Spreekplicht

Paul De Bruyne

Lea Daan, de éminence grise van de Vlaamse beweging

In talloze gesprekken met dansers, acteurs en regisseurs duikt telkens weer een referentie op, een naam: Lea Daan. Marianne Van Kerkhoven registreerde een gesprek tussen Jeanne Brabants en Lea Daan. Wie de geschiedenis van de dans in Vlaanderen onderzoekt, kan niet om haar heen. Wie Vlaamse acteurs ondervraagt die tussen de oprichting in 1946 en 1979 lessen aan de Studio Herman Teirlinck volgden alsook aan het Gentse en het Antwerpse conservatorium, stuit steevast op haar naam als een van de invloedrijkste lesgevers. Lea Daan, schuilnaam van Paula Gombert, geboren in 1906 en nu nog steeds bedrijvig als pedagoge in haar privé-school in Antwerpen. Wie is zij dan ? Een mijlpaal of een mythe ? We vroegen haar naar haar ervaringen, haar denkbeelden, haar leven. Het gesprek werd geleid door Jeanne Brabants, directrice van het Koninklijk Ballet van Vlaanderen, die van 1935 tot 1940 haar leerling was. Het gesprek vond plaats in de lokalen van haar privé-school aan de Frankrijklei te Antwerpen.

Marianne Van Kerkhoven

Twintig jaar BKT

“Theater maken is opereren in het spanningsveld tussen radicaliteit en nuance.”

Het BKT bestaat 20 jaar. Een jubileum dat niet wordt gevierd. De behuizingsproblemen zijn nog niet van de baan en het afgelopen seizoen serveerde geen feestmenu. Een jaarbalans en een gesprek met Rudi Van Vlaenderen en Dirk Buyse.

Marianne Van Kerkhoven, Luk Van den Dries

Een BKT-seizoen in assemblage

Luk Van den Dries

Dantons dood in het NTG

Het spiegelgevecht van Danton en Robespierre

In 1981 regisseerde Ulrich Greiff een memorabele Woyzeck bij het NTG. Drie jaar later zet hij de Büchnerreeks verder met Dantons dood. De visuele intelligentie van Ulrich Greiff in tekst en beeld.

Luk Van den Dries

Stad en Theater: Antwerpen

De val van Antwerpen

In ons ’tasten’ om de Antwerpse theaterrealiteit te vatten, stootten we op meerdere problemen. Allereerst : de moeilijkheid het onderzoeksobject te omschrijven ; de theaterveelheid die Antwerpen ons toont is nergens gestructureerd. Nergens ook vind je wetenschappelijk materiaal of theoretische steunpunten die een analyse ruggegraat zouden kunnen geven. Dat heeft natuurlijk ook te maken met de stand van ons theateronderzoek. Op alle niveaus. Toch schrijven we hier onze poging tot portret, wetende dat we niet volledig zullen zijn, noch in veldbreedte, noch in diepgang. We kozen voor een verslag in twee delen: enerzijds een geannoteerde lijst van de Antwerpse theateractiviteiten, waarin we een beeld van die enorme veelheid willen geven; anderzijds drie subjectieve verhalen, omdat een objectiverend synthese-verslag voorlopig onmogelijk bleek. Drie redacteurs van Etcetera kozen uit het grote portret, die trekken –positieve of negatieve — waarop zij persoonlijk wilden ingaan. De drie invalshoeken zijn verschillend: Paul De Bruyne is ‘inwijkeling’, sinds enkele jaren woonachtig in Antwerpen; Klaas Tindemans komt uit Antwerpens randstad en Marianne Van Kerkhoven is Antwerpse. Van ‘pagadder’ tot ‘sinjoor’ : drie relaties tot een stad.

