Democratisch fascisme
Redactioneel Etcetera 183
Floris Baeke
© Bea Borgers
Doorgaans hoop je als toeschouwer vooral dat je niet op het podium wordt geroepen. Maar bij Haribo Kimchi van Jaha Koo word je haast jaloers op de twee uitverkorenen die mogen plaatsnemen in het eetkraampje op scène, want Koo maakt een uitgebreid menu van Koreaanse lekkernijen voor hen klaar. Ondertussen vertelt hij een aantal anekdotes over hoe eten en reizen, en dan vooral het verlaten van je thuisland om elders een nieuw leven te beginnen, aan elkaar verbonden zijn. Opvallend hoe droog de vorm is die hij kiest om dit potentieel uiterst zintuiglijk verhaal te delen met het publiek.
Een eenvoudig tentje van melkkleurig plastic met een fel rood dak staat centraal op de scène. De zeildoeken doen dienst als projectieschermen waarop beelden van een stad worden geprojecteerd. Door de camera die steeds verder inzoomt wordt duidelijk dat we ons in de Zuid-Koreaanse hoofdstad Seoul bevinden. Koo komt op en opent in alle sereniteit zijn pojangmacha, een eetkraam dat het Zuid-Koreaanse straatbeeld typeert. Een koppel van middelbare leeftijd op de eerste rij wordt uitgenodigd om hun stoel in de tribune te ruilen voor een barkuk in Koo’s rudimentaire snackbar. Hun aanwezigheid schept een stemmig, nachtelijk scènebeeld, versterkt door het filmische lichtontwerp. Het perspectief vanuit de zaal doet denken aan dat van Nighthawks, het iconische schilderij van Edward Hopper waarop enkele anonieme figuren in een New Yorks café zitten, gezien vanop straat.
Koo slaat een praatje met het koppel, dat in Bredene blijkt te wonen, en schenkt hen een Koreaans biertje in. Ondertussen bereidt hij het eerste gerecht, kool met een ssamjang dip. Kool is erg belangrijk in de Zuid-Koreaanse cultuur, vertelt hij, zeker in gefermenteerde vorm, oftewel kimchi – onder de hipster foodies is het ook hier in België een favoriet bijgerecht. Kimchi is zo essentieel in het Zuid-Koreaanse dieet dat Koo’s grootmoeder hem niet minder dan tien kilo van het huisgemaakte, felgeurende goedje meegaf toen hij emigreerde naar Berlijn. Al in de taxi merkt Koo dat er iets grondig mis wanneer de Kimchi-lucht de hele wagen vult. Eens aangekomen in zijn huurappartement, blijkt dat de vacuum zak is beginnen gisten en Koo weet er niets beter op te vinden dan de gistende kool op het balkon te dumpen waar ze uiteindelijk ontploft – tot grote gruwel van de onderbuur, die denkt dat het bloed van een dode kat op zijn balkon drupt.
“Wie eerder werk zag van Koo, herkent zijn mix van persoonlijke verhalen met documentair theater.”
Het is slechts een van de vele anekdotes die Koo vertelt, maar wel veruit de sappigste. Tijdens de gescripte vertellingen horen we Koreaanse voice-overs, boventiteld in het Nederlands en Engels, en in de interacties met zijn dinergasten spreekt Koo Engels. Elk van de parabels draait rond de band tussen eetgewoonten en culturele identiteit. Zo komen we bijvoorbeeld te weten dat Koo in België verslaafd raakte aan Haribo beertjes (omdat ze altijd zo optimistisch naar hem lachten), maar ook dat hij meermaals met racisme te maken krijgt, bijvoorbeeld wanneer een loketbediende van de NMBS hem vanachter een glaswand attent maakt op zijn ‘verschrikkelijke lookadem’. De tong is het orgaan wat het meest over de mens prijsgeeft, zegt Koo op een gegeven moment. Als een soort tweede vingerafdruk verraad de tong waar iemand vandaan komt. Na een aantal maanden in Duitsland te wonen wordt Koo ziek en komt hij bij een Koreaanse dokter terecht die hem vertelt dat het aan zijn veranderde eetgewoonten ligt en hem een zak zeewier meeegeeft. De verhaaltjes worden afgewisseld met speciaal voor de show door Koo gecomponeerde K-Pop liedjes die dieper ingaan op de lessen die eruit te leren vallen – achtereenvolgens gezongen door een slak, een Haribo beertje en een paling, stuk voor stuk digitaal geanimeerd en te zien op de LED-schermen aan weerszijden van de scène.
