1983-1984: Het voordeel van de twijfel

Het nieuwe repertoire van de Vlaamse gezelschappen

In het toneelseizoen ’83-’84 wordt er bespaard en bezuinigd. Wordt er met het resterende kleine beetje geld ook nog theater gemaakt? Klaas Tindemans leest u voor uit de programmabrochures.

Klaas Tindemans

Het samenspel van toneelgroep Globe en the Wooster Group: North Atlantic

De clichés en hun negatie

De Amerikaanse Wooster Group en de EuropeseToneelgroep Globe zetten eind vorig seizoen samen North Atlantic op, “om zoveel mogelijk van elkaar te leren en zodoende beide gezelschappen een nieuwe impuls te geven”. Een ongewoon maar evident bevruchtend initiatief waarvan de betekenis echter veel verder reikt dan een directe “nuttigheidsoperatie”. Marianne Van Kerkhoven zag de voorstelling en sprak met regisseur Elizabeth LeCompte en met Gerardjan Rijnders, artistiek leider van Globe. Dirkje Houtman portretteert laatstgenoemde toneelgroep.

Marianne Van Kerkhoven

Het samenspel van toneelgroep Globe en the Wooster Group: Liz LeCompte

‘Dat nog steeds vastzitten aan het naturalisme is een schande voor het theater.’

We spraken lang met Elizabeth LeCompte over de toekomst en het verleden van de Wooster Group, over de Amerikaanse en de Europese cultuur, over Route 1&9, over het werkproces, het autobiografische, het politieke in hun werk… Ziehier een keuze uit haar antwoorden; flarden uit een gesprek opgenomen voor de Videokrant van Kaaitheater 83. We schrijven 27 april 1983: de repetities (samen met Globe) voor wat North Atlantic zal worden zijn net begonnen; wij van onze kant hebben zo pas Route 1&9 gezien.

Marianne Van Kerkhoven

Het samenspel van toneelgroep Globe en the Wooster Group: Gerardjan Rijnders

‘Ik denk dat iedere serieuze toneelmaker in een kontinu realisme-debat met zichzelf gewikkeld moet zijn.’

Marianne Van Kerkhoven

De politiek van de verbeelding

Schechners zorgenkind is de avant-garde zoals ze zich ontwikkelde grosso modo van 1955 tot ’75. Waar mogelijk gaat hij uit van theatermakers waarmee hij persoonlijk gewerkt heeft: The Performance Group, zijn opvolger The Wooster Group en specifieke leden zoals Liz LeCompte en Spalding Gray. In sommige passages van de vier samengebrachte artikels klinkt een apologetische toon door alsof Schechner zijn rol in TPG nog even wilde verduidelijken. Dit blijft echter ondergeschikt aan zijn veralgemenende reflecties over het postmodern Amerikaans theater, dat er volgens hem slecht aan toe is (met uitzonderingen als Squat en Mabou Mines).

Johan Callens

Globe op zoek naar liefde en geluk

In Een vreselijk geluk van Lars Norén en Het chemisch huwelijk van Gerrit Komrij – twee stukken die Rijnders het voorbije seizoen regisseerde – en zijn eigen drama Eczeem, waarmee regisseur Paul Vermeulen Windsant zijn werkzaamheden bij Globe afsloot, bespeurde menigeen in de reeks uitgestalde uitzichtloze verhoudingen en onmogelijke liefdes een cynische ondertoon.

Dirkje Houtman

Wat moest bewezen worden

In ‘Le Nouvel Observateur’ van 17 juni bewierookt Guy Dumur nogal uitvoerig de nieuwe montering van Les Paravents van Jean Genet, geregisseerd door Patrice Chéreau in het Théâtre des Amandiers te Nanterre. Hier wordt een voorstelling gepromoveerd tot monument waarbij de kritiek zichzelf bijna opheft. De dithyramben waarmee hier rijkelijk wordt omgesprongen geven je een onbehaaglijk gevoel: deze produktie niet zien is strafbaar.

Jean-Pierre De Decker

Heiner Müller

‘Je kijkt natuurlijk eens op, je ziet weer eens wat anders, maar toch schrijf je altijd hetzelfde stuk.’

Heiner Müller is een gevierd auteur. De belangrijkste van Europa, zei men tijdens het debat over Duitse dramaturgie in het afgelopen festival van Avignon. Het Holland Festival programmeerde zelfs een apart luik Heiner Müller. Dit seizoen werkt hij mee aan het monsterproject van Bob Wilson Civil Wars. Annie Declerck en Luk Van den Dries hadden een gesprek met Heiner Müller en zijn vrouw Ginka Tscholakowa.

Annie Declerck

Heiner Müller Den Haag Avignon

Het Holland Festival heeft de goede gewoonte aandacht te besteden aan hedendaagse schrijvers. Dit jaar was het de beurt aan Heiner Müller voor wie een apart luik van het festival was gereserveerd. Initiatiefnemer en organisator van dit mini-festival was het HOT-theater in Den Haag. Ondanks wat tegenslagen – een aantal belangrijke ensceneringen konden niet komen, en in extremis werd de gezamenlijke DDR-deelname afgezegd – werd het een rijk geschakeerde confrontatie met het vooral recente deel van Müllers omvangrijke oeuvre: alle stukken vanaf Die Hamletmaschine waren aanwezig. Verder was er ook een Müller-symposium (wetenschappers over de teksten) en een Müller-debat (Müller en theatermakers over de regies). Ik zag enkele voorstellingen.

