© Nick Hannes

Leestijd 5 — 8 minuten

Jackie – Theater Malpertuis & Lien Wildemeersch

Dubbelconcerto tussen bewonderaar en muze

In haar eerste solovoorstelling graaft Lien Wildemeersch als een soort musicologische archeologe in het oeuvre van celliste Jacqueline du Pré. Het resultaat? Een spitsvondig stuk dat een goede balans heeft tussen theatraliteit en muzikaliteit. Geen biografie, geen muziekles, maar een ode aan de vurige celliste en de helende kracht van muziek.

Ze is nooit fan geweest van smalltalk; de kracht van de muziek vindt ze sterker. Ik heb het zowel over Jacqueline du Pré als over Lien Wildemeersch. In Jackie ontmoeten de twee elkaar, de ene overleden aan de gevolgen van MS, de ander springlevend voor haar debuut als theatermaakster. In een audio-opname (een gesprek met haar dochter waarmee de voorstelling opent) vertelt de actrice, jarenlang lid van het NTGent-ensemble, over haar bewondering voor celliste Jacqueline du Pré (1945-1987). De uitkomst van de artistieke zoektocht naar het woelige leven van de Britse muzikante kon je al aan de ingang van de zaal bekijken: foto’s, reisverslagen, citaten… Het podium zelf is daarentegen spaarzaam ingericht. Er is zelfs geen echte cello te zien, enkel een Roland-synthesizer (wat een beetje ironisch is bij een voorstelling over een celliste). 

De eigenlijke voorstelling begint met applaus. Wildemeersch komt het podium opgestormd en zet het publiek aan tot een minutenlange ovatie, zoals du Pré altijd kreeg tijdens haar concerten. Hierna klinkt er voor het eerst muziek. Op een über-klassiek celloconcerto danst Wildemeersch een bont allegaartje aan stijlen bijeen: ze loopt wild in het rond, slaat een balletpose om vervolgens als een punkster met haar haar te schudden en te moonwalken als Michael Jackson …  Het is al meteen duidelijk: Wildemeersch amuseert zich, leeft zich uit en toont haar liefde voor de muziek. De voorstelling is dan ook de uitkomst van iets wat veertien jaar geleden al begon: de fascinatie voor Jacqueline du Pré. Wildemeersch ontdekte haar via de biografische film Hilary and Jackie (1998) en vond steun bij haar muziek tijdens een periode waarin ze het mentaal moeilijk had. 

Met een banaan in de hand vertelt Wildemeersch, op een laconieke maar oprechte manier, over de kracht van Jacqueline en haar cello (“een stuk hout met het haar van een paardenstaart”). Ze beschrijft hoe woorden volgens Jacqueline minder krachtig zijn dan noten, want woorden zijn een kwestie van “altijd just ni”. Deze opvatting van Jackie beeldt Wildemeersch uit wanneer ze op de techniektafel gaat staan en de muzieknoten van een stuk letterlijk uitspreekt: “Re, re, si, la, sol, sol…”. Het muziekstuk wordt op die manier een talig gedicht.

In een minutenlange ‘aftakelingschoreografie’ overtreft Wildemeersch zichzelf als actrice: een ijzige stilte wordt enkel gevuld door haar korte gekreun en het geluid van haar armen die vanuit een reflex telkens terugslaan op haar lichaam.

In het eerste deel staat de kracht van muziek centraal, maar al snel slaat het noodlot toe. Op jonge leeftijd kreeg Jacqueline du Pré namelijk de diagnose multiple sclerose (MS): ze kon niet meer spelen en zal op 42-jarige leeftijd overlijden. Deze dramatische ommekeer wordt niet verteld, maar uitgebeeld. Op de synthesizer speelt Wildemeersch de Turkse Mars van Mozart vol fouten en dissonante akkoorden. Haar handen luisteren niet meer. In een minutenlange ‘aftakelingschoreografie’ overtreft Wildemeersch zichzelf als actrice: een ijzige stilte wordt enkel gevuld door haar korte gekreun en het geluid van haar armen die vanuit een reflex telkens terugslaan op haar lichaam. De armen lijken te verlangen naar hun vertrouwde strijkbewegingen, maar zijn niet langer in staat muzikaal te functioneren. Vanaf nu zijn de snaren gebroken. 

Met een gebroken grimas op haar gezicht, zet Lien Jackie nu neer als een hulpeloze vrouw. “Give me some light”, vraagt ze aan de technicus. Ze analyseert de zaal al was het een partituur, en stelt uiteindelijk de vraag: “Do you wanna fuck me?”. Zoals het quasi altijd gaat wanneer er vanuit het niets een vraag in de zaal wordt geslingerd: stilte. Zoals het quasi altijd gaat wanneer de speler je blijft aankijken: kort antwoord. In dit geval werd het een “no”… “Why not?”, voegt ze er nog aan toe. In deze passage zie je de ontreddering en wanhoop van Jackie. Eenzaam en uitgeteld zoekt ze naar een nieuw ‘instrument’ om haar leven betekenis te geven. Maar waar die specifieke roep om seksuele affectie vandaan komt, wordt niet duidelijk. 

Het is een duidelijke artistieke keuze geweest om geen verhaal met een biografisch verloop te vertellen. In dat geval zou er meer aandacht gegaan zijn naar het persoonlijk leven van Jackie (haar liefdesperikelen, de impact van de diagnose…). Theatraal gezien is dit echter niet nodig en is de niet-biografische keuze legitiem: op die manier behoedt Wildemeersch zich voor al te expliciet naspelen en uitleggen. 

Wildemeersch schetst dus niet zozeer een portret van Jacqueline du Pré, maar eerder een dubbelportret van de celliste en haarzelf. Of beter gezegd: een dubbelconcerto, waarbij er wordt afgewisseld tussen Jackie en Lien, tussen de bewonderaar en haar muze, tussen Engels en Nederlands, tussen humor en ernst, tussen muziek en spel. Het ene moment speelt ze Jackie, het andere moment vertelt ze over haar. Op een gegeven moment wordt er een geluidloos filmfragment geprojecteerd van Jacqueline die een pianostuk speelt, terwijl Lien zelf live op het podium het desbetreffende stuk uitvoert op de synthesizer. Het is een moment van samenspel tussen de twee vrouwen. 

Lien Wildemeersch is niet enkel de ‘bewonderaar’; ze heeft zelf ook het recht bewonderd te worden. Ze draagt het stuk zoals Jacqueline du Pré haar cello droeg. Ze bespeelt het publiek zoals Jackie haar instrument bespeelde. Met artistieke daadkracht, kennis van het métier en een sterke performancedrang.  

JE LEEST ONZE ARTIKELS GRATIS OMDAT WE GELOVEN IN VRIJE, KWALITATIEVE, INCLUSIEVE KUNSTKRITIEK. ALS WE DAT WILLEN BLIJVEN BIEDEN IN DE TOEKOMST, HEBBEN WE OOK JOUW STEUN NODIG! Steun Etcetera.

recensie
Leestijd 5 — 8 minuten

#170

15.12.2022

14.03.2023

Andreas Kwanten

Andreas Kwanten studeert kunstwetenschappen (theater & media) aan de Universiteit Gent. In het voorjaar van 2023 loopt hij stage bij de redactie van Etcetera.

NIEUWSBRIEF

Elke dag geven wij het beste van onszelf voor steengoede podiumkunstkritiek.

Wil jij die rechtstreeks in je mailbox ontvangen? Schrijf je nu in voor onze nieuwsbrief!