© LAZARUS

Günther Lesage

Leestijd 6 — 9 minuten

De lege zaal: Iemand moet het doen – LAZARUS

Het coronavirus doet niet alleen de straten, maar ook de theaterzalen leeglopen. Onder het mom ‘beter virtueel theater dan geen theater’ laten we enkele gedupeerde podiumkunstenaars aan het woord over hun afgelaste premières en de impact van corona op hun werk en leven.

Welk stuk hadden we te zien moeten krijgen?

Iemand moet het doen van LAZARUS is een zelfgeschreven toneelstuk, voor een groot deel gebaseerd op het waargebeurde verhaal van Mario Roymans die in 1971 een schilderij van Johannes Vermeer uit de Bozar stal om de slachtoffers van de hongersnood in Bangladesh te steunen. Met Iemand moet het doen vertrokken we vanuit het principe: kan je iets slecht doen om iets goed te doen? Hierbij zochten we als makers wat ons goede doel in 2020 zou kunnen zijn. We maakten deze voorstelling samen met filmmaker Robbin Rooze, met het plan een combinatie tussen theater en film op het podium te realiseren.

Wie stond er op het podium? Hoelang hebben jullie gerepeteerd? 

De 4 kern-LAZARI Koen de Graeve, Pieter Genard, Günther Lesage en Ryszard Turbiasz samen met de gasten Aminata Demba, Maaike Somers (stage RITCS), Ismaël ‘Izzy’ l’Hamiti en Illias Bellaajal.

Omdat het een nieuwe tekst betreft, en de combinatie theater + film enig denkwerk vergde, begon de kerngroep van LAZARUS samen met filmmaker Robbin Rooze met voorbereidende gesprekken in juni 2019. In de herfst van 2019 werd het treatment verder uitgewerkt en schreven we de eerste scènes uit, die we meermaals herwerkten.

Eind januari startten de repetities met de volledige cast (8) waarbij nog lang aan tafel werd gewerkt om alle scènes, personages, en het volledige verhaal op punt te zetten.

Vanaf 24 februari startten dan de repetities in de zaal (ARSENAAL/LAZARUS, Mechelen).

Toen op 12 maart de eerste richtlijnen kwamen werd intern besloten de premièredatum van 19 maart uit te stellen naar 22 april. Het collectief LAZARUS en gasten hadden nog de wil en energie om verder te repeteren tot 19 maart en vervolgens de 3 oorspronkelijke voorstellingen te spelen voor een beperkt (intern) publiek. Op die manier hoopten we de voorstelling alsnog klaar te krijgen voor 22 april, omdat er in de paasvakantie niet meer zou worden gewerkt….

Op zondag 15 maart viel dan uiteindelijk het verdict. Door de telkens veranderende berichten in de media, beseften we dat onze dagelijkse samenkomsten met een vijftiental mensen (acteurs, regie, techniek, productie) toch te gevaarlijk werden.

Die avond hebben we unaniem besloten om de repetities te stoppen.

Was er een specifieke urgentie waarom je dit stuk net nu wilde maken? 

Een hoofdthema in onze voorstelling is waarheid. In een samenleving waarin fake news welig tiert wordt het steeds moeilijker te achterhalen wat je als burger nog kan en mag geloven. We zagen een reportage over Bellingcat, een internationaal platform voor burgerjournalistiek, waarbij onderzoekers over de hele wereld vrijwillig meewerkten aan de waarheid achter MH17, het neergeschoten passagiersvliegtuig boven Oekraïne, waarbij 298 mensen het leven lieten. Dit inspireerde ons om factchecken als rode draad in onze voorstelling te verwerken, als goede doel om te steunen. Omdat we echter theater maken en houden van de uitvergroting, escaleert het zoeken naar de waarheid in het tegendeel en wordt het oorspronkelijke doel van de protagonisten jammerlijk onderuitgehaald…

Is er een moment, beeld of scène uit de voorstelling die je graag op papier met het publiek zou willen delen, bij wijze van kleine troost?