Marianne Van Kerkhoven

Stad & Theater: Antwerpen

Het middenstandstheater

Er waren tijden, toen theater nog het enige artistieke vrije-tijdsmedium was, en nog niet, hoewel film reeds populair was, in de bij voorbaat verloren concurrentieslag met de televisie verwikkeld was, dat Antwerpen als theaterstad iets te betekenen had. Heel het ’theaterkunstige’ spectrum werd bestreken, van volkse komedies tot ambitieuze klassiekers en dramatische avant-garde. Hoewel het nog niet tot een verregaande historische behandeling van deze era is gekomen — een relatieve ‘bloeitijd’ die te situeren valt tussen 1918 en 1958 met, uiteraard, een breuk ten tijde van de bezetting — is het interessant even ruw te schetsen hoe dit kosmopolitisme toen gestalte heeft gekregen. Nu kan je deze periode ook niet als een monolitisch geheel bekijken (De Nevelvlek heeft niets te maken met het Volksgebouw), het enige dat deze aspecten van een theaterleven in een stad bindt is hun toenmalige actualiteit, hun aandacht voor wat in het Europese theater toen belangrijk was.

Klaas Tindemans

Stad en Theater: Antwerpen

Zij willen het nie weten nie.

Antwerpen is een aardige middelkleine stad. Geen nest en ook geen grootstad. Met haar slordig half miljoen inwoners is ze net groot genoeg om duizend verschillende hoekjes te verbergen en net klein genoeg om ‘jouw stad’ te worden. Aardig is Antwerpen vooral omdat de plek ontsnapt aan het sluipende provincialisme door twee bijzondere kenmerken. Er is de haven waar je het zout uit de zee riekt. De internationale toets die er van uitgaat is onmiskenbaar en aangenaam. De wijde wereld ligt vlak om de hoek, ruikbaar en hoorbaar in het water. De tweede permanente behoeder voor een gesloten stadsbeeld is de ultraorthodoxe joodse gemeenschap in Antwerpen. Naar verluidt de tweede grootste van de wereld. Vooral de mannetjes in zwarte pakken, witte kniekousen en zwarte hoeden met lange tressen haar daarvanonderuit kunnen je elke dag een cultuurschok geven. De vanzelfsprekendheid waarmee een totaal ander cultureel patroon zich aanwezig toont doet nadenken over de eigen levenspremissen, -doelen en -stijl. Antwerpen is een aardige middelkleine stad waar bovendien een sterk uitgaansleven bloeit. Er schijnt zoiets te bestaan als een profiel van ‘de’ Antwerpenaar en daarin scoren de woorden ‘extrovert, chauvinistisch en levensgenieter’ hoog. In zo’n stad moet het toch goed gaan met het theater?

Paul De Bruyne

De klatergouden gids van het Antwerpse theater

Marianne Van Kerkhoven

Ritsaert ten Cate

Perfo 2 is de titel van een performance festival dat medio mei werd georganiseerd in Rotterdam: performances, installaties en concerten. Ik herinner me een soortgelijk festival, ook in de Lantaren, zo’n drie jaar geleden, waarop een Duitse groep aanwezig was die allereerst een voorstelling van de Italiaanse groep Falso Movimento vrijwel onmogelijk maakte door het uitstorten van grote vaten ruwe olie, om vervolgens halverwege de voorstelling toepasselijk Do Not Disturb genaamd, op bezoek te komen. Zoals dat bij ontworpen interventies gaat is er dan altijd een korte periode waarin het lijkt alsof er niets aan de hand is en datgene dat gebeurt, gewoon tot de voorstelling behoort. De volstrekt dreigende aanwezigheid van het groepje paste in de beeldschone maar onheilszwangere atmosfeer die Hesitate and Demonstrate uit Londen hadden opgebouwd.

Ritsaert ten Cate

Bert Verminnen

Vergeten visionair

Bert Verminnen omschreef – naar Artaud – het Vlaamse theaterbestel als ‘Le théâtre et la peste’. Met zijn uitdagende radicaliteit was hij op vele vlakken een voorloper. Hij stierf, vergeten. Een reconstructie, door Marianne Van Kerkhoven, en twee teksten van Bert Verminnen.

