Tim De Backer

Evelyne Coussens

Leestijd 5 — 8 minuten

Mind de theatermachine

Mind Your Step – Sermoen & Cie Lodewijk/Louis

Om meteen een open deur in te trappen: de grote zaal heeft zo zijn wetmatigheden en zijn valkuilen. Eén moeilijk te negeren wetmatigheid is de ruimte: het grote plateau vraagt om grote gebaren en dat heeft zijn weerslag op spel, licht, scenografie. Een regisseur die de toneelmachinerie van een schouwburg ten volle uit wil spelen krijgt te maken met een ploeg techniekers, lichtontwerpers, decor- en kostuumontwerpers. Die moeten op tijd aangestuurd worden: een decoratelier is geen afhaalchinees. De grotezaalregisseur moet planmatig te werk gaan en op tijd een concept hebben, zodat de machine kan draaien.

Ziedaar: de valkuil. Een concept is geen artistieke mededeling. Het is een kader dat nog moet ‘opgeladen’ worden met datgene wat de regisseur er noodzakelijkerwijze van zichzelf in legt. Net zoals elk werk van waarde gaat dat langzaam, vergt het tijd en energie, terwijl het managen van die grote zaal ook al zoveel aandacht eist. Als het fout gaat kan dat in twee richtingen: een doorleefde cri de coeur in een rommelig concept (het vroege locatiewerk van FC Bergman) of een weinig uitgediepte mededeling in een strak vormconcept (veel van Ivo Van Hove) Regisseur Simon De Vos bewijst met Mind Your Step dat hij de wetmatigheden van de grote zaal kent en beheerst En dat hij de kuil niet heeft kunnen vermijden

De Vos (°1981) is een van de weinigen van zijn generatie die doelgericht toegewerkt hebben naar het grote gebaar en, met vanzelfsprekend, naar de grote zaal. Het is een logisch gevolg van zijn liefde voor tekst (De Vos is germanist) die hem al van bij het begin van zijn carrière richting repertoire drijft. Eigenzinnig repertoire weliswaar. Met zijn eigen gezelschap Sermoen maakte hij Food Chain van Nicky Silver (2007), Disco Pigs van Enda Walsh (2007), Blasted van Sarah Kane (2009) en Big Shoot (2012) van Koffi Kwahulé – alle op de vlakke vloer Voor HETPALEIS regisseerde De Vos klassieker repertoire met in 2011 een Caligula en vorig seizoen, als eerste proeve in de grote zaal, Romeo & Julia Voor zijn masterproef aan de Toneelacademie Maastricht verenigde hij de krachten met Compagnie Lodewijk/Louis en zette een volgende, gewaagde stap: met dat minder klassieke repertoire de grote zaal ingaan. De KVS diende zich aan als partner en gastheer: sinds vorig seizoen zoekt het huis via het traject ‘Wie is er bang van de grote zaal’ expliciet connectie met jonge regisseurs die voor de grote bühne willen werken.

Mind Your Step is een doorgedreven bewerking van Plot Your City, een tekst die Paul Pourveur in 2011 schreef in opdracht van Het Zuidelijk Toneel (Mathijs Rümke ensceneerde de tekst toen als een theaterwandeling). De speeltekst week uiteindelijk zover af van het origineel dat opvoering onder de oorspronkelijke titel niet meer werd toegestaan In zijn tekst neemt Pourveur de stad als centrum van de wereld – een opvatting die het laatste decennium sterk aan kracht heeft gewonnen, denk aan het in 2013 verschenen If Majors Ruled the World van Benjamin Barber. Daarin betoogt de Amerikaanse politicoloog dat met de natiestaat maar de stad, waar zich wereldwijd de helft van de bevolking ophoudt, de problemsolver is voor de grote sociale, economische en ecologische uitdagingen van deze tijd. Pourveur denkt dit inzicht door tot zijn tegengestelde: in Plot Your City slaat Barbers utopische visie op de stad om in vier schrikwekkende distopieën

Drie stadsmodellen, bedenkt Pourveur, drie ‘ideale steden’ die ergens in een onbepaalde toekomst hun bewoners moeten voorzien »an maximale vrijheid en geluk Dat doen deze utopische modellen door bepaalde begrippen uit de weg te ruimen die gezien worden als een belemmering voor dat geluk: traagheid, (materiële) leegte, historisch besef. In Babel City betekent snelheid macht, Generic City heeft haar verleden uitgewist, Panoptie City – een samenleving die zonder overdreven uitvergroting griezelig veel op onze westerse maatschappij lijkt – heeft van behoeftebevrediging een topprioriteit gemaakt De modellen zijn stuk voor stuk het gevolg vaneen absoluut geloof in de maakbaarheid van een samenleving en reduceren de complexiteit van het menselijke individu tot een beheersbaar systeem Natuurlijk gaat dat fout. De vierde stad, Junk City is een ‘hiernamaals’ waarin Pourveur toont wat er van het individu rest nadat de systeemcrash een feit is

