Mieke Kreunen

Lieve Dierckx

Leestijd 3 — 6 minuten

Het risico van de locatie

Primitive – Claire Croizé

Hoe hou je een publiek bij de les tegen een uitgestrekte einder van strand en zee, terwijl voortjagende wolken en vierende vakantiegangers ongewild de show stelen? Voor de vierde keer daagde Dansand! een zomerweekend lang dansmakers, performers en toeschouwers uit voor een krachtmeting met de belgitude van de kuststad Oostende.

Makers hebben zo hun methodes om met locatiegebonden factoren om te gaan. Er zijn er die de omgeving voluit in de voorstelling binnenhalen. Zo danste Igor Shyshko voor Mare Vanrunxt in de branding van de Noordzee, met bewegingsmateriaal gebaseerd op balans, spiralen, golven, vissen en zeefaunen. Twee schroefachtige objecten en een verankerde zilveren bal dienden in het water als bakens – een bijzonder geslaagde interventie van beeldend kunstenares Katleen Vinck. In de verte de hoofden van zwemmers, op het strand langslopende kleuters in aandachtige verwondering. De onvoorspelbaarheid van weersomstandigheden, tij, passanten, water en zand is hoog, maar die kwetsbare opstelling lijkt de specificiteit van choreograaf en performer net extra uit te lichten.

Choreograaf Benjamin Vandewalle en beeldend kunstenaar Erki De Vries toonden tijdens de vorige editie van Dansand! een tweede optie. In Birdwatching 4×4 draaiden ze de kustomgeving op virtuoze wijze door de molen van hun langlopend onderzoek rond manipulaties van de blik. Ze boden de toeschouwer een plekje op een mini-tribune in hun op en neer rijdende kijkhut. Door het geblindeerde raam trokken op de promenade nietsvermoedende wandelaars, fietsers, gocarters en strategisch geplaatste vrijwilligers aan het blikveld voorbij, als in een levende film, met daartussen dansers die opdoken en weer verdwenen achter portieken en pilaren. Het resultaat paste als gegoten bij het surrealistische imago van Oostende.

En dan zijn er de makers die zich op een buitenlocatie liever naar binnen plooien in wat een openluchtversie van theater lijkt. Daartoe reken ik Primitive van de Franse choreografe Claire Croizé. Beeldend kunstenaar Jozef Wouters bouwde voor haar een wat steile tribune in twee halve cirkels, elk vier banken hoog. De interactie met de omgeving is onverwachts nog beperkter dan voorzien: om organisatorische redenen staat de tribune op een grasveld tussen de gebouwen van een weinigzeggende locatie naast het zwembad, in plaats van op het strand – met het autogeraas op de achterliggende Koninklijke Laan als locatiegebonden soundscape. In de speelcirkel blijft geen zand aan de danslijven kleven, hoogstens een paar natte grassprieten. Want regenen doet het intussen wel, en hard. Een onvoorspelbare factor van een nog andere orde bepaalde dat Radouan Mriziga, een van de drie dansers, zijn voet brak, waardoor de voorstelling een duo wordt in plaats van het aangekondigde trio.

De locatiefactor in Primitive grijpt vooral terug op de inspiratiebron voor de voorstelling: I’m Still Breathing is één luik uit de achtdelige video-installatie Primitive van de Thaise regisseur en videokunstenaar Apichatpong Weeras-ethakul. Zijn inzetwas politiek: een statement maken over de last van het geheugen in het noordoosten van Thailand. In deze video zie je een groepje rebelse tienerjongens on the road, terwijl ze al dansend en rennend steeds sneller en wilder voortbewegen in een delirium aan energie. Dat de regisseur hen zelf de camera liet hanteren, leidt tot duizelingwekkende spiraalbewegingen .

Hoe zal Claire Croizé die haast dionysische werveling transponeren naar de beslotenheid van de cirkel hier? De opbouw in Primitive gebeurt langzaam, afwisselend met en zonder de soundtrack van de Thaise rockband Modern Dog, de muziek die ook Weerasethakul gebruikte. In het eerste deel verkennen de twee dansers – de zwarte Braziliaan José-Paulo dos Santos en Youness Khoukhou, van Marokkaanse origine – toetsen van etnisch bewegingsmateriaal op een vast ritme. Net als de tieners zijn ze organisch met elkaar verweven; soms naar binnen en buiten plooiend, als ontluikende bloembladen. Ze werken met cirkels en spiralen, met prille aanzetten tot hedendaags dansmateriaal. In de volgende sequentie maken ze losjes ritmische bewegingen, puttend uit allerlei sociale dansstijlen. Voorlopig komt de intro – met de energie van de tienerjongens in mijn achterhoofd – wat gekunsteld over.

Vanaf deel drie echter besef je dat Croizé bouwt aan een uitgekiende constructie. De dansers eigenen zich een amalgaam aan specifieke danstechnieken toe waarmee ze primitieve en sociale referenties transformeren in abstractie, gedetailleerde bewegingsanalyses met vertraging, uitvergroting, herhaling, contactimprovisaties, toetsen van bal-letidioom. Dat alles met de lichaams-beheersing en présence eigen aan dansers. De blik van de dansers glijdt nu actief over de tribunes om de toeschou-wer te betrekken. Hoe bewuster de dansers omgaan met beweging, lichaam, blik en ruimte, hoe meer de voorstelling aan spanning wint en mijn zintuigen op scherp komen te staan. Plots lijkt het gekrijs van die ene overvliegende meeuw een sublieme klankkleur toe te voegen aan een verstilde frase. Na een korte pauze sluipen nog enkele mooie contrapunten binnen tussen hedendaagse dans en primitieve rituelen. Zo gebruikt José dos Santos een hele sequentie lang zijn stem voor een volgehouden, ritmische savanneroep, terwijl hij in een complexe bewegingspartituur de ruimte van de cirkel beschrijft.

Het laatste luik is een herneming van de beginsequentie, dit keer met alle techniek, focus en ruimtebeheersing eigen aan hedendaagse dans. Net in deze hypergeconstrueerde vormelijkheid capteert de voorstelling de oerenergie uit haar inspiratiebron. Zo weet Claire Croizé, ondanks haar aarzeling om de buitenwereld toe te laten, uit het sociale en rituele geheugen van dans een krachtige hedendaagse taal te puren. Onweerswolken en regenbuien doen daar geen spat van af.

Primitive staat in het najaar op Festival Kanal (Brussel), Festival Strand (Koksijde), STUK starts (Leuven) en in het Prinsenpark (Retie).

Je leest onze artikels gratis omdat we geloven in vrije, kwalitatieve, inclusieve kunstkritiek. Als we dat willen blijven bieden in de toekomst, hebben we ook jouw steun nodig! Steun Etcetera.

recensie
Leestijd 3 — 6 minuten

#138

15.09.2014

14.12.2014

Lieve Dierckx

Lieve Dierckx is vertaler en theaterwetenschapper. Ze schrijft freelance over dans en podiumkunsten voor verschillende magazines, huizen en choreografen.