The Interrogation © Michiel Devijver

Leestijd 6 — 9 minuten

Metamorfoses van een sterauteur

The Interrogation – Milo Rau & Edouard Louis

Eindelijk. Na een vertwijfeld proces staat de (definitieve) versie van The Interrogation met zelfvertrouwen op de planken. Het is een samenwerking tussen NTGent-regisseur Milo Rau en Edouard Louis, de Franse schrijver die met met zijn scherpe autobiografische boeken doet nadenken over de intersecties tussen seksualiteit en klassenongelijkheid. De Gentse acteur Arne De Tremerie speelt Louis, wat resulteert in een boeiend intermediaal samenspel tussen l’écrivain et son double.

Arne De Tremerie speelt Edouard Louis: hun achternamen rijmen, hun postuur en mimiek zijn vergelijkbaar. Maar De Tremerie is niet zomaar een stand-in voor Louis, de posterboy van de jonge, geëngageerde Franse literatuur. Met een indrukwekkende soepelheid geeft hij gestalte aan de vele facetten van de schrijver, in wiens oeuvre metamorfoses een belangrijk motief vormen. The Interrogation is een vertwijfelde, en toch coherente monoloog over theater, vanuit het standpunt van een schrijver die het acteren is ontgroeid.

De voorstelling speelt vanaf januari 2023 in het Gentse stadstheater, en was daarom onderdeel van de recente seizoenspresentatie van NTGent. Die avond werd ingeluid door speeches van Milo Rau en NTGent-makers Miet Warlop, Chokri Ben Chikha, Jesse Vandamme, Lara Staal en Luanda Casella. Arne De Tremerie zat tijdens de speeches al op scène, op ‘zijn’ stoel, in dezelfde kleren als tijdens de voorstelling. De voor Rau kenmerkende vertroebeling tussen hyperconcrete realiteit en ambigue fictie werd dankzij deze ingreep direct geïntroduceerd. The Interrogation blijkt niettemin veel rafeliger en bescheidener dan eerder werk van Rau.

‘Cher Milo’

‘Cher Milo.’ Iedereen, ook De Tremerie, heeft de scène verlaten. De stem van Edouard Louis weerklinkt in de sobere ruimte, waar voorlopig enkel nog een stoel staat. Hij richt zich tot Milo Rau in een mail. De openingszinnen geven al veel informatie mee: ‘je suis désolé́ d’avoir pris autant de temps pour te répondre, mais il fallait que je réfléchisse’ (‘het spijt me dat ik zoveel tijd nodig had om te antwoorden, maar ik moest nadenken’). Rau stelde een vraag en Louis moest daar lang over nadenken. Door het stuk te laten aanvangen met deze mail wordt duidelijk gemaakt dat ook de regisseur — dat overigens de aanzet gaf voor de samenwerking — een personage is in The Interrogation.  De stem van Louis weerklinkt in de sobere ruimte, waar voorlopig enkel een stoel staat. 

De Tremerie keert tijdens het voorlezen van de mail terug op scène. Rugzak klungelig op de rug, losse outfit. De acteur draagt een witte sweater boven een onopvallende broek en grijze, afgedragen New Balances. Hij zal 65 minuten lang ‘alleen’ zijn op scène — afgezonderd van de cameo’s van de ‘echte’ Edouard Louis. De stijl van Rau schemert door in het gebruik van video’s. Daarvan zijn de meesten op voorhand gemaakt; die van De Tremerie zijn simultaan gefilmd vanop het podium, en worden geprojecteerd op een groot vlak boven de scène. De intermedialiteit van het stuk schuilt dus niet enkel in de wisselwerking tussen literatuur en theater. Ook het gebruik van video, met verschillende temporaliteiten (simultaan of reeds gefilmd), draagt bij aan het intermediale karakter.  

In de prille dagen van de samenwerking tussen Milo Rau en Edouard Louis was het dus de bedoeling dat Louis zichzelf ging spelen. Acteren was altijd al een dagdagelijkse basisconditie van Louis; theater bleek zelfs de voornaamste springplank voor zijn emancipatie. In The Interrogation wordt dat a priori acteren meermaals vernoemd. ‘Ik denk dat ik als acteur geboren ben, ondanks mezelf.’ Want, gaat De Tremmerie verder, Edouard Louis is gay en groeide op in een milieu vol homohaat. Hij moest zich uit zelfbescherming dus voortdurend anders voordoen doen dan hij was. Op de theaterschool in Amiens verving hij gestaag het continue acteren in het dagdagelijkse leven door het ‘echte’ theater spelen.

