(c) Dim40Studio

Leestijd 4 — 7 minuten

I Forgot – Oxana Sankova

Etcetera @ TAZ #4: Mooi en empathisch jeugdportret

In I Forgot staat regisseur Oxana Sankova samen met actrices Nona Buhrs en Katrijn De Cooman mee op de scène. Daar kruipt ze afwisselend in de rol van regisseur, medespeler en toeschouwer. Met de voorstelling keert Sankova terug naar de pijnlijke herinneringen uit haar jeugd in de Russische stad Samara. Ze vindt er een slimme en mooie theatrale vorm voor.

‘Dit zijn de acteurs die mijn verhaal zullen spelen, dit huis zal mijn ouderlijke huis spelen, deze potgrond de Russische grond en deze boom mijn tuin.’ Op een ludieke manier zet Oxana Sankova de spelregels uit voor I Forgot, de voorstelling waarmee ze in 2019 afstudeerde in de opleiding regie aan het RITCS. Buhrs en De Cooman vertolken afwisselend de rol van Sankova en die van haar moeder. Sankova zelf begeeft zich afwisselend binnen en buiten het spel. Dat levert meer op dan enkele grappige meta-momenten; in I Forgot voegt het ook iets toe aan de thematiek. Als toeschouwer kijk je zowel naar scènes van herinneringen op zich als naar de manier waarop ze met zorg, humor en spelplezier voor je ogen gerecreëerd worden. Daarin schuilt een ontroerende paradox: het aandachtig en zorgvuldig heropvoeren van iets dat je pijn doet omdat je het niet wil vergeten.

Nauwe ruimtes 

Centraal staat de houten constructie die het huis representeert waarin Sankova samen met haar moeder woonde. Het ietwat wankel ogende bouwwerk bestaat uit verschillende soorten planken, stukken van deuren, meubels en een trap. In de gedrongen ruimtes kunnen de acteurs niet rechtop staan en zijn ze erg beperkt in hun bewegingsvrijheid. Dat levert vaak heerlijk, fysiek spel op waarmee de emotionele band tussen moeder en dochter ook meteen gestalte krijgt. Ze zitten letterlijk en figuurlijk te dicht op elkaars huid. Ongeveer in het midden van het huis staat een eettafel waarvan het tafelblad tegelijkertijd dienst doet als het plafond van Sankova’s slaapkamer en als de vloer van de kamer van haar moeder. Via het tafelblad moeten de acteurs op hun buik naar de keuken schuiven, die ongeveer even groot is als een kartonnen doos. In een tegelijkertijd komische en pijnlijke kronkelweg door de smalle ruimtes stellen Buhrs en De Cooman op aansporen van Sankova het huis voor aan het publiek. ‘Give me some space,’ sissen ze steeds feller, terwijl ze achter, langs en over elkaar heen kruipen. Of hoe de relatie tussen ouder en kind claustrofobisch kan zijn.

De opbouw van het huis doet daarnaast denken aan die van een herinnering of een droom: verwrongen, fragmentarisch, onlogisch. Herinnering en verlies komen erin samen. Zo begint de voorstelling met een scene waarin Sankova’s moeder wordt opgeschrikt door bouwvakkers die het gebouw willen slopen met haar erin, omdat ze ervan uitgaan dat er niemand meer woont. Rondom het kleine huis rukt de moderne stad op en de buurt waarin Sankova opgroeide, met haar houten huisjes, verborgen doorgangen en tuintjes met omheiningen, moet onverbiddelijk plaatsmaken voor nieuwe betonnen flatgebouwen. Hoewel Sankova’s herinneringen aan deze plek pijnlijk en traumatisch zijn, voelt ze ook spijt voor het verlies van een bepaalde manier van leven. Het terugkeren naar deze plek op de scène voelt in die zin ook als een manier om het verlies tegen te gaan, om weerstand te bieden aan de opgedrongen verandering. Daarin vinden moeder en dochter elkaar. 