Marianne Van Kerkhoven

NACHTELIJKE BEZOEKERS

”Nachtelijke Bezoekers” werd voor het eerst opgevoerd op 14 februari 1975 te Brussel in de Workshop. Het stuk mocht dan in de oren van het publiek klinken als een sterke of loze aanklacht, toch is die klank niet méér dan een ondertoon. Men mag niet te zwaar aan dit stuk tillen, het is immers geen ernstig betoog maar een droom in zwart-wit en éénmaal in kleur. Het gegeven is eenvoudig en duidelijk; een konstante ikfiguur te midden van zijn droomfiguren. De ikfiguur is niet de startbaan voor de vlucht van deze figuren; hijzelf vliegt ook mee (als Ikaros uit het labyrinth van Daidalos?), hij sleurt mee en wordt meegesleurd, niet zoals door een lawine van steen, neen, hij drijft mee in de wolken van zijn verbeelding. Hij is een droomfiguur tussen de anderen. Nooit kan het stuk verharden als de droomdimensie erin blijft. De droom die evenzeer wreed is als aangenaam, even sensueel is als grotesk, even banaal is als uitzonderlijk. Als in de bewegingen (traag of snel exact, glijdend of stotend, trekkend of meegaand) en in de vocale uitingen de verrassing en het schokelement van de droom zitten, dan kan het stuk een gebeurtenis worden, iets dat de realiteit (waarop het hard steunt) overtreft, omdat de spelers zichzelf te buiten zijn gegaan, over de schreef zijn gegaan, zich hebben overtroffen en aldus de tekst, regie, costumes, omgeving, rekwisieten en alles wat er is tot leven hebben gebracht.

Bert Verminnen

ONBEKENDE BEWONERS

Personen: Eerste Bewoner, Tweede Bewoner Ruimte: Een kleine woning, een steeg, een binnenkoer. (Jules Lahayestraat 21 te Jette, Patershot te Gent) Tekst: Gebaseerd op scènes uit ‘”Arme Mensen” en” De eerlijke dief’ van F.M. Dostojewski en “Oproep tot boetvaardigheid” van de profeet Isatas, Nota: In de brief uit “Arme Mensen” werden wijzigingen aangebracht. De twee personages zijn duidelijk geïnspireerd op figuren uit “De eerlijke dief. De dialoog is origineel met af en toe een duidelijke verwijzing naar het oorspronkelijke verhaal. (Muziek: Ongeveer 30 seconden. Strijkkwartet van Franz Schubert, 2de beweging. Andante con moto “Der Tod und das Mädchen”. Geluid van brekend glas, woedende stem van de eerste bewoner.)

Bert Verminnen

Het is vijf voor twaalf voor de a- gezelschappen

Jef Demedts over de noodzaak van verandering

Jef Demedts staat een kwarteeuw als beroeps acteur op het toneel. Er is veel ten goede veranderd, maar de voorbije tien jaar is er ontzettend hard geknoeid, zegt hij in een openhartig gesprek met Pol Arias en Johan Thielemans. Een ‘ancien’ schreeuwt om bloedtransfusies.

Pol Arias

De nieuwe raad van advies

Poma’s no nonsence club

Wie is de nieuwe Raad van Advies en wat zijn haar doelstellingen? Pol De Bruyne wou de individuele leden voor een interview strikken, maar botste op de geheimhouding van het advies. Tussen de vingers door liet voorzitter Piet Jaspaert zich het volgende ontvallen.

Paul De Bruyne

Gerardjan Rijnders : “Ik heb vanuit mezelf weinig aan te dragen behalve als ik dat inbed tussen modellen die ik pik.”

Klaas Tindemans

Jef De Roeck

Het antwoord op de vragen naar de kwaliteit van het toneel in Vlaanderen is gevonden: laat de vragenstellers ophoepelen. Dan zijn er geen vragen meer. En kan het toneel ongemoeid zijn gang gaan.

Jef De Roeck

Kroniek

CRITICISM IS ITSELF AN ART

“Criticism is itself an art. And just as artistic creation implies the working of the critical faculty, and, indeed, without it cannot be said to exist at all, so Criticism is really creative in the highest sense of the world. ” (Oscar Wilde, “The Critic as Artist”)

Luk Van den Dries, Marijke Caris, Alex Mallems, Jef De Roeck, Peter De Jonge, Johan Thielemans