Op scène is een repetitieruimte nagebouwd. Links een deur en een koffiemachine, rechts een whiteboard, een tafeltje met twee stoelen en vooraan een microfoon op een buitenproportioneel lang statief. De voorstelling begint met de stem van Nona Buhrs die zich luidop afvraagt of de voorstelling al begonnen is. Door het donker baant ze zich een weg naar de eerste rij en gaat in het publiek zitten. “Ik denk dat het gaat beginnen.” In de volgende scènes zien we Gijsels en Buhrs repeteren. De voorstelling lijkt een aantal keer opnieuw te beginnen: ze komen de ruimte binnen, zetten koffie en proberen wat materiaal uit of voeren een gesprekje. Dat gaat niet van een leien dakje: ze moeten erg vaak naar het toilet, moeten nog even koffie drinken voor ze kunnen beginnen en als ze dan uiteindelijk van start gaan, twijfelen ze meteen weer aan hetgeen ze net geprobeerd hebben. Om de zoveel tijd neemt een van hen de telefoon op en noteert reservaties van bellers die kaartjes willen kopen voor hun voorstelling. Het trage, stuntelige creatieproces dreigt ingehaald te worden door de realiteit: binnen een aantal weken komen er mensen kijken! Maar wat krijgen die dan te zien?

Wanneer de scène tussen twee getheatraliseerde repetitiedagen even leeg is, horen we een voice-over die zich waagt aan een David Attenborough-achtige imitatie. De diepe, plechtige stem vertelt ons hoe twee theatermakers zeven jaar lang onderzoek hebben gedaan naar wat de mens drijft. Ze hebben voorbijgangers de vraag gesteld: “Wat doet u, en waarvoor?”. De bakker bakt brood om mensen te eten te geven, de bankier houdt het geld van zijn klanten veilig. Wat een nobele en uiteenlopende beweegredenen! Die kunnen ze nooit in één voorstelling vatten, besluit de stem. In Instead of Doing Nothing stellen Gijsels en Buhrs hun eigen beroep in vraag. Wat doet een theatermaker eigenlijk, en waarom? Het beeld dat ze van hun vak schetsen, is niet bepaald opbeurend en heeft met momenten zelfs iets cynisch. Notitieboekjes hebben ze vol geschreven, maar toch komen ze er niet uit. Dus drinken ze nog een koffietje, gaan ze nog eens naar het toilet. Misschien lukt het morgen beter. Theater maken wordt hier voorgesteld als een cyclus van proberen en mislukken.

Gijsels en Buhrs leggen een terecht pijnpunt bloot: doordat theatermakers zich steeds meer met omkaderende taken moeten bezighouden, hebben ze minder tijd hebben voor het maken zelf.

Ondertussen krijgen de twee te horen dat verschillende medewerkers van het theater zijn ‘uitgevallen’. Wie er dan invalt? Niemand, dus dan doen ze het zelf maar. Om de zoveel tijd vallen Gijsels en Buhrs zelf ook letterlijk uit, of liever neer, waarna de ander hen wegsleept of ze gewoon terug opstaan en verdergaan. Burn-outs door hoge werkdruk, helaas is het een razend actueel thema. Door financiële schaarste en medewerkers die ziek worden, moeten theatermakers steeds vaker productionele taken op zich nemen of zelf hun communicatie verzorgen. Dit wordt pijnlijk duidelijk in een scène waarin ‘de krant’ belt. Ze willen een portret van Gijsels en Buhrs maken, om de ‘mens achter de maker’ te laten zien. Alleen, het is even heel erg druk op de redactie, dus of ze even zelf hun portret zouden kunnen schrijven? Op dit vlak leggen Gijsels en Buhrs een terecht pijnpunt bloot: doordat theatermakers zich steeds meer met omkaderende taken moeten bezighouden, hebben ze minder tijd hebben voor het maken zelf. Is de voorstelling dan een eerder een metareflectie op de sector dan op het maken van een voorstelling?

Wat Instead of Doing Nothing nog verder compliceert, is dat de opzet van de voorstelling is: we moeten iets doen. Wat dat dan is, lijkt niet zo veel uit te maken. Door die nogal willekeurige premisse verschuift de motor van het project van een inhoudelijke of persoonlijke urgentie naar iets maken om iets te maken. Dat je aan het werk bent, lijkt belangrijker dan wat je nu eigenlijk aan het doen bent. Op zich is dat een herkenbare perceptie: vraag anno 2023 aan iemand hoe het met hen gaat, en de kans is groot dat het antwoord in de lijn ligt van: “Goed hoor, druk wel!”, om dan vervolgens over het werk te praten. In Instead of Doing Nothing willen Gijsels en Buhrs die druk van buitenaf laten zien, maar veel verder dan ze te benoemen, komen ze niet. Ondanks de haast deprimerende sfeer die er onderhand in de zaal hangt, blijft het duo maar bezig, met ideetjes uit te proberen en elkaar te bevragen. Zou het niet radicaler zijn om of echt niets te doen, of om ons te laten zien wat ze nu eigenlijk willen maken?

Doordat wat ze doen de hele tijd gaat over de onmogelijkheid om iets te doen, sluit de voorstelling zichzelf op in een idiosyncratisch zwart gat. De urgentie van het maken wordt vervangen door die van de aanklacht over de werksituatie, en zo wordt de verbeelding buitenspel gezet en wordt de fictie van de besluiteloze makers wel erg reëel. Wanneer het publiek uiteindelijk wordt gevraagd om een van de vele scènes die het duo bedacht en op een whiteboard geplakt heeft, te kiezen, laten ze de controle helemaal los. Vervolgens spelen ze de gekozen scène en eindigt de voorstelling. Door het verloop van de voorstelling uit handen te geven, maken Gijsels en Buhrs het zich erg moeilijk om zorg te dragen voor hun eigen vertelling. 

Wat in dit metaspel met codes van repetitie en voorstelling mist, is een doortastende reflectie over de keuze om op te geven of door te gaan. Door krampachtig te blijven presteren en de latente verslagenheid nooit echt aan te gaan, ondergraven deze theatermakers de kracht van hun vak. Zo plooit Instead of Doing Nothing zich toe als een uitzichtloos systeem waar niemand nog de touwtjes in handen neemt.