Annelies Deweerdt

Leestijd 2 — 5 minuten

Gardens Speak – Tania El Khoury

Jassen, schoenen en sokken uit. We worden gewapend met een plastieken jas en een zaklamp, en krijgen een kaartje in de hand gestopt met een aantal richtlijnen. Vanuit de voorbereidende overgangsruimte treden we vervolgens een kleine begraafplaats binnen. Tien graven, voor elk van ons één.

We horen zachte stemmen onder de aarde. Het kaartje vertelt ons dat we mogen graven, om de stem onder ‘ons’ graf beter te kunnen horen. Ik begin te delven, de rest van de mensen ontsnapt aan mijn blikveld. De aarde kruipt onder mijn nagels en tussen mijn tenen. Ahmed vertelt me zijn verhaal. Tijdens een protest kreeg hij twee kogels in zijn nek. Zijn vriend begroef hem in de tuin van een vreemde man. Achteraf hoor ik het zachte gesnik van een vrouw schuin achter mij. Waarom huil ik niet? Waarom huilt de man aan mijn andere zijde niet? Waarom huilt het meisje aan de overkant niet? Aan het eind van ons bezoek krijgen we een blanco A5’je om een boodschap te schrijven naar de doden op wiens symbolische graven we ons net bevonden. Wat schrijf je aan een dode die je niet persoonlijk kent, die viel in een burgeroorlog waar je al jaren over leest in de krant maar die zich relatief ver van je bed afspeelt? Confronterend.

Tania El Khoury brengt met deze opmerkelijke geluidsinstallatie de martelarenproblematiek uit Syrië voor het voetlicht. Veel van de oorlogsdoden worden er in tuinen en publieke parken te rusten gelegd. Het werk legt de connectie tussen de wereld van de levenden en die van de doden doordat de installatie vervolmaakt wordt door het performende publiek. In diffuus licht graven je vingers wat verlegen naar de geluidsbron terwijl de aarde langs je enkels in je broekspijpen kruipt. Voortdurend is de spanning aanwezig tussen je wat naïeve nieuwsgierigheid en het ijzingwekkende verhaal dat zo nabij is – net onder de grond – en tegelijk zo veraf. Je begrijpt er eigenlijk niets van. Stiekem gewisselde, zinderende blikken botsen met een collectieve sereniteit. Het heeft iets spannends om gekleed in een curieuze plastieken jas het licht van je zaklamp zoekend door de verduisterde ruimte te laten gaan. Bij het horen van Ahmeds verhaal lijkt die opwinding echter helemaal niet op zijn plaats. De situatie is theatraal; de verhalen zijn echt. El Khoury maakte samen met de familie en vrienden van de slachtoffers een gepaste reconstructie van hun laatste momenten.

Deze installatie maakte deel uit van Moussem Cities, een festival dat bruisende Arabische steden en hun jonge kunstenaars centraal zet. Dit keer was Beiroet aan de beurt. Met deze festivals wil Mohamed Ikoubaân, directeur van Moussem, de Europese artistieke canon herschrijven door de wisselwerking tussen Europa en de Arabische wereld te stimuleren. Onze tijd heeft nood aan initiatieven als deze, die hardnekkige stereotypen trachten te doorbreken. Deze editie brengt duidelijk de regionale politieke spanningen aan het licht waarin de kunst gegrond is.

El Khoury confronteert haar publiek met het geweld tegen Syrische burgers. De gruwelijke nieuwsberichten noemen anonieme getallen. Hier krijgen de doden een stem, en een context. Ze hebben vaders, moeders, broers, zussen, neven en achternichten die met hen meevoelen. De vrouw met Arabische roots die snikkend de installatie verlaat, begrijpt zij het? Is zij zo’n achternicht? Gardens Speak zorgt voor een aangrijpende ervaring, waarin kunst en samenleving, doden en levenden, en Syriërs en buitenstaanders met elkaar worden verbonden.

KRIJG JE GRAAG ALTIJD ONS MAGAZINE IN JOUW BRIEVENBUS?
Abonneer je dan hier.

recensie
Leestijd 2 — 5 minuten

#147

15.12.2016

14.03.2017

Annelies Deweerdt