Johannes Lievens brengt zijn monoloog in open lucht op een braakliggend veldje op het Antwerpse Linkeroever. Als toeschouwer word je ernaartoe geleid via een feeëriek bosachtig pad en dankzij de ronde tribune kijk je terwijl de avond valt zowel naar Lievens’ spel als naar de rest van het publiek. Die geste staat meteen symbool voor de gehele voorstelling. Niet alleen bevind je je in een soort niemandsland, terwijl je het verslag krijgt van een zoektocht naar verbinding, ben je je door de publieksopstelling altijd ook bewust van de ander.

Lievens begon op zijn zestiende al aan de opleiding Woord van het Antwerpse conservatorium en timmert sinds zijn afstuderen gestaag aan zijn carrière. De eenzame stad is de eerste productie die hij zelf creëerde, begeleid door coach Johan Petit. Geheel in lijn met de poëtica van die laatste bestaat het stuk bovenal uit een autobiografische vertelling. Het vertrekpunt mag dan wel de schrijfresidentie in Parijs zijn waarbij Lievens mensen in een park interviewde over eenzaamheid, het materiaal dat hij sprokkelde staat in functie van zijn persoonlijke verhaal.

“De sleutelmomenten in het narratief bevinden zich misschien wel daar waar Lievens het gesprek niét aanging.”

Op ongedwongen toon neemt Lievens de toeschouwer mee naar zijn jeugd waar hij doordat hij snel leerde weliswaar vaak alleen in de klas zat, maar nooit eenzaam was. Vervolgens licht hij toe hoe hij op alle vlakken thuiskwam aan het conservatorium via beeldende anekdotes over de vriendschap met zijn kotgenoten of zijn eerste lief. Door een samenloop van omstandigheden belandt hij na zijn afstuderen echter in een staat van afgrondelijke eenzaamheid. Ook over die periode vertelt hij gedetailleerd.

Samen vormen al die anekdotes een transparant geheel. De enkele muzikale intermezzo’s en de sobere scenografie staan vooral ten dienste van de vertelling. Wie gevaar zoekt, ontregeling of visueel spektakel zal hier zijn gading dan ook niet vinden. Wel toont Lievens zich een begenadigd verteller die niet verveelt noch irriteert. Zijn knap geschreven tekst komt trefzeker binnen dankzij onder andere een doordachte opbouw en een stevige portie zelfrelativering. 

Het pleit bovendien voor hem dat De eenzame stad niet het zoveelste relaas is van een jonge maker die na het afstuderen gefrustreerd zoekt naar werk vanuit de hoop ‘het te maken’. Door stap voor stap te beschrijven hoe hij in zo’n donkere eenzaamheid terecht kwam, wordt het thema invoelbaar. Mooi is ook dat precies het creatieproces voor Lievens een uitweg betekende uit zijn situatie. 

De sleutelmomenten in het narratief bevinden zich misschien wel daar waar de jonge maker het gesprek niét aanging: waarom wisselde hij niet diepgaander van gedachten met zijn geliefde over samen leven en slapen? Waarom vertelde hij zijn vrienden niks over zijn relatiebreuk of probeerde hij zijn ouders niet uit te leggen hoe slecht het met hem ging? Precies dat zwijgen maakt zijn keuze om in Parijs op wildvreemde mensen af te stappen zo breekbaar. Het voelt als een voorzichtige – want veilig beschermd door het afstandelijke aura van de microfoon – maar evengoed noodzakelijke poging de eigen eenzaamheid van zich af te schudden.

In dat licht kan je eveneens de beslissing lezen om willekeurige mensen uit het publiek een personage te laten spelen. De uitverkoren toeschouwers hoeven uiteindelijk niks te zeggen, maar hun aanwezigheid maakt het speelvlak minder leeg. Dat Lievens bij het applaus aan zijn toevallige, zwijgende tegenspelers vraagt om mee te buigen, is net als de interviews een ietwat onhandige maar tegelijkertijd zachte geste op zoek naar verbinding.

Lievens maakt er geen geheim van dat hij hard heeft moeten zoeken om er zo’n persoonlijk verhaal van te maken. Alleen helt het geheel daar nu misschien wel een tikkeltje teveel naar over. Als toeschouwer blijf je je toch afvragen wat de inhoud was van de gesprekken die Lievens voerde met de Parijzenaren. Ook de audiofragmenten hadden gerust meer ruimte mogen krijgen. In het eerste deel van de voorstelling klinkt er kort een prikkelende collage van stemmen door de boxen die op een andere manier aan de verbeelding van de kijker appelleren dan via de vertelling van Lievens zelf.

© Sigrid Spinnox

© Sigrid Spinnox

© Sigrid Spinnox

Dergelijke ingrepen hadden vaker mogen terugkomen omdat ze toelaten om het pure autobiografische te ontstijgen en ruimte te maken voor een meer analytische blik op de thematiek. Wat neemt Lievens mee uit zijn ontmoetingen? Zijn er parallellen tussen de verhalen die hij optekende of juist niet? 

Meer perspectieven zouden misschien meer inzicht kunnen bieden in het systemische van de problematiek. Eenzaamheid woekert in de samenleving: waarom ervaren zoveel mensen een gebrek aan verbinding? En dat bij uitstek in tijden waarin we voortdurend geconnecteerd zijn via het internet. Al zijn dat uiteraard ambitieuze vragen en bedenkingen. Want voor een eerste voorstelling mag De eenzame stad er absoluut wezen.

Nog heel de maand augustus op ZvA in Antwerpen.