En geleidelijk aan verving hij ook zichzelf: Eddy Bellegueule, zijn geboortenaam, werd Edouard Louis — die metamorfose staat centraal in zijn debuutroman En finir avec Eddy Bellegueule (2014). De socio-economische precariteit van Hallencourt, zijn geboortedorp werd, na Amiens, ingeruild voor het mondaine Parijs. Jaren later en een paar bestsellers verder, vraagt theaterregisseur Thomas Ostermeier hem om zichzelf te spelen in een adaptatie van Qui a tué mon père (2018). Louis koesterde lang acteerambities maar doorheen het repetitieproces beseft hij steeds meer dat het acteursleven niet de eindmeet is die hij ervan had gemaakt. Vandaar de mail aan Milo. Vandaar Arne en niet Edouard. 

In de video’s zit Edouard Louis, net als De Tremerie, op een stoel in een decorloze ruimte, met een witte sweater. Tijdens een scène die verbeeldt hoe Louis zich voorbereidde op een theaterschool-auditie, spelen de twee ‘samen’. De echte Louis — op het scherm — is de tegenspeler van Louis, het personage — live gespeeld door De Tremerie. De interactie zorg voor een boeiende frictie tussen een reëel lichaam dat we horen ademen en virtuele aanwezigheid; tussen de speler en de figuur die hij vertolkt; tussen het fragiele nu van de theatrale ervaring en het abstracte toen van de video. De interactie toont ook de ondankbaarheid van De Tremerie’s rol: met zijn loutere aanwezigheid drukt hij de gefaalde acteerdroom van Edouard Louis uit. 

Weerkaatsing

Onderhuids voelen we de — misschien wel grootste — ambiguïteit van het levensverhaal van Edouard Louis. Heeft dat niet een hyperindividualistisch, ja zelfs neoliberaal tintje, nu Louis is uitgegroeid tot een man man met marktwaarde? De frictie wordt subtiel zichtbaar door de trui die De Tremerie draagt: een hagelwitte sweater van Sandro Paris, een peperduur merk van high fashion streetwear. Het logo — glanzende, geborduurde, hoekige letters — komt prominent in beeld wanneer de camerabeelden van De Tremerie vergroot worden geprojecteerd. Staat deluxe streetwear voor sociale mobiliteit of gentrificatie? Waarom is ‘Edouard Louis, de bestseller-auteur’ meer waard dan ‘Eddy Bellegueule, de onzekere jongen’? Hoe absurd is het dat twee geborduurde woordjes de prijs van een saaie sweater opdrijven? 

The Interrogation bekijkt het oeuvre van Louis door een kaleidoscoop. De schrijver wordt ontdubbeld; vragen kaatsen heen en weer tussen l’écrivain et son double, de regisseur en het publiek. In de schakering van acteerstijlen schuilt een reflectie over theatrale codes. Omdat De Tremerie hetzelfde personage speelt had hij gerust een eenduidiger karakter kunnen neerzetten. In plaats daarvan schakelt hij tussen achteloze, nonchalante houdingen, arrogante regie-aanwijzingen en hypertheatrale playback-imitaties van Céline Dion en Jessye Norman.

De kaleidoscoop weerkaatst bovendien in de zaal: De Tremerie richt zich met vragen geregeld tot het publiek. De vragen zijn meestal te oppervlakkig om voor gelaagde frictie te zorgen. Een zin zoals ‘zijn jullie verlegen?’ is bijvoorbeeld niet erg spannend — iedereen is immers weleens timide. Maar er schuilen ook meer prikkelende vondsten in de theatertekst, zoals: ‘Houden jullie ervan om over zichzelf te praten? Vinden jullie het leuk om dezelfde verhaaltjes telkens te herhalen? Denken jullie dat de herhaling iets te maken heeft met de waarheid?’ Dit zijn vragen die ambivalente interpretaties mogelijk maken.

L’interrogation?

Het linguïstische veld van het stuk omvat zowel het gestileerde, afgewogen Frans van Louis, het Nederlands van De Tremmerie dat soms een Gents accent laat weerklinken, als de Engelse boventiteling die prominent het scènebeeld siert. Ondanks de veelheid aan metatheatrale reflecties in de monoloog wordt er geen enkele keer gereflecteerd over die vertaalslag naar het Nederlands. Het had nochtans gekund: vanuit conservatieve Franse hoek wordt de Franse taal immers hartstochtelijk verdedigd, wat geregeld wordt ingebed in een nationalistisch discours. Niet per se de politieke kleur van Edouard Louis dus.

