© Delphine Lebon

Leestijd 4 — 7 minuten

Let me tell you something you already know – Merel Severs

Etcetera @ TAZ #7: het persoonlijke als objet trouvé

Op een strook niemandsland tussen de spoorweg en een rijstrook voor auto’s en bussen brengt de Nederlandse Merel Severs haar solo performance Let Me Tell You Something You Already Know. De soundscape is inherent aan de locatie: naast het verkeer zijn ook de meeuwen, zoals overal in Oostende, in grote getale aanwezig en ook wind en regen eisen hun plek op.

Gewapend met lichaam en stem

Niet evident om in die setting een sobere en intieme solo te brengen, maar energie en overtuigingskracht heeft Severs in overvloed. Op het stukje parkeerterrein heeft ze enkel een staande boksbal – gehuld in een vleeskleurige hoes die voor een onmiskenbaar fallische uitstraling zorgt – en een stoel waarover wat kledingstukken zijn gedrapeerd. Het is duidelijk dat hier geen grote theatrale effecten worden beoogd. Bovendien is er geen kunstmatig licht aanwezig en spreekt Severs onversterkt. In dit kale kader zet ze dus vooral haar lichaam en stem in om haar verhaal te vertellen. 

Doorheen een diverse reeks scènes komen we van alles te weten over de vrouw die voor ons staat. Anekdotes uit haar jeugd, ervaringen die ze heeft opgedaan als performer en zelfs een e-mailconversatie met een overijverige – lees: stalkerige – ex-leerkracht komen aan hoge snelheid voorbij. De verbindende factor tussen de verschillende elementen wordt al snel pijnlijk duidelijk: stuk voor stuk zijn het ervaringen waarbij andere mensen – hoofdzakelijk mannen – het lichaam van Severs bekritiseerden ondanks het feit dat het sportief en normatief mooi is, haar op allerlei manieren objectiveerden en mentaal en fysiek misbruikten.

Al deze scènes hebben een duidelijk gekozen eigen performativiteit. Severs transformeert haar lichaam en stem moeiteloos en trefzeker: het is duidelijk dat ze een doorwinterd performer is die met haar présence alleen al heel wat kan communiceren. Aanvankelijk  neemt ze de gedaante aan van een soort agressieve life coach die ons in het Engels toebrult dat getalenteerd en geprivilegieerd zijn niet genoeg is: we moeten hard werken om iets te bereiken in het leven. Later ligt ze tevergeefs smekend om hulp languit op de grond, plakt ze een snor op en even daarna verkoopt ze typische ‘mannenpraat’ (‘Doe maar gewoon normaal!’). In andere scènes performt ze als zichzelf, als iemand die vanuit haar eigen ervaring komt vertellen en korte scènes uit het eigen leven naspeelt, zoals een bijzonder problematische naakte fotoshoot met een naamloos blijvende regisseur en diens entourage. 

Houd het klein, houd het dicht bij jezelf

Hoewel er ontegensprekelijk regie- en spelkeuzes achter elke scène zitten (Khadija El Kharraz Alami verzorgde de regie), zijn de persoonlijke verhalen weinig getheatraliseerd. Er wordt gekozen voor een heel directe en beschrijvende manier van vertellen, die eerder confrontatie opzoekt dan ambiguïteit of verbeelding. De scènes zijn hapklaar, de vorm waarin ze worden gepresenteerd valt samen met wat ze vertellen. Het zijn een soort tranches de vie: al zijn ze wel geësthetiseerd en uitvergroot, ze communiceren eenduidig. 

Dat presenteren van het persoonlijke ‘zoals het is’, bijna als objet trouvé, is aan de hand in meerdere voorstellingen binnen de Jong Werk selectie van deze TAZ-editie. Colette Goossens (KASK Drama) bijvoorbeeld gaat in Mijn broer: The Walrus in duet met haar overleden broer en Oxana Sankova (RITCS regie) laat in I Forgot twee actrices haar jeugd re-enacten. Beide voorbeelden zijn net als de voorstelling van Merel Severs ontegensprekelijk theater: er is een scenografie, een regie, de tekst werd opgeschreven en geredigeerd, kortom: het persoonlijke werd op bewuste wijze in scène gezet. 

Maar wat opvalt bij deze drie voorstellingen is de een-op-een verhouding tussen de biografie en het breder fenomeen dat de voorstelling wil aankaarten. Merel Severs klaagt misogynie aan door het voor de ogen van het publiek te herbeleven, Colette Goossens stelt zich luidop vragen over dood en rouw en Oxana Sankova stelt in vraag wie welk verhaal mag vertellen. Eerder dan het creëren van een theatraal concept waarin je als toeschouwer wordt uitgedaagd om inhoudelijke en vormelijke lijnen te ontwaren, staat het delen van het private centraal in dit soort werk.