Poetin 

Met het decor schetst Sankova ook een beeld van de armoede waarin ze opgroeide. Ze vertelt tijdens de voorstelling over de schaamte die ze voelde bij haar huis, over het gebrek aan eten en nieuwe kleren. Vaak doet ze dat met humor. Zoals wanneer ze de acteurs naar het toilet laat gaan zoals ze dat zelf moest doen in haar kindertijd: buiten, boven een put in de grond met een houten bankje erover. Ze demonstreert ook hoe je krantenpapier als toiletpapier gebruikt. ‘Because you might need it in Belgium someday, you never know,’ zegt ze tegen het publiek. Dat culturele en generationele verschil tussen Sankova, die opgroeide in de voormalige Sovjet-Unie, en de acteurs wordt op nog momenten uitgespeeld. Zoals wanneer De Cooman verbaasd is over het enthousiasme waarmee Sankova zich de worsten herinnert die ze als kind zo graag at. ‘Sausages?’ vraagt ze, met een bedenkelijk gezicht. Het leidt tot een grappige scène over hoe Sankova met haar moeder naar Moskou reisde om daar uren in de rij te staan wachten voor vijf worsten. 

De scènes uit Sankova’s kindertijd in de Sovjet-Unie worden afgewisseld met scènes die zich in een recenter verleden lijken af te spelen. Daarin woont haar moeder alleen in het huis en is ze hoe langer hoe meer bang dat het haar zal afgepakt worden. Stadsuitbreiding en modernisering die mensen met lagere inkomens geleidelijk naar de rand dringt: ook dat fenomeen raakt I Forgot aan. Op een bepaald moment vestigt de moeder van Sankova haar hoop op Poetin waarvan ze zich inbeeldt dat hij haar komt opzoeken en haar huis zal redden. Het levert leuk spel op tussen Buhrs en De Cooman. Maar het zegt ook iets over hoe mensen in armoede altijd aan het kortste eind trekken, ongeacht welke mensen er aan de macht zijn. De regimes veranderen, de armoede blijft dezelfde. 

Schimmenspel

In het laatste beeld van de voorstelling kruipen de actrices samen in een holle ruimte ‘onder’ het huis. Ze liggen tegen elkaar en maken omkeringen van clichématige liefdesbetuigingen: ‘I hate you like I’ve never hated anyone before,’ ‘I hate your face,’ ‘I hate the way you smell.’ Ze zeggen het tegen elkaar, maar het is niet meer duidelijk wie welke rol speelt. Ondertussen zit Sankova dicht bij hen tegen het huis geleund. Ze neuriet zacht een melodie. Daarna sommen de acteurs de dingen op die zij (Sankova) vergeten is: ‘I forgot your face,’ ‘I forgot the sound of your voice,’ ‘I forgot the way you moved through the house’. Hier voel je hoe Sankova haar herinneringen tegelijkertijd bezweert en bewaart, en waarom ze zelf mee op de scène staat. Haar aanwezigheid maakt van I Forgot een schimmenspel van herinneringen die afwisselend belichaamd worden door de twee acteurs. Het resultaat is een opvallend empathisch portret van een moeilijke jeugd.

JE LEEST ONZE ARTIKELS GRATIS OMDAT WE GELOVEN IN VRIJE, KWALITATIEVE, INCLUSIEVE KUNSTKRITIEK. ALS WE DAT WILLEN BLIJVEN BIEDEN IN DE TOEKOMST, HEBBEN WE OOK JOUW STEUN NODIG! Steun Etcetera.

recensie
Leestijd 4 — 7 minuten

#164

01.06.2021

02.09.2021

Esther Tuypens

Esther Tuypens is theaterwetenschapper.

NIEUWSBRIEF

Elke dag geven wij het beste van onszelf voor steengoede podiumkunstkritiek.

Wil jij die rechtstreeks in je mailbox ontvangen? Schrijf je nu in voor onze nieuwsbrief!