Béjart heeft vooral gewed op deze dubbelzinnigheid. Hij heeft resoluut voor een Japans traditioneel decor gekozen (dat nochtans afwijkt van het conventionele No-decor), maar laat zijn acteurs de Japanse speelstijl niet imiteren. Een paar scènes zijn slechts echo’s van de aloude traditie. Béjart opent zijn voorstelling meteen verbluffend stukje militaire drill, omdat de No-spelen oorspronkelijk door de militaire kaste werden opgevoerd, en Mishima zelf een fascistische ideologie aankleefde. Bij het Japans toneel worden alle rollen door mannen gespeeld, en ook op dit gegeven gaat Béjart verder denken. Zijn mannelijke acteurs spelen vrouwenrollen, maar daar waar de Japanse acteur uitmunt als onherkenbare travestie, laat Béjart over de sexuele identiteit van zijn acteurs geen twijfel bestaan. Zo ontstaat er een constante spanning tussen personage en acteur. De vrouwenfiguren worden vervreemd getoond, zodat Béjart hier helemaal in de geest van Brecht werkt. Hij heeft wel één actrice ingehuurd, en dat is dan niemand minder dan Natasha Parry, de echtgenote van Peter Brook. Meer blijkt er over haar niet te zeggen, want ze vertolkt haar rol erg zwak. Wanneer zij de teksten van Mishima spreekt, gaat alle spanning eruit. De mannen, daarentegen, creëren fascinerende vrouwenpersonages. Er is een schitterende oude vrouw te zien, of een koele, angstaanjagende zwarte dame.

Béjart heeft ook gebruik gemaakt van verschillende theaterdisciplines. Er zijn momenten waarop de acteurs moeten dansen. Het merkwaardige hierbij is dat Béjart gebaren bedacht heeft, die door deze ongetrainde lichamen volledig waar gemaakt kunnen worden. Hierin zie ik een bewijs van de juiste visie van de choreograaf, die hier een overtuigend resultaat verkrijgt omdat hij zich op de gepaste manier weet te beperken. Verder gebruikt Béjart ook citaten uit de circuswereld, en dat precies in een tekst waar het gaat om versmade liefde. De combinatie van tekst en gebaar is ook hier met meesterlijke hand gevoerd.

Ook op de tekstzegging heeft Béjart voortreffelijk gewerkt: hij heeft een zeer snel ritme opgelegd, waarbij de tekst op een zeer effen toon wordt gedebiteerd. Hiermee bereikt hij een breuk met de hele Franse theatertraditie. Deze gewilde soberheid, die tot een zekere afstandelijkheid lijdt, gaat op de lange duur een muzikale kwaliteit krijgen, waarbij de paar emotionele accenten des te sterker uitkomen.

Dat alles levert, wat mij betreft, een erg boeiende toneelavond op. Er zijn wel een paar schoonheidsfouten : zo zou de vertoning sterker geweest zijn, als Béjart één van de teksten achterwege had gelaten. Maar verder ben ik sterk onder de indruk gekomen van de tekstgevoeligheid van deze choreograaf. Béjart, die mij als bedenker van dansspektakels minder en minder boeit, reveleert zich hier als groot theaterregisseur. Ik kijk met spanning uit naar nieuw werk van hem.

Cinq No Modernes

auteur: Yukio Mishima;

vertaling Marguerite Yourcenar;

regie: Maurice Béjart;

decor en kostuums: Nuno Corte-Réal;

licht: Geneviève Soubirou;

spelers: Pietro Pizzuti, John Dobrynine, Natasha Parry, Sam Karmann, Olivier Perriguey, Cyrille Bosc, Michel Carean, Philippe Caroit, e.a.