Leestijd 3 — 6 minuten

Mikrokosmos etc. – Rosas

KRONIEK – IETS IN BEWEGING ZETTEN

Om het seizoen 1987 – 1988 op min of meer feestelijke wijze te openen, organiseerde het Kaaitheater begin november een “dansconcert” met Rosas, twee pianisten en het Mondriaan-strijkkwartet.

Op het programma stonden nieuw choreografisch werk van Anne-Teresa De Keersmaeker op Zeven stukken uit Mikrokosmos van Béla Bartók, een uitvoering van Monument/Selbstporträt/Bewegung van György Ligeti door twee pianisten, en een aaneengesloten uitvoering van de op het Vierde Strijkkwartet van Bartók gedanste delen uit Bartók/Aantekeningen. Met andere woorden: een heuse balletavond, een dansevenement eerder dan een dansvoorstelling. Mij bekruipt vooral de vraag of de artistieke persoonlijkheid van Anne Teresa De Keersmaeker, als choreografe en als theatermaakster, zich leent tot dergelijk evenement. Dat er reden is tot enig feestelijk vertoon bij de opening van een zich als stevig en beloftevol aandienend Kaaitheaterseizoen, dat staat buiten kijf, maar het concrete feestprogramma was eerder halfslachtig.

Herman Sorgeloos en Anne Teresa De Keersmaeker hadden, voor deze drie avonden in de Hallen van Schaarbeek, een eenvoudig decor ontworpen: een dansvloer en, achteraan en enkele meters hoger, een podium voor de muzikanten, alles omringd door witte wanden met grijze vlekjes en af en toe een haag sanseveria’s. Dus zonder de raadselachtige objecten en ornamenten (de opgezette ree, de roosters) die het decor van Gisbert Jäkel voor Bartók/Aantekeningen zo spannend maakten: de ruimte is voorspelbaar.

Bij de laatste voorstellingen van Fase had Rosas al gebruik gemaakt van live-muziek: Steve Reichs eigen ensemble, dat uiteraard perfect Reichs muziek weet uit te voeren. Bartók en Ligeti behoren tot een ander repertoire – Ligeti alludeert daar met Selbstporträt mit Reich und Riley (und Chopin ist auch dabei) zelfs expliciet op – dat een strenger oordeel uitlokt qua uitvoeringspraktijk. Zeker het Vierde Strijkkwartet van Béla Bartók, dat in de “volledige” produktie werd uitgevoerd door topensembles als het Tokyo String Quartet en het Vegh Kwartet, eist een interpretatie op het allerhoogste niveau. De uitvoerders op deze Kaaitheater-openingsavond haalden dit niveau niet en slaagden er dus niet in de impact die met name het Vierde Strijkkwartet van Bartók in zijn oorspronkelijk gechoreografeerde context bezit, te evenaren. De muziekuitvoering verliest op dezelfde manier aan effect, aan betekenis als het van zijn raadsels ontdane decor. Als gevoelig toeschouwer/luisteraar weet ik dat er een doorslaggevend verschil bestaat tussen een nauwkeurige vertolking van de partituur en een engagement, een kracht die die partituur als zodanig overschrijdt en aan de muziek een vrijheid verschaft die doordrongen is van de persoonlijkheid van de uitvoerder én van de luisteraar. Die vrijheid ontbrak, zowel bij de pianisten als bij het strijkkwartet, en dus ook bij mezelf.

Maar de twee verminkingen – decor en muziekuitvoering – aan een op zichzelf misschien zinvol project zijn mijns inziens ook symptomen van een “sociale” vergissing. Dit Rosas-gala miskent de sociaal-artistieke context waarin Anne Teresa De Keersmaeker tot dan toe haar theaterwerk toonde aan een publiek. Anne Teresa De Keersmaeker heeft, zowel binnen haar produkties zelf (beweging versus tekst, muziek en andere “krachtbronnen”) als m.b.t. de verwachtingspatronen van het publiek, een scherpe confrontatie nodig, een slopend gevecht, zweet dat druipt van lichamen, ergernis vermengd met charme en verleiding. Als Anne Teresa De Keersmaeker deze fundamentele kwetsbaarheid niet meer uitspeelt, als zij niet meer de eerlijkheid heeft om haar geest en haar lichaam met volle kracht tegen een stevige muur te smijten – een muur van Verkommenes Ufer Medeamaterial Landschaft mit Argonauten b.v., die De Keersmaeker in haar versie van dit Heiner Müller-stuk ook niet sterk genoeg bouwt: de tekst “staat” daar te weinig – dan dreigt haar esthetiek zinledig te worden.

Hoe feestelijk de aanleiding ook mag zijn, Anne Teresa De Keersmaeker is te sterk, en tegelijk te zwak, om zich voor de kar te laten spannen van welke vorm van artistiek triomfalisme dan ook. Een “balletavond” met Rosas-choreografieën als in de Hallen van Schaarbeek is een miskenning van de ethische dimensie in haar werk. De Keersmaekers werk vermindert in waarde als het zich gaat neervielen op het zachte bedje van het publieke succes. Dat ze aan de verleidingen kan weerstaan heeft ze destijds bewezen door in Elena’s Aria te breken met de minimale mechaniek van Rosas danst Rosas en de “ruis”, het aarzelende, soms angstvallig onverstaanbare discours uit te puren, na de strengheid zonder weerwoord voordien.

De structuur van Béla Bartóks Vierde Strijkkwartet is die van het palindroom – een woord dat identiek is, of je het nu van links naar rechts leest of omgekeerd -; en in de vorm zonder “weerstand”, zonder de uitdaging van Charlotte Cordays observaties uit Weiss’ Marat/ Sade of Büchners relaas van Lenz’ waanzin, waarin Rosas zijn Bartók-Ligeti-programma presenteert, dreigt het palindroom te vervallen tot een tautologie, een “ik ben, dus ik ben”, een vicieuze cirkel.

 

MIKROKOSMOS; MONUMENT /SELBSTPORTRÄT/ BEWEGUNG; QUATUOR NR. 4 gezelschap: Rosas; choreografie: Anne Teresa De Keersmaeker; muziekuitvoering: Walter Hus & Stefan Poelmans (piano), Mondriaan-kwartet; componist: Béla Bartók, György Ligeti; dansers: Johanne Saumier, Jean-Luc Ducourt, Nadine Ganase, Fumiyo Ikeda, Roxane Huilmand.

Gezien: Hallen van Schaarbeek, 2 oktober 1987

JE LEEST ONZE ARTIKELS GRATIS OMDAT WE GELOVEN IN VRIJE, KWALITATIEVE, INCLUSIEVE KUNSTKRITIEK. ALS WE DAT WILLEN BLIJVEN BIEDEN IN DE TOEKOMST, HEBBEN WE OOK JOUW STEUN NODIG! Steun Etcetera.

recensie
Leestijd 3 — 6 minuten

#20

15.12.1987

14.03.1988

Klaas Tindemans

Klaas Tindemans is doctor in de rechtsgeleerdheid. Hij is als docent en onderzoeker verbonden aan het RITCS, het Koninklijk Conservatorium Brussel en aan de VUB. Hij verricht onderzoek op het gebied van de performancestudies, waarbij hij vooral geïnteresseerd is in de relatie tussen dramaturgische structuren en politieke en rechtstheorie. Daarnaast werkt hij ook als dramaturg, toneelauteur en publicist.

NIEUWSBRIEF

Elke dag geven wij het beste van onszelf voor steengoede podiumkunstkritiek.

Wil jij die rechtstreeks in je mailbox ontvangen? Schrijf je nu in voor onze nieuwsbrief!