Een vierkoppige liveband achter een glittergordijn, een sofa in de vorm van een zilveren pump, rondrijdende podiumelementen en een springerige presentatrice: dit is Footsteps, een televisieshow die met live publiek wordt opgenomen. ‘Welkom’, zegt een man tegen het publiek in Monty, dat al een tijdje zit te kijken naar af en aan lopende techniekers die decorstukken installeren en verplaatsen. ‘We hebben jullie nodig.’ De man maant ons aan om ‘spontaan’ te applaudisseren. Meteen worden we expliciet gewezen op de geënsceneerde meta-context waarin we zitten.

‘Ik noem je Leo’

Op het podium staat de onbekende, wat introverte Vlaming Lennert (Lennert De Vroey), die ons meeneemt op ‘een trip down memory lane’ naar het Italië van de jaren tachtig, aldus een luid taterende presentatrice (Adele Raes). Footsteps blijkt een talentenjacht voor coverbands, en Lennert – ‘ik noem je Leo, dat klinkt Italiaanser’ – zal de in vergetelheid geraakte cultzangeres Laura belichamen. In een outfit met subtiele franjes zingt hij een liedje in relatief oké klinkend Italiaans, Nederlands boventiteld. Tributeband Loro (‘dat is de derde persoon meervoud in het Italiaans’, legt Leo enthousiast uit) zorgt voor de muzikale omkadering. Het is een aanstekelijk, ogenschijnlijk onbenullig liedje met een subtiele italodisco vibe. Ik denk of voel er weinig bij, maar dat is best ontspannend. (Kijken mensen daarom naar televisieshows? Zoals ik Netflix opzet wanneer ik mijn verstand op nul wil zetten?) 

Deze luchtige persiflage op de oppervlakkige kitsch van de televisietalentenjacht ontlokt het publiek regelmatig oprecht gelach, bijvoorbeeld tijdens de geprojecteerde videofragmenten van twee handen die samen kaas schaven en pizzadeeg rollen (een hilarische culinaire variant op de iconische pottenbakscène uit Ghost). Het contrast tussen de doodgewone Leo – binnenlandjournalist voor een krant – en de rondstuiterende presentatrice doen me ook luidop lachen. Aan een ijltempo vuurt zij dwingende vragen af op Leo, waarbij er weinig ruimte is voor zijn beleefde, nuchtere antwoorden genre ‘dat klopt’. Leo wordt gereduceerd tot een nuttig decorstuk dat praat en zingt, het personage van de deelnemer binnen een hypergeformatteerde show, en hij kan er weinig tegenin brengen. Is dat wat een publiek stiekem wil: een frictieloze, voorspelbare show die voorbijgaat aan inhoud? En (hoe) valt dat te rijmen met de verwachtingen van een theaterpubliek?  

Waarom Laura? 

Terecht stelt muzikant Nicolas (‘Ik noem je Nicola, dat klinkt Italiaanser’, toetert de presentatrice) de vraag die hij elke aflevering aan elke coverzanger vraagt: waarom juist die muziek? Waarom Laura? 

We weten ondertussen dat Leo’s ouders fan waren van Laura, dus zijn fascinatie voor haar muziek kan als jeugdnostalgie worden opgevat. Toch is er meer aan de hand. Het bevreemdende, verrassende optreden van Leo-als-Laura overstijgt het doorsnee entertainment. Onzinnig klinkende liedjestitels bezingen meer dan de liefde, een markt of het oer-Italiaanse ontbijt ‘Cornetto e caffè’. De songteksten van Laura blijken onverwacht poëtisch, grappig, maatschappijkritisch en politiek. Het lied over de markt mijmert over vergankelijkheid, en in een ander nummer vertolkt Leo Laura’s woede over het westerse imperialisme en superioriteitsgevoel, begeleid door een gierende gitaar. Dit is de muziek die Laura echt wou maken, zegt Leo tegen de presentatrice die vrijpostig in zijn armen is gesprongen. Een poging om haar publiek te vergroten en geaccepteerd te worden door de zogenaamde ‘high culture’, repliceert de presentatrice. 

“Het bevreemdende, verrassende optreden van Leo-als-Laura overstijgt het doorsnee entertainment.”

Voor wie maak je kunst, en wat zijn daarvan de consequenties? Dat is de vraag die schuilgaat achter het glittergordijn. Het is de vraag die kunstenaars en kunstorganisaties zich stellen terwijl ze strategisch uitgekiende subsidiedossiers schrijven in de hoop hun artistieke plannen te kunnen realiseren. ‘Sms Loro naar 3333’, vraagt de boventiteling op het podium herhaaldelijk en opdringerig. Wie en wat wil het publiek (en wat is dat, hét publiek?)? Massa-entertainment? Authenticiteit? Integriteit? 

Het lijkt erop dat ik niet de enige ben in de zaal die de muziek van Leo, Loro en Laura wel kan smaken. Bovendien is Leo ontwapenend en heeft zijn aanvankelijk ongemakkelijke verschijning in de televisieshow een zekere authenticiteit, ook al wordt die gespeeld door Lennert De Vroey. Het zorgt voor een relevante meta-laag in een voorstelling die het contrast tussen authenticiteit en publiekssucces uitspeelt. 

