Junior Mthombeni & Michael De Cock/KVS – HANNIBAL

De afgelopen weken heeft KVS alles in het werk gesteld om Hannibal online volop in de schijnwerpers te zetten. Zowel op het podium als daarbuiten is de voorstelling een visueel spektakel. Er is zelfs exclusieve Hannibal-merchandise beschikbaar—een veelbelovende marketingstrategie die de verwachtingen hoog doet oplopen. Maar wellicht roept de naam Hannibal in eerste instantie een andere associatie op: Hannibal Barkas, de legendarische Carthaagse generaal die de Romeinen tartte tijdens de Tweede Punische Oorlog. Zijn strategisch vernuft inspireerde militaire grootheden zoals Napoleon en Wellington. Ondanks zijn triomfen in Italië koos hij ervoor Rome niet te belegeren, een beslissing die uiteindelijk leidde tot zijn nederlaag bij Zama Regia.

De vertelling van Hannibal Barkas schiet tekort: er zijn meer middelen nodig om het publiek op een indringende manier te bereiken. Waarom niet de mythe van Dido en Aeneas? Deze tragische liefdesgeschiedenis, uit Vergilius’ Aeneis, vertelt hoe Dido, de koningin van Carthago, zich verliest in haar liefde voor de Trojaanse held Aeneas. Hoewel ze samen een romance beginnen, wordt Aeneas door de goden geroepen om Italië te stichten. Zijn vertrek breekt Dido’s hart, en ze eindigt haar leven op een brandstapel, een offer aan de onvermijdelijke krachten van het lot.

Combineer nu deze twee verhalen – de strijd van Hannibal tegen Rome en de tragiek van Dido’s liefde – en plaats ze in de context van de huidige geopolitieke turbulenties. Daarin schuilt de essentie van Hannibal: een voorstelling die balanceert tussen persoonlijke offers, onontkoombare lotsbestemmingen, en de altijd terugkerende vraag waarom de geschiedenis zich blijft herhalen.

Einde? Niet volgens regisseurs Michael De Cock en Junior Mthombeni. In een wereld op het punt van ontploffen, moet datzelfde gevoel van onrust en chaos ook op het podium voelbaar zijn. Terwijl de samenleving verzandt in poverty porn, wordt deze voyeuristische obsessie met ellende rechtstreeks naar het theater gebracht. Zo word je de voorstelling ingezogen: in een arena-achtige ruimte, waar een groep acteurs als bezetenen aan het raven is.

Het raven gebeurt onder de pulserende live beats van Justine Bourgeus (Tsar B) en Abel Baeck (NO LABEL), terwijl de hele voorstelling doordrenkt is van live geluid en beeld. Alles gebeurt in real-time: de akoestische Afrikaanse instrumenten, het hypnotiserende gezang van Gala Dragot, de viool, de harp—niets ontbreekt. Elke kunstvorm krijgt zijn moment, van schilderkunst, waarbij Elke Gijsemans de vloer vult met gezichten die later door strijdende acteurs worden vernietigd, tot taal, wanneer Moha Amazian als Hannibal een indringende monoloog brengt. Amazian schakelt zo vloeiend tussen Spaans en Tamazight dat de overgang bijna onmerkbaar is voor wie de talen niet kent, wat de kracht van zijn vertolking alleen maar versterkt. En wanneer Marios Bellas, overtuigend als een gekwelde Aeneas, door de groep wordt weggedragen, ondersteund door de stemmen van Raphaelle Green en Emma Posman, ontvouwt zich een waar opera tafereel. Hannibal barst van deze grootse momenten—het is een voorstelling waarin werkelijk alles samenkomt.

“Het is niet zozeer wat er wordt verteld, maar de manier waarop het wordt verteld die de voorstelling tot leven brengt.”

Het overweldigende en bombastische karakter van Hannibal roept meteen de theorie van de Canadese filosoof Marshall McLuhan in gedachten, ‘The medium is the message’ McLuhan betoogt dat het medium dat we kiezen om informatie over te brengen evenveel, zo niet meer, invloed heeft dan de inhoud zelf. Het medium bepaalt hoe we de boodschap ervaren en vormt daarmee de maatschappij. Dit lijkt precies het mechanisme achter Hannibal: niet alleen wat er gezegd wordt, maar hoe het gezegd wordt, is van cruciaal belang. Hoe het wordt gepresenteerd, bepaalt de manier waarop het publiek de boodschap absorbeert. Het is alsof het medium – de voorstelling als visueel en auditief spektakel – zelf de boodschap is.

De voorstelling verheft zich niet boven het publiek en neemt geen belerende toon aan; integendeel, ze vertrouwt erop dat we ons bewust zijn van de cyclische aard van de geschiedenis. Door middel van choquerende effecten, grootse, fysieke scènes en een constant wisselende dynamiek, dwingt de voorstelling ons om ons volledig onder te dompelen in haar wereld. Het is niet zozeer wat er wordt verteld, maar de manier waarop het wordt verteld die de voorstelling tot leven brengt. De intensiteit van de uitvoering overstijgt de woorden en laat je achter met een gevoel van urgentie. Hannibal speelt in op onze zintuigen, en het is die zintuiglijke overrompeling die ons dwingt tot reflectie.

‘Everyone has the right to freedom of movement and residence within the borders of each state. Everyone has the right to leave any country, including his own, and to return to his country. Everyone has the right to opportunities.’ Zo luidt artikel 13 van de Universal Declaration of Human Rights. Een citaat dat kort maar krachtig wordt geprojecteerd tijdens de voorstelling. Subtiele verwijzingen naar de huidige geopolitieke realiteit worden op slimme wijze verwerkt in het stuk. Naarmate we het einde naderen, opent de achterpoort van de KVS BOL en wordt Dido (Alix Konadu) naar buiten gedragen om geofferd te worden bij een grote vuurkorf op het achterplein. Junior Mthombeni nodigt het publiek uit om naar buiten te treden en deel te nemen aan een collectieve viering, tegen een achtergrond waar het lot van Carthago wordt ontvouwd. Een stad die volledig werd verwoest, van de kaart geveegd. Een verhaal dat vandaag wrang herkenbaar klinkt…