Terwijl het publiek zit te wachten om binnen te gaan, worden kartonnen briefjes uitgedeeld. Daarop staat dat we worden uitgenodigd in ‘the memory space’ en dat we, wanneer we de zaal binnentreden, best eerst even door de textielinstallatie wandelen, rondkijken, ademen. ‘When you feel it’, vervolgt het papiertje, ‘choose your favourite place to sit. Trust your second choice as if it were your first. This time, stay, holding the memory space with your presence.’ Het schept (te) hoge verwachtingen over de installatie en over de keuzevrijheid van de zitplek. Zitten kan alleen op houten bankjes aan weerszijden van de zaal en mensen gaan vooral bij hun gezelschap zitten. De installatie bestaat uit grote lappen stof die gehecht zijn aan het plafond – slappe lianen in blauw- en grijstinten. Er valt dus niet veel te voelen of zien; het vergt wel wat verbeelding om er een memory space in te zien – zeker voor wie, zoals ik, de tekst uit het programmaboek niet heeft gelezen. 

“Op en neer bewegen, de lappen stof uit elkaar halen, knopen en ontknopen, de lappen stof weer met elkaar verbinden. Minutenlang aanschouwen we een choreografie van vertwijfeld ont- en verwarren.”

De performers (Maria Fernanda Aguiar de Arêde, Giovanna Romagnolo, Jeannine Titeca, Joske Vander Biest en Lief Weuts) zitten klaar wanneer we de zaal binnengaan, en zetten het op een zoemen, terwijl ze vertraagde golfbewegingen maken. Doorheen het gesuis weerklinken af en toe herkenbare woorden – dochter, tante, grootmoeder – en dat trage wiegen duurt een paar minuten. Op en neer bewegen, de lappen stof uit elkaar halen, knopen en ontknopen, de lappen stof weer met elkaar verbinden. Minutenlang aanschouwen we een choreografie van vertwijfeld ont- en verwarren. Die wordt begeleid door aanvankelijk erg atonale muziek (gitaar en slagwerk) van muzikanten Kris Vanderstraeten en Ruben Machtelinckx, en gaandeweg door meer harmonieuze klankkleuren. 

De reikwijdte van een lichaam

De performers zijn vrouwelijke 65-plussers. Hun leeftijd en gender maken onlosmakelijk deel uit van het uitgangspunt van de voorstelling. Het stuk kan niet los worden gezien van het proces dat eraan voorafging, waarbij de danseressen hun belichaamde herinneringen samen met Chiodi Latini hebben omgezet naar een persoonlijke danstaal. Vrouwen ‘op leeftijd’ zijn onzichtbaar in de media en hen wordt aangeleerd ouderdom te vrezen. ‘This cultural – and personal – sense of aging as “embarrassing” […] cannot be separated from our objectification of our bodies as what they look like rather than as the existential basis for our capacities, as images and representations rather than as the means of our being’, schreef cultuurwetenschapper Vivian Sobchack in het essay Scary Women (2004). 

Dans is de discipline bij uitstek om de reikwijdte van het lichaam als ‘the existential basis for our capacities’ tentoon te stellen. In datzelfde essay stelt Sobchack de vraag: ‘What is it to be embodied quite literally “in the flesh,” to live not only the remarkable elasticity of our skin, its colors and textures, but also its fragility, its responsive and visible marking of our accumulated experiences and our years in scars and sags and wrinkles?’ Die prikkelende vraag resoneert sterk met de slimme, heldere premisse van HOLDERS. Van die pientere helderheid blijft gaandeweg helaas weinig over: er wordt gestrooid met metaforen en thema’s – de zee, vissen, breien, angst, meertaligheid, zeilen – waardoor een onleesbaar stuk overblijft. 

Whodunit 

De choreografie springt van collectief wiegend gezoem naar half hoorbare zinnen naar stilzwijgend stuiptrekkende solo’s. Er lijkt geen lichtontwerp te zijn – het wegdeemsterende daglicht gaat over in de avond, alles wordt wat donkerder, en dat is het. Aan het eind wordt het publiek gevraagd een stuk lint vast te houden en wordt het naar een verlichte hoek van de zaal gebracht. Daar delen de performers soms moeilijk verstaanbare herinneringen die direct teruggaan naar scènes uit de voorstelling. Een verhaal over een grootmoeder die bang is van de zee is een moment geworden waarop een van de danseressen een andere danseres op haar schouders houdt en ‘n’aie pas peur’ herhaalt. Als een whodunit vallen sommige puzzelstukken op hun plaats en krijgen scènes die voorheen duister waren plots een leesbare betekenis.

“De performers drukken zich uit in een gedeelde taal, zijn samen een wereld aan het weven – maar het publiek maakt daar geen deel van uit. Voor een voorstelling over verbinding is HOLDERS wel erg hermetisch. “

© Yvan Mahieu

© Yvan Mahieu

De verbinding tussen de performers springt in het oog: geregeld werpen ze elkaar bemoedigende glimlachjes toe, knikken troostend wanneer iemand net niet struikelt of uitglijdt. Soms bewegen ze samen, soms trekt iemand zich terug. Sommigen geven instructies, anderen spreken amper. Ze drukken zich uit in een gedeelde taal, zijn samen een wereld aan het weven – maar het publiek maakt daar geen deel van uit. Voor een voorstelling over verbinding is HOLDERS wel erg hermetisch. 

In een samenleving die mensen brutaal uitrangeert zodra hun haar vergrijst en binnen een discipline die vooral professioneel wordt gepraktiseerd door mensen onder de veertig, is ruimte maken voor oudere dansers een verademing. Toch overweegt gevoel dat wat in HOLDERS werd getoond theoretische concepten zijn – entanglement, ‘holding the memory space with your presence’ – en niet het doorleefde weven van herinneringen dat het beoogt te dansen. Anders gezegd: het gevoel bekruipt me dat het stuk start vanuit een academische paper, niet vanuit lichamen en wat ze dragen.

Het stuk bevat mooie scènes en de langdurige samenwerking die eraan voorafging is tastbaar. Maar in de weelde aan aanzetten tast ik in het duister over wiens stem we horen.  Die van de choreograaf? Van de dansers? Van de verwachtingen die we hebben van oudere mensen en hoe subversief het is als we ze abstract zien dansen? Van een subsidiedossier waar dure woorden worden verwacht? HOLDERS heeft een prachtige insteek en een getalenteerd team. Het zou mooier zijn geweest als de onderzoeksvragen ook aan het publiek zouden zijn gesteld – luider, duidelijker, tastbaarder.