Mowgli © Ruiz Cruz

Leestijd 6 — 9 minuten

‘Mijn translichaam is een nomade’

Reclaim public space!

Op de publieke ruimte worden heel wat idealen geprojecteerd, alsof ze inherent democratisch, inclusief en toegankelijk zou zijn. Niets is echter minder waar. Wie mag op straat in alle vrijheid zijn identiteit performen en wie wordt onzichtbaar gemaakt, gecensureerd, uitgesloten? Performer Sorour Darabi en activiste Baobab van de Teranga claimen elk met een krachtig statement de publieke ruimte terug.    

Ik schrijf u vanuit mijn kamer, verscholen tussen hier en elders.

Op Uranus?1 Nee. Ergens tussen onder en boven de grond.

Ik ben Sorour Darabi, in de eerste plaats een self-made mens, en verder een autodidactisch artiest, non-binair transpersoon en Iraniër.

De laatste tijd denk ik, na een jaar waarin elke vorm van artistieke uitwisseling werd uitgesteld, vaak terug aan de tijd dat ik, geconfronteerd met censuur, besliste een undergroundkunstenaar te worden. Op dat moment koos ik ervoor om mezelf te zijn, ondanks de onzichtbaarheid en marginalisering. De heropleving van deze zelfbeschikkingskracht helpt mij vandaag stand te houden in deze onrechtvaardige tijd. Een tijd waarin, zelfs in Europa – ook al wil de propaganda ons doen geloven dat kunst iets fundamenteels is – kunstenaars worden uitgesloten van belangrijke kwesties en politieke beslissingen.

Voor een geïmmigreerde artiest is de kwestie rond territorium en ergens thuishoren vrij vaak aan de orde. En toch komen mijn non-binair translichaam en mijn werk samen in een andere realiteit: ik ben een nomade. Ik heb geen land. Ik voel me noch cultureel, noch materieel verbonden met een bepaalde natie. Mijn translichaam is een nomade. Het kan zich niet binden of gebonden worden aan een gender of politieke identiteit. Om aandacht te krijgen in de systemen van de maatschappij, om jouw werkelijkheid te laten tellen, moet je steevast keuzes maken: vrouw of man, heteroseksueel of homo of lesbisch, links of rechts. Men zou kunnen zeggen dat dat anders is in de kunsten. En dat klopt, daar is meer inclusiviteit te vinden dan elders. Het is echter belangrijk om de positie van elke instelling en het gevolgde beleid ter discussie te blijven stellen.

De vervreemding van trans-, geëtniseerde en geïmmigreerde lichamen is een sociale, politieke, intieme en professionele realiteit. In 2013 liet ik mijn familie en mijn land achter, met niets en zonder steun, om mezelf te kunnen zijn. Om mijn leven op te bouwen zoals ik dat wilde. Ik volgde de masteropleiding Exerce aan het CCN van Montpellier. Mijn twee studiejaren waren zeer intens en confronteerden mij soms met een realiteit die ik niet had verwacht: ik werd herleid tot mijn afkomst uit een moslimland en -familie, terwijl ik die familie en dat land juist om die reden ontvlucht was. Ik begreep de realiteit van kinderen die in moslimgezinnen zijn geboren maar zich niet als moslim identificeren, en die zich tussen twee vuren bevinden: de hel van het niet-moslim-zijn voor hun familie en de hel van het door anderen gereduceerd worden tot hun moslimafkomst.

“Ik geloof in de mogelijkheid om via kunst een vorm van sociale rechtvaardigheid uit te vinden. Dat is een van de pijlers van mijn werk.”

Ik geloof in de mogelijkheid om via kunst een vorm van sociale rechtvaardigheid uit te vinden. Dat is een van de pijlers van mijn werk. Mijn artistiek onderzoek en mijn dagelijks leven kruisen elkaar op het punt waar ik voortdurend overlevingsstrategieën moet bedenken tussen zelfzorg en sociaal-politieke strijd. Translichamen zouden niet ingeschakeld mogen worden voor een ideologie. Vooral wanneer een ideologie deze lichamen opoffert om gendergelijkheid te verdedigen – ik denk hierbij dan aan een soort mainstreamfeminisme. Dat druist in tegen alles wat er speelt voor translichamen, die heel wat basisprivileges ontzegd worden. Ik geloof niet dat translichamen gezien mogen worden als oppervlakken die een vooraf vastgelegde ideologie weerspiegelen.