Ook de beweeglijkheid van zijn Frans wordt opgerakeld in de voorstelling — maar dan in het Nederlands uitgesproken door De Tremerie: ‘ik leerde mezelf ook een andere stem aan, om het noordelijke accent uit mijn kindertijd te wissen’. Waarom dus het Nederlands? Misschien omdat de acteur zich voor een stuk kan emanciperen ten opzichte van de schrijver door de voorstelling in zijn ‘eigen stem’ te spelen? Wanneer De Tremmerie zegt ‘Goedenavond. Mijn naam is Edouard Louis. Ik ben schrijver. Ik woon in Parijs’, fungeert het Nederlands als de breuklijn tussen l’écrivain et son double.

Sobere sneeuwbui

De tekst is heel helder, soms zelf iets te veel, waardoor sommige uitspraken clichématig aanvoelen. De poëtische kracht van de voorstelling schuilt dus niet zozeer in de tekst, maar in kleine, suggestieve audiovisuele ingrepen. Wanneer De Tremerie vertelt over het pestgedrag waar Louis mee te maken kreeg op de lagere school, weerklinkt bijvoorbeeld het geluid van piepende gympen in de verte. Het is geluid dat contouren schetst in de sobere ruimte: het lage volume suggereert immers afstand ten opzichte van de geluidsbron (de groep sportende medeleerlingen). De suggestieve potentialiteit van unheimliche speelplaats-geluiden hebben de makers hier slim ingezet.

Gedurende de speeches voorafgaand aan de voorstelling, dwarrelde af en toe een wit vlokje naar beneden. Even leek het alsof het plafond afschilferde — wat een gênante timing zou zijn geweest, zo tijdens de officiële presentatie van een nieuw seizoen. Maar de vlokjes waren geen schilfers plafond. In één van de laatste scènes van The Interrogation richt De Tremerie zich tot Rau. Hij vraagt of ze ‘die weerseffecten’ nog gingen doen, eist dan sneeuw. Felle spots belichten de plek waarin hij staat en duizenden witte vlokjes vallen naar beneden. De scène ontleent zijn poëzie aan het absurde, magische karakter van De Tremeries eis: hij wil sneeuw, hij krijgt een witte spot en dwarrelende vlokken. Het is een sobere sneeuwbui, maar de verstilling van de scène, de speelse, bijna naïeve uitdrukkingen van de acteur maken dit stukje gewoon, mooi. Luanda Casella had een uur daarvoor nog gezegd dat wij — de moderne mens in een verwerpelijke wereld — hunkeren naar schoonheid. En dat kregen we.

The Interrogation is een voorstelling waar niet alles in vraag wordt gesteld: zo wordt de ‘grootste’ ambiguïteit in het oeuvre van Louis niet expliciet opgerakeld. Maar het is vooral een kwetsbare voorstelling, mede omwille van de expliciete aanwezigheid van de emoties van Edouard Louis. Het maakproces werd voor hem een loslaatproces, en zo ook een wrange mijlpaal in zijn acteerdroom. In het intermediale samenspel met een virtuele Edouard Louis toont De Tremerie dat hij zelfs een ondankbare rol met aanzienlijk speelplezier kan vertolken. Misschien vindt (het personage) Edouard het wel degelijk heel fijn om over zichzelf te praten en telkens hetzelfde verhaal te vertellen. Maar mij stoort het niet — ik hoor hem graag praten.

JE LEEST ONZE ARTIKELS GRATIS OMDAT WE GELOVEN IN VRIJE, KWALITATIEVE, INCLUSIEVE KUNSTKRITIEK. ALS WE DAT WILLEN BLIJVEN BIEDEN IN DE TOEKOMST, HEBBEN WE OOK JOUW STEUN NODIG! Steun Etcetera.

recensie
Leestijd 6 — 9 minuten

#168

15.05.2022

14.09.2022

Sixtine Bérard

Sixtine Bérard studeert straks af als theaterwetenschapper aan de Universiteit Gent. Ze schrijft poëzie, proza en essays en gaat deze zomer op schrijfresidentie met DeBuren.

NIEUWSBRIEF

Elke dag geven wij het beste van onszelf voor steengoede podiumkunstkritiek.

Wil jij die rechtstreeks in je mailbox ontvangen? Schrijf je nu in voor onze nieuwsbrief!