Viaggio in Italia

Minder interessant zijn de geprojecteerde clips van Leo die in Italië op zoek gaat naar Laura en daar vooral opzichtig symbolisch zichzelf lijkt te tegen te komen, want ze zijn even nietszeggend als de video’s die ze persifleren. Ik ben ook even het noorden kwijt wanneer er een bewust slecht gedubde, grappig bedoelde scène uit Rossellini’s film Viaggio in Italia wordt getoond. Wie de film zag, kan ongetwijfeld een thematische link leggen met de voorstelling, maar toch voelt dit als een gimmick. Niet enkel de videoprojecties ogen vaak te vrijblijvend. Net zoals het publiek van Footsteps kan je de vraag stellen aan de theatermakers: waarom Loro, waarom Laura? Is de inzet voor het maken van deze voorstelling even vaag als de drijfveren van Leo? Zijn die drijfveren puur opportunistisch? 

© Koen Broos

© Koen Broos

© Koen Broos

© Koen Broos

© Koen Broos

Dan volgt er een ogenschijnlijk banale, maar beklijvende scène waarin Leo een lift krijgt van een onbekende Italiaanse. Een paar houten planken en twee lampen evoceren een rudimentaire auto – even nep als het decor van een spelshow, maar humoristisch omdat de auto niet eens pretendeert om echt over te komen. Adele Raes transformeert van irritante presentatrice tot warme, no-nonsense, vloeiend Italiaanssprekende vrouw die een reiziger uitnodigt voor een maaltijd. Onder het stemmige licht van een keukenlamp legt ze Leo uit hoe hij een authentiek streekgerecht bereidt met groenten, vlees en tortellini. De serene sfeer, het kalme, zangerige Italiaans van Raes – haast een parlando lied – en de intieme conversatie die als bij een wonder tussen totale vreemden kan ontstaan, voelen als een warm bad waarin ik uren zou kunnen vertoeven. Nochtans is er niets bijzonders aan het gesprek tussen Leo en de vrouw, die uiteraard Laura blijkt te zijn. 

Weet Leo dat? Yep. En hij weet dat Laura dat weet. Hij vertelt over Footsteps, en vraagt uiteindelijk Laura’s toestemming om haar te spelen. ‘Die heb je niet nodig’, zegt ze mysterieus. Omdat deze prachtige scène een fantasie is? Omdat Laura niet bestaat en Leo haar muziek zelf heeft geschreven – die dus eigenlijk van de hand van de makers is? (Songteksten zoals ‘als jij niet bestond, dan vond ik je uit’, lijken daarop te wijzen.) Of omdat Laura begrijpt dat Leo sowieso zal doen wat hij moet doen om de talentwedstrijd te winnen?  

Wat staat er op het spel? 

De voorstelling eindigt waar ze begon: opnieuw en opnieuw kondigt een publieksopwarmer televisieshows aan waarin Leo opduikt. Hij is ondertussen een beroemdheid met nummers in de stijl van Laura – je zou kunnen zeggen dat hij Laura is geworden. Zijn motivatie voor zijn faam wordt uitgelegd aan de hand van een jongensdroom: maatschappijkritiek brengen voor een zo groot mogelijk publiek. Erg lovenswaardig, maar een wat brave uitleg voor Leo’s obsessie voor Laura. Een grotere vraag blijft onbeantwoord: wat staat er op het spel voor de makers? De vraag naar authenticiteit versus integriteit die doorheen de voorstelling schemert, lijkt daarbij cruciaal. Welk doel rechtvaardigt welke middelen? Heb je het recht om het leven of werk van iemand anders te gebruiken voor je eigen succes of for the greater good? Kunnen oprechte intenties omslaan in narcisme? Wat als je je obsessie wordt? 

“Heb je het recht om het leven of werk van iemand anders te gebruiken voor je eigen succes of for the greater good?”

Stel dat er tijdens de voorstelling een vraag mag gesteld worden door het publiek. Laat ons zeggen dat een overijverige kunstcritica haar hand opsteekt. Laat ons zeggen dat ze Natalia heet (dat klinkt Italiaanser). Stel dat ze vraagt waarom Loro Laura speelt. Waarom die half kritisch-half grappig bedoelde persiflage op vrijdagavondtelevisie? Dan denk ik dat de makers met een lied zouden antwoorden. Natalia zou er het zwijgen toe doen. Ontroerd zou ze luisteren, zonder helemaal te begrijpen waarom ze geraakt wordt door de pretentieloze poëzie van een aanstekelijk deuntje. Misschien zou ze onbewust aanvoelen dat het lied een verlangen vertolkt dat zij deelt: het verlangen om op te gaan in iets groters dan zijzelf. 

Loro speelt Laura is nog te zien in seizoen 24-25. Klik hier voor de speeldata.