#2
15.03 — 14.06.1983

De pdf van deze editie is momenteel niet raadpleegbaar. We doen ons best om dit zo snel mogelijk op te lossen. Geen zorgen! Je kan al de artikels nog steeds lezen op onze website. Vind je alsnog niet waar je naar op zoek bent?
Aarzel dan niet om contact op te nemen met ons via
[email protected], we helpen je graag verder!

Klimmen, kruipen, wurmen, struikelen: Jürgen Gosch toont de pijn van het zijn

Het werk van de Oostduitse regisseur Jürgen Gosch is hier te lande nauwelijks bekend. Kaaitheater ’83 introduceert Gosch in België met zijn enscenering van Le Misanthrope. Naar aanleiding daarvan beschrijft Sigrid Vinks vier produkties van deze internationale topregisseur en zijn fellow-toneelbeeld-ontwerper Axel Manthey.

Sigrid Vinks

Goethe Ondanks Goethe

Torquato Tasso Een afrekening

Torquato Tasso en Clavigo. Twee treurspelen van Goethe. Het eerste staat traditioneel hoog gekwoteerd als een klassiek werk, het tweede als een zwak tussendoortje van de jonge Goethe. In de recente ensceneringen van Jan Decorte (Tasso bij Het Trojaanse Paard) en van Herman Gilis (Clavigo bij Arca) worden tegendraadse visies op een oude meester en op het theater vandaag gedemonstreerd. Het verschil tussen een cynische commentaar en een holle lach? Ludo Verbeeck bekijkt de voorstellingen vanuit Goethes teksten. Klaas Tindemans ontleedt de regieconcepten.

Ludo Verbeeck

Clavigo Een keuze?

Opdat bij deze bespreking geen misvatting zou ontstaan, weze vooraf gezegd dat Goethe hier (nog eens) niet verdedigd hoeft te worden. Clavigo is een haastig neergeschreven gelegenheidsdrama van de jonge Goethe en behoort niet tot zijn beste werk. Een blik op andere in datzelfde jaar 1774 verschenen teksten maakt dat al gauw duidelijk. Het volstaat daarbij de Werther te noemen. Maar ook met het anoniem gepubliceerde en voor een stuk van Goethe gehouden Der Hofmeister dringt een vergelijking zich op. Deze grimmige komedie, die in werkelijkheid van de hand van Goethes vriend en geniale rivaal Jakob Lenz was, reikt ver boven Clavigo uit.

Ludo Verbeeck

Bij open doek

In om het even welk theatergebeuren staat de acteur centraal. Deze stelling is uiteraard een wel erg brede open deur. En toch wordt de acteur telkens weer door zijn specifieke rol beperkt; door de onmisbare zelfconcentratie die hij nodig heeft om hem uit te spelen. Hij kan nu eenmaal in de opvoering nooit iets anders zijn dan Hamlet. Als de toeschouwer hem als Hamlet komt meemaken, dan mist deze toeschouwer het drama Hamlet. Alleen een regisseur is in staat voor de toeschouwer het drama uit te voeren. Daartoe moet elk regisseur een aantal vaste gegevens van de acteur uitschakelen of doorbreken, diens eigenzin, diens zelfbewustzijn, diens verwaarlozing van wat hem omgeeft. De regisseur moet ze niet enkel hun interne ritme bijbrengen, maar vooral het ritme van het geheel De gecontroleerde techniek van de acteur is op elk moment noodzakelijk en onmisbaar; tegelijk is deze techniek relatief onbelangrijk als ze niet organisch afgeleid is uit de totaliteit van de rol resp. het acteursvermogen. Merkt de toeschouwer in de prestatie van de acteur enige scheiding van lichaam en geest, en niet het controleproces van het ene over het andere, dan wordt hij van het organische proces van de voorstelling als geheel afgeleid.

Carlos Tindemans

De afstand van tiran tot Boeddha: Tone Brulin

“Acteurs moeten meer respect hebben voor een tafel, want ze zijn er één mee.”

Toneelschrijver en regisseur, soms ook acteur en decorontwerper, Tone Brulin is de eeuwige ‘outcast’ van het Vlaamse theater. Oprichter van Theater op Zolder (het eerste Vlaamse Kamertheater), mede-oprichter van het Laboratoire Vicinal, leider van The Otrabanda Company (USA) en van het derdewereldtheater Tiedrie, Brulin blijft bezig in de marge, met theater dat getuigt van een uitgezuiverde en universele beelding. Een gesprek over autoritaire pedagogen, verpletterend wereldleed, wegwerpacteurs en een boeddhistisch geïnspireerde visie op het theater.