Mijn choreografieën zijn een samensmelting van dans, tekst, poëzie, performance, theater en zang. Het is telkens een nieuw avontuur, nieuw onderzoek, nieuwe experimenten waaruit ik kan leren. Ondanks meer zichtbaarheid de laatste jaren op de conventionele podia, blijf ik mijn ruwe werkmaterialen ontwikkelen vanuit wat mij heeft gemaakt, namelijk de kenmerken van de underground: DIY, het politiek incorrecte (politieke correctheid volstaat niet als het een neoliberale aangelegenheid blijft), het lichaam en de onbeknotte beweging. Daardoor ontstaat een boeiende tussenpositie. Ik blijf creëren en performen voor undergroundplatformen en daar haal ik veel uit.

#2Portrait © Sorour Darabi

De queer dimensie van mijn werken ontleent zijn kracht aan die undergroundpraktijk en aan mijn autodidactische achtergrond. De underground hoeft niet per se deel uit te maken van de lineaire geschiedenis, in tegenstelling tot meer institutionele benaderingen. Dat helpt ons buiten de lijntjes te kleuren. Het biedt potentieel voor inventiviteit, vereist totaal geen samenhang en helpt je jezelf telkens weer uit te vinden. Het potentieel om sociaal-politieke waarden en normen te deconstrueren, maakt het dan weer mogelijk om kant-en-klare denkpatronen te doorprikken en ideeën op te schudden. Dat is, volgens mij, het werk van de kunstenaar: de blik voorbij de conventies richten. Mijn werken worden vandaag ook verwelkomd door conventionele instellingen en podia die een bepaalde logica verwachten: die van de ruimte, de relatie met het publiek en de verkoop. Voor mij is het dus een kwestie van waakzaam te blijven, van dingen te blijven uittesten in de underground, om zo het vuur van de spontaniteit en het denken buiten de vaste kaders levend te houden.

Ik denk dat mijn werk transgressief is doordat het zich de definities van woorden, bewegingen, concepten, ideeën, geschiedenis, ruimte en gevoelens opnieuw toe-eigent. Dat is een van de beginselen van mijn werk: de gevestigde orde bekritiseren – niet om een nieuwe te creëren, maar opdat iedereen ze in vraag zou stellen. Het is ook een uitdaging voor mijn eigen nalatenschap. Ik werk aan de herovering van wat uit de Iraanse cultuur is weggevaagd door de machtswisselingen van de ene dynastie op de andere, de islamitische verovering, de modernisering, de islamitische revolutie… Het moet bovendien gezegd dat alle geëtniseerde kunstenaars (niet-witte, dus) zich hun imago opnieuw moeten toe-eigenen in een omgeving waarin we door de algemene kijk en de eurocentrische systemische vooroordelen, doordrongen van de koloniale geschiedenis, niet zomaar als ‘individu’ op het podium mogen verschijnen. We moeten onze eigen – vaak onderschatte – waarden steeds opnieuw benoemen en de clichés over de eigen herkomst en nalatenschap herzien.

“In mijn werken wil ik een ruimte creëren die verder gaat dan de opgelegde binaire normen: een plaats waar men echt kan leven.”

In mijn eerste creatie, Farci.e (2016), onderzoek ik de taal, die onze gedachten haast wetmatig bepaalt en onze blik filtert. Taal is een structuur waarin we leren te aanvaarden wat aanvaardbaar is en negeren wat genegeerd moet worden, waarin we esthetiek en codes moeten respecteren en waarin we en klasse, ras en gender rangschikken. In tegenstelling tot het Frans kent mijn moedertaal geen geslacht toe aan personen, woorden, ideeën of concepten. In de veertiende eeuw werden zelfs dezelfde woorden gebruikt om mannelijke en vrouwelijke schoonheid te benoemen. Farci.e stelt de talige uitdagingen in vraag en beschouwt de impact die ze hebben op het hedendaagse lichaam, op zoek naar inclusie. Met Savušun (2018) wilde ik een ritueel maken dat gebaseerd was op rouwceremoniën uit mijn sjiitische achtergrond. Ik stelde ze in vraag vanuit mijn huidige realiteit. Ik beproefde in Savušun de constructie van mannelijkheid als sociopolitieke identiteit, zocht of kwetsbaarheid een plaats heeft in die representatie, tastte de plaats van transmannelijkheid af binnen een cultureel erfgoed en onderzocht de uitdrukking van emoties door beweging, dans en theater.

