Bij het binnenwandelen van een theaterzaal kijk ik doorgaans naar de scène. Soms komen er al acteurs op, soms zoek ik een glimp van betekenis in de decorstukken die ik kan ontwaren. Niets van dat alles bij Horizon. Een donker, zwaar gordijn verhult wat er zich op het podium bevindt. Na een tijdje blijkt die impressie niet helemaal te kloppen: aan weerszijden staan vooraan zwarte luidsprekers, links een microfoon op een staander. En dan valt mijn blik op de vloer vooraan. Van onder het doek glanst een diepblauwe strook folie als aankondiging van wat komt.

Het langzaam omhoogschuivende doek onthult een scenografie die doorheen de voorstelling continu nieuwe lagen zal blootleggen en verhullen. Bij het begin van Horizon vormen de podiumelementen een zwart, massief rechthoekig blok. Achteraan suggereert een halve bolvorm een ondergaande zon. Ligt de horizon daar, waar de onderkant van die bol het podium raakt?

Bang in het donker

We horen een dialoog tussen een vader (Valentijn Dhaenens) en zijn jonge dochter die bang is in een donkere kelder (triorol van Pitcho Womba Konga, Andie Dushime en Mieke De Groote). Er is niets mis met het donker, stelt de vader haar gerust. Hun woorden worden geprojecteerd op het grote blok waarachter ze staan. Het heeft iets plechtigs, als een gigantisch altaar. Maar de vader is niet actief binnen het domein van de religie, maar van de wetenschap. De dochter bevraagt dat domein: ‘Is it science?’ De vader echoot haar vraag, en beantwoordt ze zelf: ‘Not without lying.’ Doorheen de voorstelling zal hun wetenschappelijk-filosofische gesprek over waarheid, leugen, licht, donker, het bekende en onbekende terugkeren en uitgediept worden, afgewisseld met onder andere nagespeelde interviews tussen de (volwassen) dochter en haar vader.

“Infante presenteert de horizon niet alleen als een romantisch, onbereikbaar ideaal, of als een filosofisch-wetenschappelijk concept, maar ook als koloniaal gegeven: de drang om het onbekende te vinden, te beschrijven en te bezitten.”

Tijdens een ander gesprek legt de vader uit dat er bepaalde natuurkundige constanten zijn die in ons universum gelden, maar misschien elders niet. Zo constant zijn die waarden dus niet. Ook op de scène lijken de dingen niet wat ze zijn. Een lichaam achter een blok blijkt plots onmogelijk lang te zijn, het hoofd van één acteur en de voeten van anderen, initieel vermomd als één lijf. Alles is veranderlijk en ambigu in Horizon: de acteurs vallen zelden lang samen met een personage, ze wisselen van rol zoals de scenografie ook voortdurend transformeert. De losse podiumelementen fungeren als verhoog om op te spelen, als tafels, muren of projectievlakken voor tekst. Ze vormen een groter geheel of worden uit elkaar geschoven en verplaatst. Achteraan het podium glijden schermen – waarop ook wordt geprojecteerd – over elkaar heen, opzij, omhoog en omlaag. Doordat ze verschuiven, vervormen ze letterlijk de horizon van het publiek.

De kleur van de horizon

In A Field Guide to Getting Lost – waaruit in het programmaboekje van Horizon wordt geciteerd – noemt Rebecca Solnit de kleur blauw ‘that color of horizons’, ‘the color of where you are not. And the color of where you can never go.’ In Infantes’ voorstelling lijkt het wel alsof die ongrijpbare horizon overal tegelijkertijd aanwezig is: voor ons op het podium, achter ons (voorbij het gezichtsveld van de acteurs wanneer ze de zaal inkijken), en blauw glanzend op de scène. We bevinden ons op het territorium van het blauw van de horizon: het onbekende waarnaar we verlangen, waarvoor we soms bang zijn.

Die angst voor en dat verlangen naar het onbekende wordt kritisch onderzocht in komische scènes waarin de acteurs (beurtelings) Christopher Columbus spelen die aan het Spaanse hof om geld komt vragen om met een schip op zoek te gaan naar ‘the unknown’. We hebben je toch al verschillende boten gegeven, klaagt de adviseur van het koningspaar. ‘It’s about money’, waarschuwt hij. Columbus spreekt hem tegen: ‘It’s about expanding our kingdom.’ En zo presenteert Infante de horizon niet alleen als een romantisch, onbereikbaar ideaal, of als een filosofisch-wetenschappelijk concept, maar ook als koloniaal gegeven: de drang om het onbekende te vinden, te beschrijven en te bezitten. In een latere scène komt Columbus terug met een monster ‘from the other side’. Iedereen probeert het monster te categoriseren, te laten spreken. ‘Poke it’, is de conclusie wanneer dat niet lukt. Womba Konga port met een stok in de blauwe vloer. Als we het onbekende niet begrijpen, proberen we het te onderwerpen. Door Columbus en het Spaanse hof als een infantiele bende weer te geven, steekt Infante de draak met hun ideeën, en vervlecht ze het gegeven van de horizon met kritiek op het westers kapitalisme en kolonialisme.