Door dit soort persoonlijke documenten op een theaterscène te plaatsen als zowel inhoud en als vorm, is er tussen het private en het publieke nog nauwelijks onderscheid. Als in de betere vlog doen de makers hun verhaal, dat beroert en tot nadenken aanzet, maar geen ander performatief concept lijkt te beogen dan de getuigenis an sich. In deze tijd waarin identiteit alles bepalend is, neemt ook op het theater het kleine, überpersoonlijke meer en meer plaats in als tegenvoorstel voor de post-moderne poging om een fenomeen in zijn complexiteit naar de scène te vertalen. ‘What you see is what you get’ bij dit soort werk. En dus dwingt de verplaatsing van dergelijke verhalen van romans of sociale media naar het theater ons tot reflectie over hoe we ons tegenover deze autobiografische turn willen verhouden.

Zo zoekt Colette Goossens de grenzen op van het extreem private en perverse en is de ontdubbeling van het zelf bij Oxana Sankova een slimme keuze die interessante perspectieven oplevert. Merel Severs geeft in Let me tell you something you already know inkijk in haar door ervaring gevormde manbeeld. Stuk voor stuk zijn het urgente voorstellingen maar alledrie worden ze samengehouden door het kleine, het herkenbare, met momenten zelfs het meelijwekkende, eerder dan door een voorstel dat theater als medium voor reflectie en verbeelding activeert en in vraagt stelt.

Samenvallen met het werk

Dit soort werk waarbij de maker/performer samenvalt met het werk, met de voorstellingen als object, maakt het mij als criticus niet makkelijk. Elke vorm van kritiek op de performance lijkt meteen over de maker in kwestie als persoon te gaan, omdat die zich ook als zichzelf voor de toeschouwer opstelt. Bij Merel Severs werkt dit ontwapenend, soms humoristisch, en het is moeilijk om niet geraakt te worden door haar relaas. Maar na verloop van tijd bekruipt me toch het gevoel dat het trauma nog erg vers is, en dat Severs de performance in de eerste plaats voor zichzelf opvoert. 

De titel Let me tell you something you already know doet wel vermoeden dat ze zich heel bewust is van wat ze doet, ze vertelt haar verhaal over fenomenen waar we helaas al veel gelijkaardige verhalen over hebben gehoord: toxische mannelijkheid, mentale en seksuele intimidatie en stalking. Terwijl het absoluut relevant en zelfs noodzakelijk is om deze verhalen te blijven vertellen, overstijgt de voorstelling van Severs toch slechts moeizaam het appel aan de herkenbaarheid en identificatie. 

Waar ze er goed in slaagt om haar verhaal op pakkende wijze te brengen, blijft Severs grotendeels gevangen in het idioom dat ze aanklaagt: dat ze fysiek sterk moet zijn en dat het haar eigen verantwoordelijkheid is om haar trauma te verwerken. Waar ligt de grens tussen een theatrale aanklacht en het vermarkten van je pijn? 

Als het net die onmogelijkheid om uit deze kaders los te breken is die Severs wil theatraliseren, had dat explicieter leesbaar mogen zijn. Al is het feit dat ze bovenstaande reflectie weet los te maken absoluut een verdienste op zich, en maakt ze zo actief deel uit van een gesprek dat ongetwijfeld nog veelvuldig gevoerd zal worden.

JE LEEST ONZE ARTIKELS GRATIS OMDAT WE GELOVEN IN VRIJE, KWALITATIEVE, INCLUSIEVE KUNSTKRITIEK. ALS WE DAT WILLEN BLIJVEN BIEDEN IN DE TOEKOMST, HEBBEN WE OOK JOUW STEUN NODIG! Steun Etcetera.

recensie
Leestijd 4 — 7 minuten

#164

01.06.2021

02.09.2021

Simon Baetens

Simon Baetens behaalde een master Drama op KASK School Of Arts en is lid van de kleine redactie van Etcetera. Hij werkt als dramaturg voor o.a. workspacebrussels en Desnor, als journalist en recensent en als performer.

NIEUWSBRIEF

Elke dag geven wij het beste van onszelf voor steengoede podiumkunstkritiek.

Wil jij die rechtstreeks in je mailbox ontvangen? Schrijf je nu in voor onze nieuwsbrief!