armen door de ronde gaten aan de geprinte romp, dan weer verschijnt zijn hoofd – poppenkastgewijs – door een uitgesneden raamkozijn. Wat begint als een relatief normale ochtend achter de laptop, zal al snel uitmonden in pure waanzin. We maken een psychedelische trip door het hoofd van deze man, waarbij de ‘realiteit’ minder en minder te onderscheiden valt van de virtuele werkelijkheid. Díaz’ knotsgekke aangezicht, voorzien van witte zwembril met zwarte punten als ogen, vermenigvuldigt zich eindeloos: op het laptopscherm, de achterwandprojectie, een witte ballon, een reeks papieren maskers, …

Het publiek geeft zich noodgedwongen over aan een ritmisch gemonteerde assemblage van beelden, geluiden, teksten, bewegingen, klankgedichten, ringtones, muzieksamples, schimmenspel, … dit alles gebracht op hoge snelheid en met een onvoorstelbaar gevoel voor timing. Van een cactusplant en een kommetje cornflakes tot maskers van Hello Kitty en Diaz zelf als uit de kluiten gewassen baby: de dadaïsten van Cabaret Voltaire hadden er zich de vingers bij afgelikt. Díaz past artistieke strategieën van de historische avant-garde toe op materiaal uit de hedendaagse, geglobaliseerde internetcultuur. Deze unieke mix van digitaal en analoog zorgt voor een zeer persoonlijke beeldtaal, die erg entertainend inwerkt op het publiek. Hilariteit slaat echter regelmatig om in afgrijzen. Het wezentje dat Díaz voor zichzelf creëerde, ziet zichzelf weerloos heen- en weer stuiteren tussen alle verschillende invloeden en schermpjes. Welke van al zijn (digitale) ‘ikken’ is nu de echte? Hij gaat er van stotteren, als een plaat die blijft steken: Google Translate op repeat. Zo wordt, naast de humor en de grap, toch ook de ontheemding voelbaar in dit bizarre, alles opslokkende universum. Nice weather for operative systems eindigt dan ook op een atonale noot: een vraagteken. Ook ik blijf echter met een vraag zitten na deze voorstelling: is er dan geen andere uitweg uit deze technologische maalstroom dan luidkeels mee te brullen, van plezier en angst tegelijk? Velen voor Díaz hebben reeds hetzelfde pad bewandeld. Ik hoop een alternatief te vinden in de performance van Bryana Fritz.

Zo krankzinnig, chaotisch, uitbundig en malloot als Nice weather verlopen is, zo ingetogen, delicaat, sober en eenvoudig vangt Indispensable blue (offline) aan. Fritz bevindt zich in een verduisterd scènebeeld achter haar oplichtende laptopscherm, rug naar de zaal gekeerd. Op de achterwand wordt haar monitor geprojecteerd. Het bureaublad is bezaaid met blauwe mapjes: BLUE 1, BLUE 2, BLUE 3, … tot en met BLUE 50. In het midden een mapje ‘LANDSCAPE’. Hier begint de cursor aan een reis door het ongewisse: lijnen tracerend, vakken oplichtend, mapjes en bestanden openend waaruit stukken poëzie, kleuren (YELLOW, RED, BLUE) of geluiden tevoorschijn komen. De Apple user interface transformeert tot een landschap: nu eens vlak en tweedimensionaal, dan weer bodemloos diep, met mappen in mappen in mappen in mappen… De internetverbinding gaat ostentatief uit: “(offline)”. Deze voorstelling gaat niet over het internet, maar over onze relatie met de user software van de computer: “If software exerts a choreographic force on the user, how can she employ dance as a means to escape its clutch?”, vraagt Fritz zich af in de programmabrochure.

De danseres zoekt, via de cursor, een weg om te ontsnappen aan de vaste patronen waarin de software haar dagelijkse computerhandelingen stuurt. Tegenover een functioneel en alledaags gebruik stelt zij een speelse, verkennende ontwrichting: ongrijpbaar voor digitale algoritmes, verdicht tot poëzie – zo vertelt ze in de artist talk met Maria Röbler op dag 3 van het festival. Jammer genoeg is het niet evident om als publiek te delen in dit destabiliserende plezier. Fritz’ choreografie volgt –doelbewust– een atypisch, springerig, niet-lineair verloop, waarbij elk eindpunt tegelijk ook een beginpunt kan zijn, elke vaststaande betekenis aan het wankelen gaat. Wat we via het geprojecteerde laptopscherm waarnemen, evolueert geleidelijk tot een vage, ongedifferentieerde, té abstracte waas van tekstblokken, mappen, kleuren en geluiden. Is het de broeierig warme theaterzaal? Het late avonduur? Ons weinig adaptief brein, dat (nog) niet voldoende rizomatisch luistert? Dat speelt zeker mee, maar er is meer aan de hand. De muziek lijkt willekeurig gekozen; de poëzie resoneert weinig met het – niettemin – boeiende hoofdinzet van de voorstelling. Te veel zien we ‘een meisje dat wat experimenteert op haar laptop’; te weinig communiceert deze voorstelling met de toeschouwer. De kiemen hiervoor lijken evenwel aanwezig. We kijken daarom wél uit naar volgende stadia in dit creatieproces, dat schijnbaar nog in ontwikkeling is.

Néstor García Díaz en Bryana Fritz gaan in hun werk in interactie met de digitale media die ons elke dag als zo vanzelfsprekend omringen. Het is deze vanzelfsprekendheid die ze in hun performances op losse schroeven zetten, elk met hun eigen strategieën en een persoonlijke esthetiek. Waar Díaz inzet op het kantelpunt tussen entertainment en vervreemding, poogt Fritz via poëzie en choreografie te ontsnappen aan voorgekauwd gebruiksgemak. Deze laatste aanpak overstijgt helaas nog te weinig het gegeven van in een zichzelf gekeerd experiment. Anderzijds is het wel de meest verdienstelijke poging van de twee, die qua insteek een stuk vernieuwender is. Meer dan Nice weather, dat reeds barst van het ‘meer’, doet Indispensable Blue, door zijn minimale aanpak, naar ‘meer’ verlangen.

JE LEEST ONZE ARTIKELS GRATIS OMDAT WE GELOVEN IN VRIJE, KWALITATIEVE, INCLUSIEVE KUNSTKRITIEK. ALS WE DAT WILLEN BLIJVEN BIEDEN IN DE TOEKOMST, HEBBEN WE OOK JOUW STEUN NODIG! Steun Etcetera.

recensie
Leestijd 4 — 7 minuten

#146

15.09.2016

14.12.2016

Johanna Cockx

recensie

NIEUWSBRIEF

Elke dag geven wij het beste van onszelf voor steengoede podiumkunstkritiek.

Wil jij die rechtstreeks in je mailbox ontvangen? Schrijf je nu in voor onze nieuwsbrief!