De ironie wil dat Elisabeth zo geconcentreerd kijkt omdat ze eigenlijk niet goed kan zien. Haar uitgestrekte armen proberen de natuur niet te onderwerpen, maar meten haar gezichtsveld. Elisabeth lijdt aan kokerzicht en wordt langzaam maar zeker blind. Het is alsof ze zich in een kamer bevindt waarvan de muren zich naar elkaar toe bewegen. Elisabeth lijdt ook aan katarakt, maar dat euvel kan met een eenvoudige operatie worden verholpen. Katarakt klinkt beter dan kokerzicht, en zo heeft de minst erge oogkwaal het als titel voor de hele reeks gehaald.

Elisabeth verliest het licht in haar ogen, maar (zoals dat wel vaker gaat in film en literatuur) ze ziet almaar scherper het onderscheid tussen waarheid en leugen, hoofd- en bijzaak, goed en kwaad. De legendarische Tiresias achterna wordt ze een blinde ziener. Voor het zover is, heeft ze nog een lange en lastige weg te gaan.

Elisabeth mag dan wel de onbetwiste heldin zijn van Katarakt, ze is een heldin met fouten en gebreken. Ze wordt er zwaar voor afgestraft, maar gelukkig zal ze ook gelouterd herrijzen. Tot vervelens krijgt Elisabeth te horen dat ze altijd ‘haar goesting wil doen’. Ze drijft haar wil door, zegt men, en ze wil koste wat het kost gelijk halen. Die verwijten klinken niet altijd fair, maar worden haar wel met drieste heftigheid naar het hoofd geslingerd. Elisabeth is degene die met haar intelligentie en ondernemingszin het familiebedrijf van het faillissement redt én ze is degene die het liefdevolst met haar mentaal gehandicapte broer omgaat, maar haar omgeving heeft vooral oog voor haar kleine kantjes, die ze wel kent maar waarvan ze de ernst niet inziet. Het ontbreekt Elisabeth niet aan zelfkennis, wel aan zelfkritiek. Wanneer aan de universiteit, waar ze op dat moment een baan heeft, een student verongelukt terwijl zij toezicht had moeten houden, blijft ze ervan overtuigd dat haar geen schuld treft. ‘Ik vind niet dat ik een fout heb begaan.’ Tijdens een sollicitatiegesprek verklaart ze dat ze als departementshoofd haar eigen beslissingen zou doordrijven, zelfs als alle andere docenten het met haar oneens zouden zijn. Aan de blik van de interviewster kan je aflezen dat Elisabeth het verkeerde antwoord geeft, maar ze is zich van geen kwaad bewust. We zijn nog maar aan het begin van de reeks en Elisabeths ogen moeten nog opengaan.

De vraag is of ook een mannelijke Elisabeth voor zogeheten eigengereidheid op de rooster zou worden gelegd. Misschien zou hij doortastend worden genoemd en geprezen worden voor zijn leiderschap. Maar Elisabeth is een vrouw en haar succes stuit op weerstand bij haar omgeving. Haar man wordt heen en weer geslingerd tussen trots en wrevel. Hij bewondert Elisabeths daadkracht én ergert er zich aan. Hij zoekt bevestiging in de armen van een andere vrouw.

Elisabeth voelt zijn frustratie en wil ook hem laten scoren. Met die goede bedoeling in het achterhoofd maakt ze een fatale fout. Vervolgens heeft ze niet de moed om die fout op te biechten, maar laat ze de verantwoordelijkheid in de schoenen van haar man schuiven. Die kan niet met de valse beschuldigingen leven en knoopt zich op. De waarheid komt aan het licht en iedereen keert zich – tijdelijk – van Elisabeth af.

Katarakt besteedt ruime aandacht aan de zakelijke kant van de fruitteelt. We krijgen informatie over het reilen en zeilen op de veiling, over het gevecht om grond, over de problemen met verpakking, sorteren en vervoer. En altijd kan een hagelstorm de oogst vernietigen, zeker wanneer je zoals Elisabeths echtgenoot de aardbeiplantjes niet met kappen hebt afgeschermd.

Wanneer Elisabeth de zakelijke leiding van het noodlijdende bedrijf van haar schoonfamilie overneemt, is de deurwaarder bij wijze van spreken onderweg. Slimme lefgozer Elisabeth zal het tij in minder dan geen tijd doen keren. Daarbij doet ze haar profijt met de raad van gehaaide zakenman Ben. Maar als het bedrijf eenmaal is gesaneerd en uitgebreid, moet die harde aanpak wijken voor andere waarden: warmte, hartelijkheid en gezelligheid.