In 2019 begon ik aan de creatie van Mowgli. Dat project stelt de plaats van populaire, hedendaagse legendes in de conventionele ruimte in vraag. Mowgli is sterk verbonden met de Franse en Iraanse populaire cultuur. Wij hebben een mythologie nodig als bron voor artistieke schepping. Een waarin de mythen op ons lijken, wij die nergens vandaan komen, nergens wonen en nergens toe behoren. Het uitgangspunt van het werk is de titel zelf, ontleend aan een recente song van het Franse rapduo PNL. In Mowgli gaat het ook om de herwinning van de wildheid waarmee het lichaam van jongeren met een migratieachtergrond wordt behandeld. Mowgli is een wilde ervaring vol doorleefde en gefantaseerde verhalen die de thema’s van chosen family, melancholie en stadslegendes doorkruisen.

“Wij hebben een mythologie nodig als bron voor artistieke schepping. Een waarin de mythen op ons lijken, wij die nergens vandaan komen, nergens wonen en nergens toe behoren.”

Nu werk ik aan een nieuw project, Natural Drama, dat ik in december van dit jaar zal afwerken. Het werk stelt het begrip ‘natuur’ in vraag en de impact ervan op identiteit en het lichaam. Natural Drama wordt een soort futuristische mythologie die haar wortels zoekt in de bewaarde, (on)zichtbare en gewiste dansgeschiedenissen.

In mijn werken wil ik een ruimte creëren die verder gaat dan de opgelegde binaire normen: een plaats waar men echt kan leven. Door de binaire constructie lijken we gedwongen voor het ene of het andere te kiezen. Zovelen vinden hun plaats dan ook niet tussen de twee normatieve binaire polen. Ik bedoel niet dat binariteit niet bestaat – die bestaat wel degelijk, net zoals overheersing – maar een goed begrip van de plaats die we innemen kan ons helpen om van daaruit actie te ondernemen en iets te veranderen. Mijn standpunt is ontegensprekelijk politiek. Ik wil tonen wat onzichtbaar wordt gemaakt in een politiek die uitgaat van binaire tegenstellingen, waarin de twee uitersten het voorwerp zijn van massale propaganda. Ik wil hybriditeit en incoherentie voor het voetlicht brengen.

Om mijn bedenkingen af te ronden deel ik graag een citaat van Reza Abdoh, wiens werk en leven mijn onderzoek bij de creatie van Mowgli hebben verrijkt. Hij zegt, ergens in die tussenstaat tussen absolute breekbaarheid en kracht, met een geruststellende maar indringende blik, in een documentaire van Adam Soch over zijn leven en werk:

As long as there is comfort

There is less reason to get off your butt

And raise your voice 

Take up arms and hit the street 

Fulfill your desire to be counted 

to take your destiny into your hand to create a model that works for you 

Not to follow a political or social model that doesn’t serve you

Doesn’t have anything to do with your life

 

Met dank aan Sandrine Barrasso.

1Uranus is een verwijzing naar het werk van Paul B. Préciado, Un appartement sur Uranus, en naar het lied ‘Uranus’ van het Franse rapduo PNL.

JE LEEST ONZE ARTIKELS GRATIS OMDAT WE GELOVEN IN VRIJE, KWALITATIEVE, INCLUSIEVE KUNSTKRITIEK. ALS WE DAT WILLEN BLIJVEN BIEDEN IN DE TOEKOMST, HEBBEN WE OOK JOUW STEUN NODIG! Steun Etcetera.

essay
Leestijd 6 — 9 minuten

#164

01.06.2021

31.08.2021

Sorour Darabi

Sorour Darabi is een autodidactische Iraanse kunstenaar die in Parijs woont en werkt. Hen is actief in Iran en maakt deel uit van de ondergrondse organisatie ICCD, waarvan het festival Untimely (Teheran) hun werk presenteerde voor hun vertrek naar Frankrijk. Tijdens hun studie aan het CCN de Montpellier creëerde hen de solo Subject to Change, een voorstelling die de transformatie met betrekking tot de tijd en het samenleven met een omgeving in vraag stelt. In 2016 creëerde hen Farci.e, en in 2018 Savušun voor het festival Montpellier Danse. Momenteel werkt hen aan twee solo’s: Mowgli en Natural Drama.

NIEUWSBRIEF

Elke dag geven wij het beste van onszelf voor steengoede podiumkunstkritiek.

Wil jij die rechtstreeks in je mailbox ontvangen? Schrijf je nu in voor onze nieuwsbrief!