Laatste Nachtmerrie opent met een korte uitleg en aankondiging. Van Dolron staat vlak voor het publiek, nog na te denken over de beste manier om de situatie aan te pakken. ‘Het wordt heel moeilijk en ingewikkeld. Ik wil het namelijk over politiek hebben, dat blijkt nog best lastig.’ De voorstelling draait om het begrijpen en doorgronden van ‘nobele’ leugens, en van de neoconservatieve gedachtes die erachter schuilgaan. Nobele leugens om de mensen opnieuw ergens in te laten geloven, wat moeten wij daar als betrokken burgers van denken? En kunnen wij er überhaupt over oordelen?

Hoewel het lijkt alsof van Dolron erop uit is om de absolute waarheid op tafel te krijgen, creëert ze vooral een stroom aan tegenstrijdigheden, fragmentarische anekdotes en persoonlijke verhalen. De hele voorstelling door breekt ze iedere opbouw stelselmatig af. Dit doet ze door haar medespelers Dion Vincken en Wouter de Jong te wijzen op hun gedrag of door kritisch over zichzelf en de wereld om haar heen te reflecteren.

De fragmenten volgen elkaar in razendsnel tempo op. Of het nu gaat over de Nederlandse premier Balkenende, de Postbankreclame met Jan Mulder of de verhouding tussen de VS en Nederland: als een opgejaagd dier springt van Dolron van de ene in de andere situatie. Het is alsof ze op de hielen wordt gezeten door stroperige, lome gedachtes en er alles aan doet om daar niet in weg te zinken.

Het idee voor Laatste Nachtmerrie is ontstaan naar aanleiding van de controversiële documentairereeks The Power of Nightmares (2004) van de Britse documentairemaker Adam Curtis. Daarin analyseert Curtis waarom politici bewust leugens de wereld in helpen. Nobele leugens, zoals ze het zelf noemen. Een van 0de bedenkers van dergelijke nobele leugens, en tevens een centrale persoon in de voorstelling, is de Duitse politiek filosoof Leo Strauss (1899-1973). Strauss wordt vaak gezien als een van de inspiratiebronnen van de neoconservatieve beweging, die sinds de jaren zeventig belangrijk is in de Amerikaanse politiek. Zelf hield hij zich echter niet bezig met praktische politiek: hij concentreerde zich volledig op het schrijven. Van Dolron introduceert bij het publiek een aantal algemene denkbeelden en gedachtes van Strauss, die ze vervolgens reduceert tot subjectieve gesprekken met de toeschouwers, haar medespelers en Strauss zelf.

Na Lieg ik soms? (2006) en Walden Revisited (2007) is Laatste Nachtmerrie de derde en laatste voorstelling in van Dolrons serie Stand-up Philosophy. Die zelfverzonnen titel is een knipoog naar stand-upcomedy. Van Dolron in een interview met iemand van het Jonge Harten Festival: ‘Ik maak theater zonder personages. Acteurs staan als zichzelf op toneel en geven hun visie op de wereld. Daardoor vraagt men zich vaak af of ik wel theater maak. Om aan die verwarring te ontkomen, bedacht ik een nieuw woord: “stand-up philosophy”.’ De term ontkomt niet aan de nodige zelfkritiek. In Laatste Nachtmerrie benadrukt van Dolron de inhoudsloze betekenis ervan.

Uiteraard is de titel niet helemaal uit de lucht gegrepen. Het nagenoeg lege podium, het eenvoudig gebruik van licht en de alledaagse kleren van de drie acteurs doen denken aan een traditionele cabareteske setting, waarbij de focus ligt op het directe contact tussen het publiek en de cabaretier op het podium. Van Dolron houdt dit contact op een persoonlijke manier in stand door een snel verteltempo, het inzetten van zichzelf als analyseobject en het eindeloos uitleggen van spelsituaties. Ze is als een eigenaardige goochelaar, eentje die in sneltempo trucs uitvoert, zelf ook in de truc optreedt, en het publiek elke illusie ontneemt door meteen na de truc het wat en hoe te verklappen.

Het laatste onderdeel van de truc zorgt voor een breekpunt. Tussen de grappen door ontvouwen zich steeds meer vragen van existentiële waarde, die onbeantwoord blijven liggen. Er wordt echter niet benadrukt dat dat fout is, of goed. Van Dolron blijft verder zoeken en gesprekken aanknopen met belangrijke, vaak historische figuren, die licht werpen op eerder gestelde vragen. Deze elementen zie je in het werk van van Dolron regelmatig terugkeren. Ze geven haar voorstellingen een sterk persoonlijk karakter.