De middeleeuws aandoende kousenbroeken en tunieken die de acteurs dragen, verwijzen eveneens naar die eeuwenoude assimilatie en onderdrukking van het onbekende door een machtige elite. Ook wetenschappers, zoals de vader in dit stuk, zijn daaraan medeplichtig. ‘Science is how capitalism knows the world’, aldus Solnit in A Field Guide to Getting Lost. Ze schrijft daarin ook over de middeleeuwse cartografie waarin onbekende gebieden in het Latijn werden vermeld als ‘Terra Incognita’. Onze huidige kaarten verbeelden dergelijke gebieden niet in met leegte, wolkjes of blauwe golven. Wél staan ze vol met kunstmatige grenzen. Wie niet tot de westerse elite behoort, steekt die grenzen makkelijk over. ‘We didn’t travel on a boat’, legt de vader uit. ‘We traveled by plane.’ En zo toont Infante dat de horizon voor sommige mensen makkelijker te bereiken is dan voor anderen.

© Danny Willems

© Danny Willems

© Danny Willems

Drum zonder drummer

In haar werk stelt Infante de geijkte machtsverhoudingen in vraag. Daarbij focust ze zich vaak op de verhouding tussen het menselijke en het niet-menselijke. Ook in Horizon worden die categorieën kritisch bekeken. Wie spreekt hier? Net als de acteurs, staat Infante – zij het wat subtieler, links opzij achter de microfoon – op het podium. Soms spreekt ze, vaker zwijgt ze. De tekst van de gesprekken tussen de vader en de jonge dochter, de interviews tussen de volwassen dochter en de vader, de scènes met Columbus: soms worden de woorden door de acteurs uitgesproken, soms worden ze louter geprojecteerd op schermen of op de houten decorelementen. We lezen woorden in een menselijke taal, maar het is dankzij technologie dat we die lezen. Wie zingt hier? Soms zingt Infante achter haar microfoon, soms neuriën de acteurs terwijl hun tekst wordt geprojecteerd, soms zingen ze de woorden in een prachtige polyfonie.

Maar niet alleen zij creëren betekenis op scène. De hele tijd staat Diego Noguera, de klankontwerper van Infante achteraan op het podium: hij mixt en loopt de stemmen van de acteurs. Heel even bespeelt hij live een drumstel dat achteraan staat, vervolgens loopt hij die klanken. Drums maken geluid zonder dat een menselijke drummer de stokken hanteert. Analoog en digitaal wisselen elkaar af en vervloeien met elkaar. Technologie en objecten dragen evenzeer bij aan de voorstelling als de menselijke actoren.

Het onbekende in onszelf

Het thematiseren van het spanningsveld tussen het menselijke en niet-menselijke past inhoudelijk binnen een voorstelling die onze fascinatie voor het onbekende onderzoekt. Het levert bovendien mooie scènes op, maar toch voelt de focus hierop  overbodig in Horizon. Het thema staat weliswaar centraal binnen het oeuvre van Infante, maar de verkenningstocht van het onbekende – in onszelf en ver daarbuiten – is al bijzonder veelomvattend. Infante laveert tussen wetenschap, filosofie, politiek en – hoe zal ik het noemen – het menselijke, persoonlijke, autobiografische? De extra focus op objecten en andere niet-menselijke entiteiten hoeft niet in een voorstelling die inhoudelijk en vormelijk al erg vol zit.

‘Van jongsaf aan deelt theatermaker en regisseur een eindeloze nieuwsgierigheid naar het onbekende met haar vader’, vermeldt de voorstellingsbrochure. Die gedeelde fascinatie blijkt uit de getheatraliseerde dialogen tussen Infante en haar vader. De gesprekken geven uiteindelijk prijs wat er ook tot het domein van het onbekende begint te horen: de herinneringen van de vader. ‘The horizon can never be crossed, it’s a moving line, it’s a field’, zingen de acteurs. En dan stapt Womba Konga-als-de-vader over een podiumelement dat de horizon verbeeldt, middenin een gordijn dat als vloeibaar zonlicht over hem valt. Het onbekende en het bekende vallen samen, en uiteindelijk bevindt de vader zich meer en meer op onverkend terrein. Niet het gebied van de wetenschap, maar dat van de dementie.

De mooiste en ontroerendste scènes in Horizon zijn niet diegene waarin het niet-menselijke in al zijn poëzie en onvatbare kracht tot uiting komt (zoals dat bijvoorbeeld wel in voorstellingen zoals in Folks&Fools van Lobke Leirens & Maxim Storms of Mannahatta van Renée Goethijn wel het geval is). Het zijn diegene waarin dementie en filosofie samenvallen in de gesprekken tussen de oudere vader en de volwassen dochter. Ik weet niet of de vader van Infante werkelijk aan geheugenverlies lijdt, maar het is minder relevant of dit om een autobiografisch gegeven gaat of niet. Helaas lijkt het wel alsof Infante schroom heeft om het menselijke verdriet én de rauwe schoonheid van dementie te belichten. De focus op niet-menselijke objecten voelt daarbij als een bliksemafleider van wat er echt toe doet in deze voorstelling: ‘The outside, the unknown is part of the inside’.