Paul De Bruyne, Jef De Roeck

Boeken: Omtrent Heiner Müller

Heiner Müller is een veelkantig schrijver. Naast zo’n 29 toneelstukken schreef hij gedichten en prozateksten en was zowel recensent, vertaler als dramaturg, Sinds kort regisseert hij ook zijn eigen stukken: Der Auftrag in Bochum, Macbeth in Oost-Berlijn. Al die teksten samen bouwen een hecht oeuvre; de stukken verduidelijken mekaar, voeren als het ware een dialoog met veel stiltes, geruzie en momenten van verzoening; dezelfde motieven worden herhaald in poëzie, proza en toneel; vaak is het onmogelijk deze drie literaire genres te onderscheiden. De meest complete verzameling van Müllers werk (behalve de toneelteksten na De Hamletmachine) verscheen in zes delen bij Rotbuch Verlag. Tot eind jaren zeventig is de lectuur over Heiner Müller erg versnipperd: veel losse artikels in kranten en tijdschriften, enkele bladzijden in literatuuroverzichten, polemieken rond bepaalde stukken en opvoeringen (o.a. over de Macbeth-bewerking). maar geen specifiek of globaal onderzoek. Met een hernieuwde aandacht vanwege Oost- en Westduitse theaters midden jaren zeventig, gaat ook een wetenschappelijke belangstelling gepaard die zich nu neerslaat in zes boeken die alle tekstanalytisch inzicht proberen te winnen in het werk van deze auteur.

Luk Van den Dries

DE OPDRACHT

Heiner Müller

Op 13 november 1982 speelde ARCA-NET in Gent de première van De Opdracht van Heiner Müller in een vertaling van Eric De Smedt en een regie van Herman Gilis en Pol Dehert. Het copyright van deze vertaling berust bij Almo, Frankrijklei 128, Antwerpen.

Heiner Müller

Eric De Kuyper

Eric De Kuyper

Het postmoderne theater. Het onverwachte genot van wie in zijn twijfels huist

Als kaal licht de onverhulde waarheid is, moet men daar mee leven  

Het woord ‘postmodern’ geeft te kennen dat iets als definitief voorbij beschouwd wordt. Wat is dat iets? En wat stellen de postmodernen in de plaats? Wat drijft hen zo vaak in een tegendraadse dialoog met klassieke teksten? Johan Thielemans tekent het profiel van een artistieke richting en beschrijft werk van The Wooster Group, II Carrozone, Bob Wilson, Franz Marijnen, Pina Bausch, Jan Decorte, e.a.

Johan Thielemans

Ruud Engelander: “Gelukkig hebben we rare theatergroepen.”

Het Nederlands Theater Instituut (NThI) is actiever dan voorzitter Alfons Van Impe van het Belgisch Centrum van het Internationaal Theater Instituut (ITI) blijkens het interview in ETCETERA 1 lijkt te weten. Een gesprek met Ruud Engelander, die sinds 1981 voltijds werkt in de afdeling Internationale Zaken van het NThI.

Jef De Roeck

Nieuw theaterlandschap: Frisse wind waait aan uit stoffige zaaltjes

De grote zorgen van het “klein” circuit

Biedt het ‘kleine’ of ‘alternatieve’ theatercircuit meer dan een vluchtheuvel voor wie wèg wil uit de ‘klassieke’ schouwburg? Hoe groot is de afstand tussen droom en werkelijkheid? Theo Van Rompay, zelf stafmedewerker van ’t Stuc in Leuven, maakt een rondreis langs twaalf centra.

Theo Van Rompay

Column Wim Van Gansbeke (2)

VRIJDAG 4.

Wim Van Gansbeke

Kroniek

In goed Nederlands geschreven…

“Er hoeft niet omheen te worden gedraaid: het eerste nummer, van het Belgische tijdschrift voor toneel en theater ETCETERA is een goed begin. Het is meteen een volwassen tijdschrift, het ziet er mooi uit, de artikelen zijn in goed Nederlands geschreven en de keuze van de onderwerpen wijst op een goede neus.” (Carel Peeters, Vrij Nederland, Boekenbijlage 26.2.1983)

Daan Bauwens, Pol Arias, Johan Callens, Johan Thielemans, Marianne Van Kerkhoven, Luk Van den Dries, Theo Van Rompay, Jef De Roeck

recensies

Torquato Tasso De nulgraad van theater

De bedoeling van een onderzoek naar de artistieke pretenties die Jan Decorte met zijn Torquato Tasso-enscenering heeft, is de vluchtige impressies van meteen na de voorstelling, hoe rationeel die ook zijn, uitgebreid kritisch te toetsen. Deze eerste indrukken kunnen enkel als werkhypotheses bij een analyse gebruikt worden. Het centrale theaterprobleem is het diachronisch opbouwen van communicatie, uiteraard met het publiek.