© LAZARUS

In onze voorstelling is het personage Mona, een jonge vrouw van 23, werkzaam in een café waar drie blanke veertigers, scenaristen van beroep, vaak vertoeven. Mona hoort hen regelmatig gedreven gesprekken voeren, waarbij ze al te vaak opmerkt dat ze hun daden nooit bij hun woorden voegen. Op een avond besluit ze er zelf iets aan te doen, en brengt ze het drietal in een situatie waar ze niet meer onderuit kunnen…:

(Tekstfragment Iemand moet het doen: Mona tegen Beunhaas, één van de drie scenaristen)

Mona Wat wilt gij doen, Beunhaas?

Hoe ziet gij de toekomst?

Wat ronddabberen op een rode loper

van een middelmatig filmfestival?

In een kostuum dat niet van u is?

Met een rode kop

van de liters drank die nodig waren

om toch iets van een glimlach te kunnen faken?

Of strak van de coke

waar negen kansen op tien bloed aan hangt

van mensen die wél een gok hebben gewaagd

om uit hun miserie te geraken

maar verloren hebben

– maar dat vergeten we efkes,

dat is aan de andere kant van de wereld

“mag ik efkes?”

Want dan heb ik tenminste toch het gevoel

dat ik iemand ben!?

Dan heb ik efkes het gevoel

dat ik meester ben van mijn eigen leven.

In de volle wetenschap

dat wat er van u gaat overblijven

niet meer is dan uw naam als co-scenarist,

mede-verhaaltjes-schrijverke,

in een redelijk klein lettertype

die pas in beeld komt op het moment

dat mensen allang hun jas aan het aantrekken zijn

of zappen naar een ander kanaal.

Hoe voelt het om een voorstelling waar je maanden aan hebt gewerkt, niet in première te laten gaan? 

Heel onwezenlijk. Alles in acht genomen zijn wij hier al een jaar mee bezig, beginnend van het zoeken naar een onderwerp, het samenstellen van de cast, het ontwerpen van affiches, bedenken van een titel tot het schrijven van een nieuwe theatertekst, en in de laatste rechte lijn, de uiteindelijke première, waar wij en velen met ons reikhalzend naar uitkeken.

Voor LAZARUS is het in die zin ook een speciale en bijzondere voorstelling op verschillende vlakken: we schreven een eigen theatertekst (deden we al vaker), er is een vermenging van jong en oud(er), en de samenstelling van de groep is voor het eerst in ons bestaan ook heel divers.

Bovendien is de combinatie film/theater een wezenlijk onderdeel in de voorstelling. Onder het cinematografisch oog van Robbin Rooze hebben we al heel wat scènes gefilmd en alleen al in de voorbereiding daarvan is ongelofelijk veel werk gekropen…

De dag dat we genoodzaakt waren te beslissen om er tijdelijk mee te stoppen voelde toch aan als iets dat uit je hele wezen, je lijf, je geest, wordt weggerukt.

Ook voor onze gasten, voor wie dit soort van samenwerken compleet nieuw was, moet dit misschien nog harder zijn aangekomen….

Blijf je, nu de première wordt uitgesteld, aan het stuk verder werken of beschouw je ‘t als af?

En petit comité hebben we beslist om het ‘draaiboek’ van de voorstelling af te maken, omdat er technisch gezien heel wat bij komt kijken. Bovendien willen we graag dat we de tekstkennis blijven onderhouden, en daarvoor kan je haast niet anders dan samenkomen.

Misschien moeten we de tekstrepetities nu doen in een grote kring met telkens twee meter afstand. Maar zolang de lockdown-richtlijn van kracht is, kan dit nu even niet.

Moet je je stuk ‘begraven’ of is er kans op een herneming later? Welke moeilijkheden komen daarbij kijken? 

Zoals gezegd was ons eerste plan om de première uit te stellen tot 22 april. Hoe de crisis nu verloopt bekijken we nu een plan B waarbij 3 juni wellicht de eerste mogelijkheid wordt…. Maar alles hangt dus af hoe de coronacrisis evolueert. Uiteraard primeert de gezondheid van onze werknemers. Verder is het wat koffiedik kijken lijkt me….

Hoe breng je de volgende dagen en weken door?