Van Dolron heeft de afgelopen jaren verschillende prijzen ontvangen voor haar werk. Deze maand nog kreeg ze de Erik Vos Prijs en een jaar eerder nam ze de Charlotte Köhler prijs 2007 in ontvangst, samen met theatermaakster Ivana Müller en scenograaf Theun Mosk. De jury van de laatstgenoemde prijs prees van Dolron om de opvallende grondigheid en nuancering waarmee ze onderwerpen uitdiept. Een combinatie van keiharde humor en ironie, en innemende, oprechte vragen, oordeelde ze. Verder beschreef de jury haar werk als maatschappelijk geëngagerd theater dat door de grote concentratie op de inhoud een nieuwe richting in het theater van de Nederlandse kleine zalen inslaat.

Van Dolron werd niet alleen door deze jury in verband gebracht met maatschappelijk engagement. Ook in het artikel It’s time to meet the real you (2006) van Marieke Nooren, dat het hedendaagse Nederlandse debat over maatschappelijk engagement in kaart brengt, wordt haar naam genoemd. De titel van het artikel is zelfs een verwijzing naar een aankondiging uit haar voorstelling Existential make-over (2004). Het geeft aan dat haar werk in dit debat een belangrijke plaats inneemt. Behalve Laura van Dolron worden onder andere ook de Nederlandse makers Olivier Provily, Sanne van Rijn en Eric de Vroedt genoemd.

In het hedendaagse debat spelen twee vormen van maatschappelijk engagement een belangrijke rol: het ‘oude’ maatschappelijk engagement uit de jaren zeventig en het ‘nieuwe’ maatschappelijk engagement, ook wel omschreven als een subjectieve en persoonlijke manier van kritiek leveren. Vanuit het individu wordt de verbinding met cultuur en maatschappij gelegd.

Het ‘oude’ maatschappelijk engagement ontstond in de jaren zeventig, vanuit het idee dat men op grote schaal via kunst de wereld kon verbeteren. In die tijd sprak je als maatschappelijk geëngageerde kunstenaar een duidelijke politieke voorkeur uit en liet je deze vanzelfsprekend doorvloeien in je werk. De Duitse theaterwetenschapster Miriam Dreysse beweert in haar artikel Theatre and social reality – is there a political theatre today? (2006) echter dat het tegenwoordig steeds moeilijker is om vanuit het theater de politiek te bekritiseren. Buiten de sociale realiteit treden en een kritische blik werpen op politieke situaties is niet evident, omdat deze tijd zich juist meer en meer kenmerkt door het wegvallen van dit soort posities. Het uitsmeren van je eigen mening als maker wordt tegenwoordig soms zelfs geassocieerd met een vorm van egoïsme, want zit een toeschouwer nu werkelijk op een specifieke mening van een theatermaker te wachten?

Het is een vraag die ook van Dolron bezighoudt. Zo betoogde zij in Laatste Nachtmerrie: ‘Wij willen niet egocentrisch zijn, wij zijn als ijdele acteurs bij gebrek aan een bevlogen regisseur. Maar we willen dat niet en dat is genoeg om te weten dat we het niet willen. Dat is een eerste stap. Een eerste stap voorbij de zelfhaat die een gesprek met onszelf onmogelijk maakt.’

Het gaat er dus niet om om iemand anders op een persoonlijke manier te overtuigen van je eigen mening. Dat zou niet alleen egoïstisch zijn, maar ook impliceren dat er één waarheid bestaat. Dit wordt op het einde van de voorstelling duidelijk. Van Dolron neemt namelijk geen stelling vanuit een bepaalde ideologie, maar vanuit de postmoderne gedachte dat er niet één waarheid bestaat, maar meerdere. Dat brengt ons terug bij de nobele leugen, want wat we hier leren is dat zelfs achter een nobele leugen een reële gedachte schuil kan gaan.

Om dat te accepteren is het nodig om tot jezelf te komen, om je van daaruit open te vouwen naar de buitenwereld. Eigenlijk is dat de hoogst haalbare waarheid; je openstellen voor je omgeving en jezelf dingen durven afvragen, om zo tot een gesprek met jezelf te komen. Het vinden van antwoorden doet er dan minder toe. Als je maar bereid bent te vragen. En daar gaan heel wat kritische zelfreflecties aan vooraf.

Laura van Dolron was met de voorstelling Laatste Nachtmerrie te zien op Het Theaterfestival ’08, zowel in België als in Nederland. Dit seizoen gaan vier van haar voorstellingen in reprise: Laura en Lars toert door Nederland en België, Mijn naam is Rachel Corrie,Walden Revisited en Lieg ik soms? toeren door Nederland. Laura van Dolron neemt deel aan Het Schrijversgevang (Monty) en werkt daarnaast aan de nieuwe voorstelling Welk stuk.