Klaas Tindemans

Clavigo De ‘funeral director’ tracteert

Een geslaagde parodie maken is moeilijk, zeker als alle middelen die je daartoe ter beschikking staan – tekst, acteurs, decor – slecht of lelijk zijn. Herman Gilis stond voor dit karwei bij het monteren van Goethes Clavigo. De dramatische structuur en de geloofwaardigheid van de personages zoals Goethe die concipieerde, deugen niet. De acteurs leveren ongelijkmatige prestaties en het decor is aartslelijk. Enkel dit laatste kan de bedoeling geweest zijn en een mogelijk functie hebben. Maar waarom heeft Gilis zo’n scharminkel van een tekst gekozen, en wat hapert er aan de acteurs?

Klaas Tindemans

Brulin 1982: Van Londen via Nicaragua naar Antwerpen

Het kan nauwelijks een verrassing heten dat Tone Brulins toneeljaar 1982 in januari begint. De eerste twee maanden regisseert hij in Amsterdam Powema di Rutu van de Surinaamse schrijver Edgar Cairo. “Cairo had me gevraagd de regie te doen maar hij had alles al bedacht. Stelde ik een of andere beweging voor, zei Cairo, ‘dat doe ik niet, dat is tegen mijn neger zijn’. (Lacht). Op zich vond ik dat niet erg, maar alle mensen uit die produktie, de twee muzikanten en de twee acteurs, hadden zo’n groot ego dat zij onderling ruzie maakten. Al vlug kwam de vraag wie de echte neger was en verwijten als ‘jij bent geen neger, jij bent helemaal wit van binnen’. Ik kon die toestand helemaal niet de baas. Eigenlijk heb ik dus niets gedaan.” Ondanks de ruzies en de nonactiviteit van de regisseur was Powema di Rutu een indringend tropisch spektakel, een warme adem in Amsterdam Hartje Winter.

Paul De Bruyne, Luk Mishalle

Die deutsche Welle: Kroetz

“Wenn man aber bla-bla spielt,…

De toneelschrijverij in dit land scheert geen hoge toppen. Wil men toch hedendaagse toneelauteurs spelen, moet men importeren uit het buitenland : jaren terug heette dat Engeland en Frankrijk, de laatste tijd schijnt Duitsland de belangrijkste leverancier. Allerlei factoren spelen hierbij een rol: intern-sociologische, de verhoudingen tussen verschillende culturen, het nationale theaterbeleid. Niet te onderschatten ook is de rol van enkele pilootgroepen: Baal bijvoorbeeld dat consequent de aandacht vestigde op auteurs als Thomas Bernhard en Botho Strauss, het ‘Jeune Théâtre’ in Brussel dat de meeste van die recente duitstalige auteurs in ons land introduceerde; het NTG dat in Kroetz een huisauteur vond.

Marianne Van Kerkhoven

Die deutsche Welle: Handke

Tino Haenen

Die deutsche Welle: Müller

Heiner Müller wordt wel eens één van de belangrijkste Duitse toneelschrijvers na Brecht genoemd. Brecht is een goed referentiepunt: ook hij botste in theoretische geschriften en dramaturgie tegen een overleefde vorm van theater en gaf zo nieuwe impulsen, ontwikkelingskansen aan het toneel. Zijn bekommernis was een maatschappelijke: de toeschouwer vragen naar zijn wereld. Brecht schreef tegen het aristotelische drama. Muller schrijft tegen het theater: ‘onaffe’ teksten, vaak zonder dialoog, zonder scenische opbouw, met personages die elkaar overlappen. In De Hamletmachine bijvoorbeeld is het onderscheid tussen scenische aanduiding en tekst zeer dun, het aantal en de identiteit van de personages onduidelijk; het is een opeenvolging van tekstbrokken die je als proza zou kunnen lezen, maar evengoed als een klassiek opgebouwd stuk in vijf bedrijven. “Das Theater braucht den Widerstand des Literatur” zegt Muller. Teksten die tegen het theater geschreven zijn, zijn het produktiefst: ze dagen het theater als medium uit. “Kein neues Theater mit alten Stücken”.

Luk Van den Dries