Wie eerder werk zag van Koo, zoals bijvoorbeeld het ontroerende Cuckoo waarin hij rijstkokers laat reflecteren over eenzaamheid, herkent zijn mix van persoonlijke verhalen met documentair theater. Zo leert Haribo Kimchi ons ook hoe de Kleine Ijstijd ervoor zorgde dat er vandaag niet enkel zout maar ook chilipeper wordt gebruikt in de traditionele kimchi. Telkens trekt Koo een al dan niet voor de hand liggende parallel tussen de ingrediënten die hij gebruikt en migratieverhalen. Daarmee doet Haribo Kimchi soms denken aan het werk van Samah Hijawi, en haar Kitchen. Table project in het bijzonder. Aan de hand van de ingrediënten van de kruidenmengeling za’atar vertelt Hijawi hoe menselijke migratie en handel van voedselproducten aan elkaar verbonden zijn. Het grote verschil met Haribo Kimchi is dat je bij Kitchen. Table als toeschouwer de sesamzaadjes en olijfolie mag ruiken, voelen en proeven. Koo kiest ervoor om dat voorrecht aan slechts twee toeschouwers te schenken. Dat resulteert in een met momenten nogal afstandelijke verhouding tussen hem en het publiek. Het helpt daarbij ook niet dat hij zijn keuken niet verlaat en de zaal zelden rechtstreeks adresseert.
“Voor een voorstelling die ons wijst op het belang van de tong, worden de zintuigen opvallend weinig aangewakkerd.”
Ik kan het niet laten me af te vragen waarom hij er voor kiest om zo’n tactiele, zintuiglijke materie te vertalen naar een klassieke, haast passieve publieksopstelling, met een dito ervaring als gevolg. Voor een voorstelling die ons wijst op het belang van de tong, worden mijn zintuigen opvallend weinig aangewakkerd en bevind ik me in een denkende, met momenten zelfs schoolse concentratie. Bovendien is de structuur van de voorstelling weinig dynamisch. Hoewel elk verhaal op zich mooi en goed verteld is, hebben ze allemaal nagenoeg dezelfde lengte en performativiteit.
Helemaal aan het eind van de voorstelling opent Koo zijn kraam dan eindelijk toch voor het hele publiek. Zonder enige uitleg prepareert hij enkele hapjes en drankjes, alvorens in de coulissen te verdwijnen. Er wordt gretig gegeten en gedronken, maar deze uitnodiging komt (te) laat en doet dromen over een versie van waarin we allemaal aan Koo’s toog mogen zitten. Dichtbij de integere verteller en de producten waar hij zo liefdevol mee kookt.
Haribo Kimchi is nog te zien in binnen- en buitenland, klik hier voor de speellijst.
KRIJG JE GRAAG ONS PAPIEREN MAGAZINE IN JOUW BRIEVENBUS? NEEM DAN EEN ABONNEMENT.
REGELMATIG ONZE NIEUWSTE ARTIKELS IN JOUW INBOX?
SCHRIJF JE IN OP ONZE NIEUWSBRIEF.
JE LEEST ONZE ARTIKELS GRATIS OMDAT WE GELOVEN IN VRIJE, KWALITATIEVE, INCLUSIEVE KUNSTKRITIEK. ALS WE DAT WILLEN BLIJVEN BIEDEN IN DE TOEKOMST, HEBBEN WE OOK JOUW STEUN NODIG! Steun Etcetera.