Terug naar de grote zaal van Simon De Vos. Een eerste, terechte bekommernis is dat die moet gevuld worden. Niet noodzakelijk door een groots decor, wel door het gebruik van tekens die recht doen aan de hoogte, breedte en diepte van het speelvlak. De Vos toont in Mind Your Step dat hij dat beseft. Scenograaf Stef Stessel zorgde voor een koele, sobere maar indrukwekkende evocatie van een grootstad, met zuilen die uit kabels bestaan, en een vervreemdend lichtplan van overwegend wit licht. Niets in het decor wijst op een eigenheid in tijd of ruimte, de stad uit Mind Your Step is inderdaad een ‘generische stad’zonder verleden, zonder identiteit. Junk City is een slingerende, naar beneden hangende lamp die af en toe oplicht en de stad en haar bewoners laat baden in een geelachtig, vuil licht.

Tussen de zuilen door bewegen zich de bewoners een groep mensen in eenvormige crèmekleurige outfits, die zich n strakke mars tred en volgens geometrische patronen over het speelvlak beweegt. Het Brussels Waancei Podiumkoor van Peter Spaepen zorgt behalve voorde live soundtrack ook voor het beeld van de eeuwig bewegende, nooit rustende stad – een gouden zet van De Vos Natascha Pire choreografeerde de 21 mannen en vrouwen van het koor tot een scènevullende maar discrete aanwezigheid – precies wat je van een voorgeprogrammeerde, identiteitsloze stadsbevolking verwacht Daarnaast neemt het koor een traditioneel reflectieve rol op: het vertolkt de communis opinio die doorheen de voorstelling kantelt van euforie om de perfectie van het systeem naar het wrange besef van het gemis aan menselijke verbeelding. Dirigent en componist Peter Spaepen schreef een veelstemmige score op tekstmateriaal dat gaat van Jack Kerouac over Emily Dickinson tot boeddhistische mantra’s en passages uit verkeersreglementen.

Duurt het lang vroor we het hebben over De Vos’ inhoudelijke aanpak, over wat hij en kompaan Yves De Pauw met de tekst van Pourveur doen, over wat ze daar van zichzelf aan toevoegen, over wat de inzet is van hùn verhaal? Inderdaad. Dat komt omdat netdeze primaire vraag in Mind Your Step wat ondergesneeuwd lijkt. Het uitstekend gecontroleerde toneelconcept lijkt als een buffer voor de mededeling te staan.

Het concept is de mededeling. Dat betekent dat alles erg leesbaar is, afleesbaar aan de toneeltekens. Wat De Vos en De Pauw hebben overgehouden van Pourveurs ideeënrijkdom wijst met grote, nadrukkelijke vinger op steeds hetzelfde: de maakbare stad is zonder ruimte voor het imaginaire – uitgedrukt in de architecturale metafoor van het plein – veroordeeld tot de verstikkingsdood. Het is een Paul Pourveur light version, aangevuld met flarden Bernard-Marie Koltès en eigen tekstwerk. Maar het is niet genoeg.

Het gemis aan een persoonlijke mededeling die het concept overstijgt laat zich vooral voelen op de speelvloer. Vaak hebben onvergetelijke ervaringen in de grote zaal te maken met acteurs-regie: een klein, bijna onbewust gebaar, een trilling rond de mond, waarmee een acteur alles over zijn personage vertelt. Acteursregie is het trage proces waarmee de regisseur wat moet verteld worden, inschrijft in de lijven van zijn acteurs. Het is in de acteursregie dat Mind Your Step zijn haast verraadt. Niet dat de zeskoppige en diverse ploeg (meer ervaren acteurs staan er tegenover jonge stagiairs) niet doet wat er staat, maar alle betekenisgeving blijft steken ter hoogte van de hoofden. Het logische gevolg is dat het ook bij het publiek zo binnenkomt: via het intellect, via de ratio. Zo doet zich in Mind Your Step een domino-effect voor. Het concept is geen échte mededeling kunnen worden voor de regisseur, en dus ook niet voor zijn acteursploeg, en dus ook niet voor het publiek.

Simon De Vos heeft het lef en de vaardigheden om de grote ruimte aan te gaan, om een grote ploeg mensen aan te sturen, om de grote machine te bespelen, om aan de slag te gaan met grote teksten. Wat hij zich in Mind Your Step laat ontglippen is de kans om zich dat alles eigen temaken. Net dat zou hebben geleid tot groots toneel.

Mind your Step gaat vanaf januari weer op tournee.

Check www.theatersermoen.be voor speeldata.

Je leest onze artikels gratis omdat we geloven in vrije, kwalitatieve, inclusieve kunstkritiek. Als we dat willen blijven bieden in de toekomst, hebben we ook jouw steun nodig! Steun Etcetera.

recensie
Leestijd 5 — 8 minuten

#138

15.09.2014

14.12.2014

Evelyne Coussens

Evelyne Coussens is freelance cultuurjournalist voor De Morgen en verschillende cultuurmedia, waaronder Ons Erfdeel, rekto:verso en Staalkaart. Ze is lid van de grote redactie van Etcetera.