Ik blijf in contact met mijn kompanen van LAZARUS, weliswaar op afstand. We bekijken intern hoe en wanneer we de voorstelling terug op de rails kunnen zetten. Het wordt een hele puzzel, omdat je rekening moet houden met agenda’s van een tiental mensen, die nu allemaal behoorlijk door elkaar zijn geschud…

Ik zit dagelijks achter mijn computer om alles verder op te volgen en vragen van het huis ARSENAAL/LAZARUS te beantwoorden. Ik ben ook bezig met volgend seizoen 20/21, waar er alweer nieuwe projecten op stapel staan.

Wat is de impact van de maatregelen voor jou persoonlijk? Welke steunmaatregelen zijn er nodig? 

We werken, zoals veel artiesten in een sector die bedreigd wordt, die het al heel moeilijk heeft en vanuit de Vlaamse Regering onterecht zwaar onder vuur ligt. Als artistieke kern samen met artistiek leider Willy Thomas, is LAZARUS uiteindelijk nog zeer goed omringd, in vergelijking met veel andere groepen en organisaties. Toch valt onze spelerskern regelmatig terug op werkloosheid, en in deze uitzonderlijke situatie vrees ik dat het alleen nog moeilijker wordt.

Het is evident dat alle aandacht en middelen nu naar de zorgsector moeten gaan, persoonlijk leef ik al dertig jaar in onzekerheid, ook al richtte ik (samen met anderen) in die tijd al vier gezelschappen op. Het blijft investeren, hard werken, soms vechten tegen de bierkaai. Zolang mijn passie voor dit vak de bovenhand blijft houden, kan ik het volhouden, maar vaak moet daar veel voor worden opgeofferd…

De laatste maanden heeft de kunstensector zich solidair ingezet voor iedereen die het moeilijk zou krijgen, in het bijzonder de jonge kunstenaars, die, net van opleiding, het hardst getroffen worden. En plots is daar een gezondheidscrisis op wereldschaal….

Daar sta je dan toch weer even met open mond naar te kijken.

Op dit moment moet ik zeggen dat ik vooral begaan ben met mensen die vechten tegen het virus, zowel de slachtoffers als de hulpverleners… We moeten die moedige mensen die dagelijks in de vuurlinie staan blijven ondersteunen. Zij zijn de helden van deze tijd.

Livestreaming, Theaterflix… Zie je iets in een virtueel leven voor jouw voorstelling of is een live publiek onontbeerlijk?

Theater en podiumkunsten bij uitbreiding, zijn bij uitstek het medium dat het moet hebben van de live-ervaring. Persoonlijk geloof ik niet in het ‘streamen’ van theater, omdat net het ‘momentane’, het ‘spontane’ van theater het handelsmerk is, waarom mensen naar een voorstelling gaan kijken. Zelf zou ik spelen voor een publiek niet kunnen missen, omdat je de wisselwerking tussen wat op toneel gebeurt en de adem, de reactie van het publiek, nergens anders kan ervaren.

Met LAZARUS maken we al drie seizoenen Orde van de Dag, een format bedacht door het NUT in Utrecht. Samen met een bende schrijvers, muzikanten en acteurs maken we op één dag een voorstelling gebaseerd op de voorbije actualiteit. Omdat het publiek op de hoogte is van die unieke gebeurtenis, en weet dat er vanalles kàn mislopen, zijn die voorstellingen vaak het spannendst, àls er iets misloopt. Je kan je als speler niet verstoppen en je moet je kwetsbaarheid op dat moment ten volle durven tonen. Het zijn die momenten waar ik als speler enorm van hou. Razendsnel en op het moment beslissen wat je gaat doen. Soms lukt dat, soms zit je er faliekant naast. Maar als je jezelf niet verstopt achter de mislukking, accepteert het publiek dat. En dat maakt optreden voor een live publiek zo uniek. Die ervaring heb je niet of veel minder voor een scherm, lijkt me….

 

De première van ‘Iemand moet het doen’ was voorzien op 19 maart bij ARSENAAL/LAZARUS (Mechelen).

Krijg je graag ons magazine in jouw brievenbus?
Abonneer je dan hier.

artikel
Leestijd 6 — 9 minuten

#160

15.03.2020

14.05.2020

Günther Lesage

Günther Lesage (LAZARUS)