In Katarakt wordt het familiebedrijf voorgesteld als een warm nest met ruimte voor iedereen. Elisabeths mentaal gehandicapte broer vindt er rust en veiligheid. De asielzoekster Nanou kan er bevallen van een kindje. Plukkers uit Polen worden er met open armen onthaald. Ondanks alle spanningen en conflicten is het bedrijf uiteindelijk de plek van verzoening. Dat Vlaanderen met Katarakt verrukt de fruitteelt en fruitstreek heeft omarmd, zal wel alles met die idyllische representatie te maken hebben.

‘Ik vind u hard’, zegt Elisabeth tegen de smoorverliefde Ben. Met die woorden lijkt ze hem definitief af te wijzen. Zakelijk instinct volstaat niet. Er hoort hart bij, en mededogen en kwetsbaarheid. Net als Elisabeth moet ook Ben een evolutie doormaken. In dat opzicht spiegelen die twee Elizabeth Bennet en Mister Darcy in Jane Austens Pride and Prejudice. Trots en vooroordelen lijken ook hen aanvankelijk van elkaar te scheiden tot ze door omstandigheden gedwongen worden hun fouten te erkennen. Voor Ben en Elisabeth zit er helaas geen happy end in. Wanneer alles lijkt goed te komen, strooit een verrassende plotwending roet in het eten.

Hoe dichter we het einde van Katarakt naderen, hoe milder de personages voor elkaar worden. Spijt wordt betuigd en leugens worden afgezworen. De gelouterde Elisabeth cijfert zichzelf meer en meer weg. Een wrede speling van het lot wil dat ze niet met Ben verenigd wordt. Om haar dochter uit de nood te helpen, verkoopt ze haar aandelen in het bedrijf. Ze is nu zo goed als blind. Gelukkig kan ze in het warme familienest terecht en met behulp van aangepaste technologie blijft ze aan de slag.

Ondanks haar grote zakelijke successen groeit Elisabeth uit tot een wat wereldvreemde vrouw die geen belang hecht aan het slijk der aarde en nooit iets voor zichzelf opeist. Als ze haar wil nog doordrijft, dan kan er geen enkele twijfel over bestaan dat ze gedreven wordt door het belang van anderen. Zelf lijkt ze van alles afstand te hebben gedaan. Op die manier conformeert de onafhankelijke, eigenzinnige Elisabeth zich aan hele traditionele verwachtingen. Het koor van verwijten is eindelijk verstomd. Ze lijkt met lege handen achter te blijven, maar ze heeft wel de wijsheid en de liefde van haar familie in pacht.

Katarakt is stevig verankerd in de echte wereld, maar brengt er tegelijk een bijgeschminkte versie van. Wie het bericht krijgt dat hij of zij blind wordt, zal daar ongetwijfeld minder sereen op reageren dan Elisabeth, die er maar een enkele keer om huilt. En ook een diepe financiële put zal minder makkelijk worden gedempt dan hier gebeurt. Toch is de reeks best ook leerrijk. Problemen en valkuilen krijgen net voldoende aandacht om de kijker een idee te geven van wat er allemaal bij het runnen van een bedrijf komt kijken.

Af en toe gebeuren bizarre dingen die gedicteerd lijken door de zoveelste plotwending. Zo staat vader Donkers van zijn sterfbed op om een bezoek af te leggen. Hoewel hij de dood in de ogen kijkt, spreekt hij met vastberaden en krachtige stem. Ook de toestand van Elisabeths ogen wordt aan de vereisten van de scènes aangepast. Op een nacht laat Ben haar in haar eentje in een boomgaard achter, terwijl ze in de scène er net voor met een stok heeft lopen oefenen en haar hulpbehoevendheid eindelijk heeft toegegeven. Hoe komt die ooit nog thuis, dacht ik even verschrikt, maar het is natuurlijk film en niet echt. Daarom ook ondervindt Paul geen enkele hinder van de vinger die door Elisabeth in de eerste aflevering met een snoeischaar werd afgeknipt en er vervolgens weer werd aangehecht, en kan Elisabeth zonder dat ze ooit is gepromoveerd aan de universiteit als departementshoofd werken.

Dat ondanks die schoonheidsfoutjes de kijker meegesleept blijft, heeft veel te maken met de uitstekende cast. Er is niet één acteur of actrice van wie je niet blij bent wanneer hij of zij opnieuw een scène heeft. Mede dankzij de overtuigende acteerprestaties is Katarakt uitgegroeid tot een spannende en hartverwarmende reeks, die de kijker een beeld geeft van de werkelijkheid én hem even aan die werkelijkheid laat ontsnappen.

Regie: Jan Matthys en Stef Desmyter • Scenario: Nathalie Haspeslagh en Geert Vermeulen • Cast: Karlijn Sileghem, Dirk Tuypens, François Beukelaers, Joke Devynck, Ludo Hoogmartens, Chris Lomme, Ides Meire, Maaike Neuville, Els Olaerts, Jaak Van Assche, Bruno Vanden Broecke, Viv Van Dingenen, Marc Van Eeghem, Koen Van Impe • Productie: Dirk Impens (Menuet)