De Congolese danseres en choreografe Jolie Ngemi is al een tijdje bezig om de dans, performance en populaire cultuur van Kinshasa wereldberoemd te maken. Haar basis ligt in de dans- en hiphopwereld van Kinshasa, al volgde ze ook les aan P.A.R.T.S. en heeft ze samengewerkt met Europese choreografen zoals Boris Charmatz. Met het internationale Bosangani Festival (bosangani betekent ontmoeting in Lingala) geeft ze mee een plaats aan dans in Kinshasa en gaat ze samenwerkingen aan in Europa. Mbok’Elengi ligt in het verlengde van deze projecten en is een volgende stap in haar verlangen om Kinshasa op het podium te zetten. De titel komt van een samensmelting tussen Mboka (land, plaats) en Elengi (extase, vreugde), een uitdrukking die door de jeugd in Kinshasa wordt gebruikt om over de Democratische Republiek Congo te praten. Naast het uitdrukken van die vreugde maakt de voorstelling ook plaats voor de moeilijke kanten van het leven daar.

Een mix van dansen op afrobeat

Voor Mbok’Elengi begint, wordt het publiek eerst naar de achterkant van het podium geleid om door het scènebeeld te stappen. Te midden van opgehangen, rechte doeken in zachte kleuren staan vier performers. Eén performer (Jolie Ngemi zelf) wandelt traag op een loopband, een ander loopt doelloos rond in een pak gemaakt uit glanzende papiertjes, een derde staat bij een kleine barbecue. Als laatste, voor je kan zoeken waar je zetelnummer is, ontmoet je een man die voor zich uitstaart achter een doek met een soort verkoopbord. Intussen speelt een drukke soundscape met verkeersgeluid en stemmen die onverstaanbaar door elkaar praten. Sommige toeschouwers kijken geïnteresseerd, sommige nemen foto’s (wat eigenlijk niet mag), sommige zoeken vooral waar hun stoel is. Het podium lijkt chaotisch bevolkt te zijn, een ontdubbeling van de soundscape. Wanneer iedereen zijn plaats heeft gevonden, begint de voorstelling met een aanstekelijke beat.

“Mbok’Elengi lijkt een gek familiefeest waarvoor je toevallig bent uitgenodigd, waar je niemand kent en alles maar laat gebeuren.”

Op de bijna repetitieve muziek volgen verschillende solo’s elkaar op. Vanuit de stilstand van het beginbeeld komt elke danser tot leven. De choreografie haalt inspiratie uit verschillende Congolese dansen en muziekstijlen. Herkenbaar, aangezien de dansstijlen uit veel populaire hiphop- en rapvideo’s hun oorsprong hebben in Afrikaanse dansen. De energie van Mbok’Elengi werkt sterk en neemt je mee, maar niet alles is altijd even leesbaar. Terwijl het moeilijk is om niet lichtjes mee te bewegen met de beats, begrijp je niet per se waarom die ene danser nu een koelkast-kostuum draagt, wat de barbecue betekende (en waarom maar twee toeschouwers een worstje kregen) en waar is die loopband ineens naar toe? De voorstelling heeft ook geen strakke scènes, maar bestaat uit choreografieën en muziekcomposities die elkaar overlappen. De solo’s evolueren naar groepsscènes en weer terug. Dan valt de dans uiteen en lijken de performers vooral rumoerig met elkaar in interactie te gaan. Het lijkt een gek familiefeest waarvoor je toevallig bent uitgenodigd, waar je niemand kent en alles maar laat gebeuren. 

Van dag naar donkere nacht 

Iets later zorgt een donkerder licht voor een nachtelijke discotheeksfeer die ineens veel seksueler wordt wanneer het zachte grinden plaatsmaakt voor suggestieve bewegingen. Er volgt een abstracte choreografie, die uit Jolie Ngemi’s P.A.R.T.S.-achtergrond lijkt te stammen: vloerwerk en scènes rond vallen en uitputting. Zij het begeleid door afrobeat, wat voor een interessant contrast zorgt met de context waarbinnen je dergelijke choreografieën meestal ziet. De extase evolueert uiteindelijk naar intense vermoeidheid, waarna Ngemi op haar buik gaat liggen met een microfoon. Ze praat over Kinshasa, over het paradijselijke gevoel van vreugde, maar ook over de moeilijkheden van een land dat lijdt onder de ontginning van diamant, kobalt en koper. Ondanks de rijkdom aan grondstoffen haalt de Democratische Republiek Congo zelf geen groot voordeel uit die rijkdom en heerst er grote armoede onder de bevolking.

© Arnaud Beelen

Na de abstractie van de voorgaande scènes legt deze monoloog ineens helder uit waar Mbok’Elengi en veel van Ngemi’s werk vandaan komt. Na haar tekst volgt het enige moment in de voorstelling waarbij het volledig stil is, alsof ze wil dat je dit echt laat doordringen. Het voelt te direct, alsof de fysieke elementen van de voorstelling niet al heel veel vertellen. In een ritmische groepschoreografie en in tableaus van uitputting en geweld krijgt de donkere kant van de DRC vorm. Nu zijn de bewegingen narratiever, repetitiever. Er wordt samen gezongen in een typisch voorzanger-koorpatroon, de performers stampen de tribune op waardoor de zitjes beginnen te trillen. De energie bouwt opnieuw op.

© Arnaud Beelen

Op het moment dat de groep enthousiast naar een TikTok-video kijkt van een Congolese man die trots vertelt over de cultuur, sport en kunst in Congo, krijg je als toeschouwer een intieme blik op wat zich misschien in een huiskamer afspeelt. De performers zingen mee en praten door elkaar in het licht van het filmpje. Het publiek krijgt ook een reeks namen over zich heen zoals Martin Bakole (een bokser) en Didi Stone (een zangeres). De namen komen te snel om door te dringen, zeker als witte Belg die geen namen herkent. De vreugdevolle interactie tussen performers en video toont echter ook hoeveel er nog te leren valt over Kinshasa. De eindscène draagt deze trots en vreugde met zich mee. Waar de performers hiervoor in praktische outfits dansten, dragen ze nu kleurrijke kledij in moderne stijl. Ze nodigen toeschouwers uit om op het podium te komen en mee te dansen en feesten, iets waar het publiek enthousiast op ingaat. 

Hoe breng je een stad op het podium? En zeker een stad waarover een groot deel van het (witte) publiek niets weet, behalve dan via de verhalen over de verwoestende realiteit van kolonisatie en kapitalisme? Mbok’Elengi wil veel tonen over Kinshasa en de DRC. Dat dreigt soms te veel te worden, het maakt de voorstelling bij momenten overweldigend en ondoorgrondelijk. Maar Mbok’Elengi nodigt de toeschouwer ook uit om te voelen wat zo’n stad met een mens doet. En dat met vijf dansers die nooit lijken op te geven.

© Arnaud Beelen