De titel van de nieuwe dansvoorstelling van de Ivoriaanse Nadia Beugré, Epique! (pour Yikakou), roept beelden op van grootse, meeslepende verhalen en sagen. De associatie is niet geheel ongegrond, al vallen er in Epique! geen veldslagen of heldendaden te bespeuren. Het stuk is gebaseerd op Beugrés terugkeer naar Yikakou, het dorp waar ze haar kindertijd doorbracht. Waar de mythische Oddysee de gelijknamige held terugbracht naar vertrouwde oorden, leidde Beugrés eigen reis haar naar een landschap ver verwijderd van het dorp dat ze ooit kende. Yikakou bestaat namelijk niet meer. In plaats daarvan bedekt een bos de restanten van het vervloekt verklaarde dorp. Met Epique! (pour Yikakou) kijkt Beugré terug op haar overwoekerde thuis door de ogen van haar voormoeders: haar eigen grootmoeder, naar wie ze is vernoemd, en Dô-Kamissa, een legendarische figuur die in een stier veranderde om het land van haar broer te vernietigen nadat hij haar onrecht had aangedaan.

“Met Epique! (pour Yikakou) kijkt Beugré terug op haar overwoekerde thuis door de ogen van haar voormoeders”

Zoals epische verhalen wel eens doen, begint Epique! in quasi-totale duisternis. Deze duisternis lijkt in tweeën te splijten wanneer een krachtige, luide stem de benepen lucht van de theaterzaal doorklieft. Hoewel ik de taal waarin de zangeres zingt niet spreek, lijkt haar cadans te verraden dat ze een verhaal vertelt. Dit wordt benadrukt door een tweede, rijke stem die zich plotseling bij de hare voegt. Het heeft iets weg van een vraag en antwoord, een koor dat de verteller bijstaat in zijn verhaal. Wanneer het licht wordt, ben ik verrast om  slechts twee vrouwen (Charlotte Dali en Salimata Diabate) op het podium te zien en geen voltallig koor. Hun stemmen waren zo gelaagd dat ze wel bij een hele groep mensen hadden kunnen horen. 

Op het podium worden ze vervoegd door een derde: Beugré zelf, die tot nog toe in het publiek zat. Niet enkel de afstand van de tribune naar het podium, maar ook de zware laarzen die ze draagt en de bijeengebonden takken op haar rug, geven de indruk dat ze een lange reis heeft afgelegd om de vrouwen te ontmoeten. Ze legt de bundel aan hun voeten voordat ze voor en met hen begint te dansen, een begroeting van weinig woorden. Met deze krachtige beginscène lijkt de premisse van Epique! duidelijk afgelijnd: dit stuk draait om deze drie vrouwen, hun relatie tot elkaar en het verhaal dat hun liederen vertellen. Het is dan ook verwarrend dat er geen verkenning of verdieping volgt van deze initiële ideeën, maar een aaneenrijging van scènes die ons stuk voor stuk verder van deze eerste indruk lijken te brengen.

Visuele kracht

Dat neemt niet weg dat deze scènes ontzettend mooi of meeslepend zijn. De visuele schoonheid is een van de grote verdiensten van Epique!. Zoals wanneer de vrouwen zich na hun eerste begroeting verzamelen onder een groep takken en touwen in het midden van het podium hangen. Onder gedempt licht beginnen ze stukken van deze hangende kluwen om zich heen te wikkelen. Beugré gaat zelfs zo ver dat ze de takken tot een kroon op haar hoofd knoopt, associaties met doornenkronen, woudgeesten en koningen oproepend. Een andere visueel meeslepende scène stelt papieren zakdoekjes centraal. Wanneer de eerste zangeres haar lied hervat, is haar toon anders: niet minder sterk, maar introverter en serener. Beugré schrijdt op de maat van het gezang over het podium en laat een stroom van ongebruikte tissues achter. Later zullen de drie vrouwen de zakdoeken gebruiken om zand in wervelende patronen over het podium te verspreiden. Nu lijken de zakdoeken nog de weemoed van de zangers te benadrukken, elk doekje een kleine, op zichzelf staande lamentatie.

© Werner Strouven

© Werner Strouven

© Werner Strouven

© Werner Strouven

© Werner Strouven

Ondanks de visuele kracht van deze scènes is er een onmiskenbaar gebrek aan continuïteit tussen de verschillende handelingen. Waar bouwt Epique! naartoe? Wat wacht ons aan de andere kant van deze uiteenliggende acties? Waarom zijn ze belangrijk? Het zijn vragen die niet door het stuk zelf worden beantwoord. Meer nog: het blijkt na afloop moeilijk om zich meer voor de geest te halen dan sterke, maar ook vluchtige beelden. De voorstelling vormt een ongrijpbaar/onbegrijpbaar geheel. Dit wil niet zeggen dat kunst altijd tot begrip moet leiden. Het is uiteraard volkomen legitiem om kunst te maken die niet meteen te begrijpen is, maar wanneer die onduidelijkheid zo ver gaat dat je je afvraagt waarom het verbeelde jou als toeschouwer precies aangaat, begint de flouheid de kracht van het werk aan te tasten. 

“Waar bouwt Epique! naartoe? Wat wacht ons aan de andere kant van deze uiteenliggende acties? Waarom zijn ze belangrijk? Het zijn vragen die niet door het stuk zelf worden beantwoord.”

Epique! (pour Yikakou) is een voorstelling die teert op haar poëtische geladenheid, maar daarin uiteindelijk ook verzandt. De belofte van een episch verhaal – een zoektocht, een confrontatie, een thuiskomst – blijft grotendeels onvervuld. Beugrés werk intrigeert en verwart, maar laat je ook achter met een gevoel van gemis: het verlangen naar samenhang, naar een verhaal dat zich niet alleen laat voelen, maar ook laat volgen.