Luk Van den Dries

Anton Van de Velde (1895-1983)

Triomf van het gekunstelde

Rond de jaren ’25-’30 bereikte het Vlaamse theater een ongeziene artistieke hoogte in het werk van het Vlaamsch Volkstooneel. Eén van de spilfiguren was auteur-regisseur Anton Van de Velde, die op 21 juni 1983 overleed. Carlos Tindemans evalueert zijn œuvre. Als toneeltekst publiceren we de integrale tekst van Tijl, destijds successtuk van het Vlaamsch Volkstooneel.

Carlos Tindemans

Carlos Tindemans

Bij open doek

Stanislawskij was in lichamelijk acteursgedrag slechts geïnteresseerd in de mate waarin het de functie verwierf karakter te reveleren. Gestiek bezit nu juist het vermogen menselijke betekenis uit te drukken los van de individuele persoon. Als een acteur acteert, is enkel zijn lichamelijk gedrag reëel, niet zijn karakter, zijn personage. Zijn lichamelijk gedrag plus de dingen om hem heen op de scène. Als deze realiteit in patronen geschikt wordt, in de taligheid van de speeltekst geïntegreerd, dan wordt complexe be-teken-ing haalbaar.

Carlos Tindemans

Merce Cunningham: de veelvuldige, onbepaalde en veranderlijke beweging

Eminence grise van de Amerikaanse dans

Wat heeft Merce Cunninghams dansstijl gemeen met John Cage, Zen en Marcel Duchamp? Goedele De Keersmaeker schetst de loopbaan van één van de belangrijkste dansvernieuwers.

Goedele De Keersmaeker

De wondere werken van Poma en co

Het geld van de overheid voor toneel

Slechts in juli werd het duidelijk hoeveel de Vlaamse beroepstheatergezelschappen te besteden kregen voor het seizoen 1983-84. De Vlaamse executieve besloot toen een warrige en schemerige discussie binnen en buiten decreet de Raad omtrent het geld van de Vlaamse overheid voor de toneelkunst. Hoeveel geld er beschikbaar is, valt het best te lezen in een tabel die door de Vlaamse Vereniging van Theaterdirecteurs (VVTD) werd opgesteld.

Marianne Van Kerkhoven, Paul De Bruyne

Jeune Théâtre gooit de luiers af

De onstuitbare opkomst van Philippe Sireuil

Binnen het Brusselse ‘Jeune Théâtre’ is een fusie van drie gezelschappen op til. Van januari 1984 af worden de drie groepen die nu de zaal Théâtre Varia bespelen één gezelschap, dat Théâtre Varia zal gaan heten. Pol Arias sprak met regisseur en toekomstig directeur Philippe Sireuil.

Pol Arias

Rik Hancké: ‘Ik eis het recht om mis te groeien, te falen. Ja toch?’

Exit Proloog

De Eindhovense toneelgroep Proloog vond voor Nederland het vormingstoneel uit. Gemeden door de connaisseurs maar als koekebrood gevreten door massa’s niet-theatergangers. En nu dus wegbezuinigd. Een reden tot opluchting, of spijt? Paul De Bruyne sprak met ex-artistiek leider Rik Hancké over democratie in de kunst, de neergang van de sociale beweging en het artistieke failliet van Proloog.

Paul De Bruyne

Column Wim Van Gansbeke (3)

Wim Van Gansbeke

Gelezen

Jef De Roeck

Documenta 1 en 2

Er is een nieuw tijdschrift voor theater: Documenta, waarvan reeds twee nummers verschenen zijn. Documenta is het herwerkte mededelingenblad van de VZW Documentatiecentrum voor Dramatische Kunst en het Documentatiecentrum voor Dramatische Kunst van de RUG.

Marianne Van Kerkhoven

BASTT in Praag

Van 13 juni tot 5 juli j.l. had te Praag de vijfde Quadriënnale plaats, een internationale tentoonstelling en wedstrijd van decor- en kostuumontwerpers en van theaterarchitectuur. De vzw BASTT, Belgische Associatie van Scenografen en Theater Technici, die twee jaar geleden werd opgericht en zo een driehonderd vakmensen verenigt, organiseerde voor het eerst de Vlaamseinzending en selecteerde zeven maquettes van zeven ontwerpers.

Johan Wambacq

Festivalimpressies

(redactie Etcetera)

Alle kandidaten zijn geslaagd

Het is mij voorlopig nog niet duidelijk of je na het bijwonen van de examenvoorstellingen van de afstuderenden aan de Vlaamse toneelscholen conclusies moet trekken over het gehalte van deze nieuwe lichting acteurs, dan wel over het niveau van de acteursopleiding in Vlaanderen. Het beschamende peil van alle eindprodukties in de Conservatoria van Brussel, Gent en Antwerpen (afdeling toneel) doet echter wel de verleiding ontstaan om over beide aspecten een streng, vernietigend oordeel te vellen.

Klaas Tindemans

Repliek

Etcetera ontving

(redactie Etcetera)